MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ngày nay, với cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ
và sự bùng nổ thông tin trên nhiều lĩnh vực, thế giới đang bƣớc vào thời đại
của toàn cầu hoá thì vai trò của giáo dục ngày càng đƣợc tăng cƣờng trong
việc “Đào tạo ra những ngƣời lao động tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng
lực giải quyết những vấn đề thực tế”. Định hƣớng cho phát triển giáo dục đó
là “Phát huy tính tích cực, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học; bồi
dƣỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên”. (Luật giáo
dục 1998, chƣơng 1, điều 24).
Trong nhà trƣờng phổ thông, ngƣời giáo viên vừa phải truyền đạt cho
học sinh những nội dung chính của bài học, vừa phải cập nhật những vấn đề
mới của xã hội và nội dung khoa học của bộ môn, điều này đòi hỏi phải có sự
đổi mới phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên. Ngƣời giáo viên phải biết lựa
chọn và kết hợp các phƣơng pháp dạy học nhằm kích thích sự tìm tòi, phát
triển tƣ duy của học sinh. Một trong những giải pháp đó là ứng dụng CNTT
vào dạy học ở nhà trƣờng phổ thông.
Nghị quyết TW 4 khoá VII và nghị quyết TW 2 khoá VIII đã nêu rõ:
“Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học,
từng bƣớc áp dụng những phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện vào quá
trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học
sinh...” Nhƣ vậy, việc sử dụng CNTT trong giảng dạy ngày càng phát huy

Vietluanvanonline.com

Page 1


đƣợc tính hiệu quả và đƣợc ứng dụng rộng rãi trong nhà trƣờng phổ thông là
phù hợp với xu thế thời đại.

vào dạy học địa lí tự nhiên Việt Nam lớp 8 THCS ở tỉnh Cao Bằng.
- Nghiên cứu các kỹ thuật khai thác một số phần mềm phục vụ cho việc thiết
kế xây dựng một số bài giảng địa lí tự nhiên Việt Nam THCS.
Vietluanvanonline.com

Page 3


- Thiết kế một số bài giảng cụ thể trong phần địa lí tự nhiên Việt Nam trong
chƣơng trình địa lí 8 THCS có ứng dụng CNTT.
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm nhằm đánh giá những thuận lợi, khó khăn
và đƣa ra một số giải pháp cụ thể về việc ứng dụng CNTT trong dạy học địa
lí ở các trƣờng THCS tỉnh Cao Bằng.
4. Giới hạn của đề tài
Bƣớc đầu nghiên cứu cách thức ứng dụng CNTT vào việc thiết kế một
số bài giảng địa lí tự nhiên Việt Nam trong SGK địa lí 8 THCS.
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới việc ứng dụng CNTT vào dạy học đã đƣợc quan tâm từ
lâu, nhất là các nƣớc tƣ bản phát triển. Từ những năm 1984, 1985 tổ chức
NSCU (National Sofware – Cordination Unit) đƣợc thành lập, cung cấp
chƣơng trình giáo dục máy tính cho các trƣờng trung học. Các môn học đã
có phần mềm dạy học bao gồm: Nông nghiệp, Nghệ thuật, Thƣơng mại,
Giáo dục kinh tế, tiếng Anh, Địa lí, Sức khoẻ, Lịch sử, Kinh tế gia đình,
Nghệ thuật công nghiệp, Toán, Âm nhạc, Tôn giáo, Khoa học tự nhiên,
Khoa học xã hội, Giáo dục đặc biệt….
Ở Ấn Độ tổ chức NCERT (National Council of Educasion Resarch
and Training) ở New Dehli đã thực hiện đề án

CLASS


kinh tế xã hội và môi trƣờng trong quá trình CNH, HĐH” Trƣờng ĐHSP
TPHCM, 4/2004. “Thiết kế bài giảng địa lí ở nhà trƣờng phổ thông có sử
dụng Power Point và các phần mềm địa lí”, “Khai thác chƣơng trình PC
PACT, ENCARTAR, ATLAS 2001 và POWERPOINT để thiết kế, xây
dựng bài giảng địa lí”.… Nhìn chung các công trình nghiên cứu, giáo trình,
luận án, sách... đã phân tích mô hình các phƣơng hƣớng đổi mới phƣơng
pháp dạy học theo hƣớng tích cực, phân tích đƣợc tính ƣu việt của việc ứng
dụng CNTT vào dạy học địa lí và đã đem lại kết quả rất khả quan.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Phương Pháp thu thập tài liệu
Dựa vào mục đích và nhiệm vụ của đề tài, việc thu thập tài liệu đƣợc
tiến hành từ nhiều nguồn khác nhau nhƣ sách báo, tạp chí chuyên ngành, các
Vietluanvanonline.com

Page 5


công trình, đề tài nghiên cứu khoa học, các phần mềm nghiên cứu ứng dụng
dạy học có nội dung liên quan. Để việc thiết kế bài giảng đảm bảo tính khoa
học và tính giáo dục, khi thu thập tài liệu cần chú ý nghiên cứu sách giáo
khoa lớp 8 hiện hành làm tài liệu chuẩn cho nội dung thiết kế của bài học.
Ngoài ra còn thu thập các tài liệu về lí luận dạy học đại cƣơng, lí luận dạy
học địa lí, tâm lí học sƣ phạm, tâm lí học lứa tuổi nhằm giúp cho việc thiết
kế bài giảng phát huy đƣợc tính tích cực của học sinh.
Phương pháp điều tra thực tế
Điều tra và tìm hiểu về thái độ của giáo viên và học sinh thông qua dự
giờ, dạy thực nghiệm, phỏng vấn trực tiếp để đánh giá chính xác thực trạng
việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy địa lí tự nhiên Việt Nam lớp 8 THCS tại
tỉnh Cao Bằng.
Phương pháp phân tích hệ thống

- Đƣa ra đƣợc thực trạng của việc thiết

kế bài giảng điện tử trong

chƣơng trình Địa lí tự nhiên Việt Nam ở một số trƣờng THCS tỉnh Cao
Bằng.
- Thiết kế hoàn chỉnh một số bài giảng điện tử và có thể sử dụng ở trƣờng phổ
thông.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
đƣợc trình bày 3 chƣơng.
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.
Chƣơng 2. Thiết kế bài giảng địa lí tự nhiên Việt Nam THCS có ứng dụng
công nghệ thông tin phù hợp với học sinh tỉnh Cao Bằng.
Chƣơng 3. Thực nghiệm sư phạm

Vietluanvanonline.com

Page 7


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
CƠ SỞ LÝ LUẬN
Một số vấn đề cơ bản trong lý luận dạy học địa lí
Quá trình dạy học trong nhà trường phổ thông
Xét về phƣơng diện của lý luận dạy học thì dạy học là quá trình mà
trong đó dƣới sự tổ chức, điều khiển của ngƣời dạy, ngƣời học tự giác, tích
cực, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức của mình để thực hiện tốt
quá trình học. Nhƣ vậy quá trình dạy học là một hoạt động thống nhất hữu cơ

bảo đảm thực hiện những nhiệm vụ của nhà trƣờng và phản ánh sự thống
nhất hữu cơ giữa hai hoạt động đó, trong khi vẫn bảo đảm những đặc điểm
riêng của từng hoạt động. Tác động giữa giáo viên và học sinh trong quá
trình dạy học không phải là tác động đơn giản mà là tác động qua lại độc đáo,
trong đó ngƣời giáo viên phải tổ chức hoạt động dạy để làm sao khơi dậy,
phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, trang bị cho các em những kĩ
năng độc lập, tự mình nhận thức, lĩnh hội tri thức, chuyển hoá thành năng lực
của bản thân, để đạt đƣợc kết quả đó vai trò của ngƣời giáo viên là không thể
thiếu đƣợc. Với tƣ cách là ngƣời tổ chức, chỉ đạo, điều khiển quá trình học
tập của học sinh, ngƣời thầy cần phải đảm nhiệm và thực hiện tốt các chức
năng sau:
Thiết kế, tức là lập kế hoạch cho quá trình dạy học về cả mục đích, nội
dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện và hình thức dạy học. Ngƣời giáo viên cần
phải xuất phát từ mục đích, nội dung của bài học để thiết kế những tình huống
thích hợp, để học sinh chiếm lĩnh tri thức thông qua hoạt động học tập tích
cực, tự giác, sáng tạo theo hƣớng độc lập hoặc hợp tác giao lƣu.
Ủy thác, tức là thông qua đặt vấn đề nhận thức, tạo động cơ hứng thú,
ngƣời thầy biến ý đồ dạy học của mình thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự
giác của trò và chuyển giao cho trò những tình huống để trò hoạt động và
thích nghi. Điều khiển quá trình học tập của học sinh trên cơ sở

Vietluanvanonline.com

Page 9

thực hiện


một hệ thống mệnh lệnh, chỉ dẫn, trợ giúp, đánh giá (bao gồm cả sự động
viên).

- Phƣơng pháp dạy học là cách thức hƣớng dẫn và chỉ đạo của giáo viên nhằm
tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của học sinh dẫn tới
việc học sinh lĩnh hội vững chắc nội dung học vấn, hình thành thế giới quan
và phát triển năng lực nhận thức [2]. Có thể nói đây là quan niệm mới nhất về
phƣơng pháp dạy học. Theo quan niệm này thì dạy học chính là quá trình tổ
chức cho học sinh chiếm lĩnh tri thức, học sinh có vai trò chủ động trong quá
trình dạy học. Nói một cách khác các phƣơng pháp học tập, xuất phát từ các
qui luật của sự lĩnh hội tri thức quyết định hoạt động dạy của giáo viên,
phƣơng pháp dạy của giáo viên.
Ở nƣớc ta định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy và học đã đƣợc xác
định trong nghị quyết TW 4 khoá VII (1/1993), nghị quyết TW 2 khoá VIII
(12/1996), đƣợc cụ thể hoá trong luật giáo dục (12/1998), trong các chỉ thị
của bộ GD – ĐT và đặc biệt là chỉ thị số 14 (4/1999).
Luật giáo dục điều 28.2, đã ghi “Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; Phù hợp với
đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, rèn
luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem
lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Thực hiện dạy và học tích cực sẽ mang lại hiệu quả cao trong giáo dục.
Nhiệm vụ chủ yếu của giáo viên là trở thành ngƣời thiết kế và thực hiện cho
việc học tích cực của học sinh trong bối cảnh cụ thể (nhu cầu giáo dục, điều
kiện làm việc của giáo viên và điều kiện học tập của học sinh). Nhiệm vụ của
ngƣời thầy trƣớc đây với phƣơng pháp dạy học truyền thống là chuyển giao
thông tin, nay đƣợc điều chỉnh và mở rộng thành nhiệm vụ tạo ra các điều
kiện học tập và hỗ trợ quá trình học tập của học sinh. Học sinh đƣợc khuyến
khích tham gia một cách tích cực trong xây dựng sự hiểu biết và quan niệm
của bản thân tức là: Tự suy nghĩ và tìm hiểu bên cạnh việc chăm chú nghe

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên


những tri thức làm sẵn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

12




- Nhóm các phƣơng pháp hƣớng dẫn học sinh tích cực, chủ động khai thác tri
thức với các nguồn tri thức và phƣơng tiện thiết bị kỹ thuật dạy học địa lí:
Đây là nhóm phƣơng pháp có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành
những khái niệm, biểu tƣợng địa lí cho học sinh. Đối với môn địa lí, việc sử
dụng các phƣơng tiện trực quan trong dạy học là rất cần thiết vì học sinh chỉ
có thể quan sát đƣợc một phần nhỏ các đối tƣợng, hiện tƣợng địa lí ở xung
quanh, còn phần lớn các đối tƣợng khác thì không có điều kiện quan sát trực
tiếp nhƣ sự biến đổi của các hiện tƣợng: Động đất, núi lửa hay những cảnh
quan không có ở nƣớc ta nhƣ: Thảo nguyên, hoang mạc... khi đó học sinh chỉ
có thể hình dung ra nhờ các phƣơng tiện trực quan.
Theo ý kiến của M.V.Xtuđênikin, phƣơng tiện trực quan bao giờ cũng
có hai chức năng: Phƣơng tiện minh hoạ và nguồn tri thức. Khi sử dụng các
phƣơng tiện trực quan nếu giáo viên sử dụng nhƣ một nguồn tri thức để cho
học sinh khai thác trong quá trình học tập thì việc sử dụng nó có thể coi nhƣ
một phƣơng pháp, còn nếu chỉ sử dụng nhƣ một đồ dùng minh hoạ thì đó là
biện pháp phục vụ cho phƣơng pháp dùng lời. Những phƣơng tiện trực quan
thƣờng đƣợc sử dụng trong dạy học địa lí là:
+ Tranh ảnh giáo khoa địa lí, các tranh ảnh minh hoạ trong SGK.
+ Các mô hình, mẫu vật, các bộ sƣu tầm phục vụ cho chủ đề về địa lí.
+ Phim ảnh, phim đèn chiếu, băng video,...
+ Các loại bản đồ, sơ đồ, biểu đồ, hình vẽ,...

đƣợc sử dụng phổ biến trong các trƣờng phổ thông song vẫn còn có nhiều
hạn chế vì học sinh chƣa đƣợc trang bị đầy đủ những kỹ năng cần thiết. Do
đó, vấn đề trƣớc tiên là quan tâm đến việc hình thành và rèn luyện cho học
sinh các loại kỹ năng cơ bản giúp cho các em biết khai thác các nguồn tri thức
địa lí [2] [3].


Phương tiện thiết bị dạy học địa lí
* Khái niệm về phương tiện dạy học
Có nhiều quan niệm khác nhau về các phƣơng tiện dạy học (nói chung)
và phƣơng tiện dạy học địa lí (nói riêng). Trong các tài liệu lý luận dạy học
đã trình bày: Phƣơng tiện dạy học đồng nghĩa với các phƣơng tiện trực quan,
đó là các vật thật, vật tƣơng trƣng và các vật tạo hình đƣợc sử dụng để dạy
học. Các vật thật giúp cho học sinh tiếp thu tri thức, gây hứng thú tìm tòi, học
tập nhƣ: Động vật, thực vật sống trong môi trƣờng tự nhiên. Các vật tƣợng
trƣng nhƣ: Các sơ đồ, lƣợc đồ, bản đồ giáo khoa,... giúp cho học sinh thấy
đƣợc một cách trực quan các sự vật, hiện tƣợng đƣợc biểu diễn dƣới dạng
khái quát hoặc đơn giản. Còn các vật tạo hình kể cả các phƣơng tiện hiện đại
nhƣ: Tranh ảnh, mô hình, hình vẽ, băng Video, phim đèn chiếu thay cho các
sự vật và hiện tƣợng khó trông thấy trực tiếp nhƣ: Biển, đại dƣơng... hoặc
các sự vật và hiện tƣợng không thể trông thấy nhƣ: Cấu tạo của Trái đất, vận
động của Trái Đất, hoàn lƣu gió ....
Theo Nguyễn Ngọc Quang (Lý luận dạy học địa lí đại cƣơng tập
1,1998): “Phƣơng tiện dạy học là mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức
tạp đƣợc dùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và sự
lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo”. Với quan niệm này, các phƣơng tiện dạy
học đƣợc phân thành ba nhóm.
+ Các phƣơng tiện phòng thí nghiệm.
+ Các phƣơng tiện nghe, nhìn: Phim đèn chiếu, Băng Video, máy tính
điện tử...

những khái niệm, qui luật, rèn luyện đƣợc các kỹ năng địa lí, làm cơ sở cho
việc nắm kiến thức trong quá trình học tập.


* Phân loại các phương tiện kỹ thuật trong dạy học địa lí
Cho đến nay việc phân loại các phƣơng tiện dạy học vẫn chƣa thống
nhất. Theo Tô Xuân Giáp có một số cách phân loại sau:
+ Phân loại theo tính chất của phƣơng tiện dạy học.
+ Phân loại theo cách sử dụng phƣơng tiện dạy học.
+ Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp hay không phức tạp của các
phƣơng tiện dạy học...
Trong các cách phân loại trên thì việc phân loại theo cách sử dụng các
phƣơng tiện dạy học phù hợp với hệ thống phƣơng tiện dạy học đƣợc sử
dụng trong nhà trƣờng hiện nay. Theo cách phân loại này các phƣơng tiện
dạy học đƣợc chia làm 2 nhóm:
- Nhóm phƣơng tiện dùng trực tiếp để dạy học gồm: Các phƣơng tiện truyền
thống và các phƣơng tiện nghe nhìn đƣợc hình thành do sự phát triển của
khoa học kỹ thuật đặc biệt là sự phát triển của công nghệ thông tin.
- Nhóm phƣơng tiện dùng để chuẩn bị và điều khiển lớp học gồm các phƣơng
tiện hỗ trợ (bảng viết, các giá cố định, lƣu động, thiết bị thay đổi ánh sáng
phòng học,...); Các phƣơng tiện ghi chép,...
Trong thực tế, việc sử dụng phƣơng tiện dạy học ở nhà trƣờng hiện
nay thƣờng chú ý tới phƣơng tiện, thiết bị kỹ thuật dùng trực tiếp để dạy học.
Còn phƣơng tiện hỗ trợ dạy học thƣờng đƣợc xếp chung vào cơ sở vật chất
phục vụ dạy học.
Trên cơ sở phân loại các phƣơng tiện dạy học, do đặc trƣng của bộ
môn, các phƣơng tiện trực tiếp dạy học địa lí đƣợc phân thành 2 nhóm
phƣơng tiện cơ bản:
- Nhóm các phƣơng tiện dạy học truyền thống.
- Nhóm các phƣơng tiện, thiết bị kỹ thuật dạy học địa lí hiện đại.

tái tạo lại
các đối
tƣợng địa
lí bằng
hình ảnh
( các mô
hình,
tranh ảnh,
hình vẽ)

Các
phƣơng
tiện phản
ánh các
đối
tƣợng
bằng
ngôn
ngữ và
vật
tƣợng
trƣng

Các phƣơng tiện nghe nhìn hiện đại

Các
phƣơng
tiện, dụng
cụ nghiên
cứu địa

(mạng
máy
tính,
truyền
hình)

Hình 1.1 Hệ thống các phƣơng tiện dạy học địa lí
* Vai trò, chức năng của các phương tiện thiết bị dạy học
Theo quan điểm cấu trúc hệ thống thì phƣơng tiện dạy học là một nhân
tố trong quá trình dạy học, nó cùng với các nhân tố khác nhƣ: Mục đích,
nhiệm vụ, nội dung dạy học, hoạt động của giáo viên - học sinh tạo thành một
thể hoàn chỉnh và có quan hệ biện chứng thúc đẩy quá trình dạy học đạt tới


mục đích nhất định. Vì vậy, việc vận dụng và tiến hành các phƣơng pháp dạy
học không thể tách rời việc sử dụng các phƣơng tiện dạy học. Để đổi mới
phƣơng pháp dạy học đạt kết quả cao cần đổi mới các phƣơng tiện thiết bị
dạy học sao cho phù hợp với nội dung dạy học, phù hợp với từng vấn đề trong
nội dung của từng bài học cụ thể. Phƣơng tiện dạy học phải có tính khoa học,
tính sƣ phạm, tính trực quan và tính thẩm mỹ, phải có giá trị trong truyền đạt
và lĩnh hội kiến thức và phải thuận tiện trong sử dụng. (hình 1.2)
Mục tiêu, kế hoạch giáo dục phổ thông

Nội dung dạy học

Phƣơng pháp dạy học

Phƣơng tiện, thiết bị kỹ thuật dạy học

Hình 1.2: Mối quan hệ giữa mục tiêu-phƣơng tiện-phƣơng pháp dạy học.

sự hƣớng dẫn của giáo viên. Qua hoạt động tự giác với phƣơng tiện dạy học,
học sinh không chỉ nắm đƣợc tri thức khoa học mà còn phát triển đƣợc năng
lực tƣ duy.
+ Khi làm việc với các phƣơng tiện dạy học, học sinh rèn luyện đƣợc
kỹ năng, kỹ xảo địa lí và hình thành tính kiên trì, tự giác, tích cực, óc thẩm
mỹ... Mặt khác, việc khai thác các thiết bị kỹ thuật dạy học địa lí nhƣ: Ứng
dụng công nghệ thông tin, các phƣơng tiện nghe nhìn... giúp học sinh có thể
khai thác triệt để các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và tiếp nhận tri thức,
kỹ năng có hiệu quả hình thành cho học sinh thói quen tự học, tự nghiên cứu.


+ Nhờ có phƣơng tiện thiết bị dạy học, ngƣời thầy giải phóng đƣợc
một khối lƣợng lớn các công việc dạy học. Có thể làm tốt hơn chức năng
hƣớng dẫn của mình để định hƣớng cho học sinh tự mình lĩnh hội kiến thức,
nâng cao chất lƣợng học tập. Đối với dạy học địa lí, phƣơng tiện dạy học ảnh
hƣởng rất lớn đến chất lƣợng dạy và học. Ở các trƣờng phổ thông hiện nay
thì phƣơng tiện dạy học là tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, biểu đồ, lƣợc đồ, đèn
chiếu băng hình, băng ghi âm, máy vi tính...
Tuy nhiên trong quá trình dạy học địa lí, giáo viên phải căn cứ vào nội
dung bài giảng, đối tƣợng truyền thụ, phƣơng pháp dạy học mà chọn phƣơng
tiện dạy học sao cho phù hợp. Đồng thời giáo viên phải chuẩn bị các phƣơng
án hƣớng dẫn học sinh sử dụng, làm việc có hiệu quả với các loại phƣơng
tiện dạy học để lĩnh hội kiến thức.
Nhƣ vậy phƣơng tiện dạy học vừa là nguồn tri thức vừa là công cụ để
học sinh lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng môn học. Phƣơng tiện dạy học
địa lí nếu đƣợc sử dụng đúng đắn sẽ góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu
quả giờ dạy, hoàn thiện phong cách học tập của học sinh và phong cách giảng
dạy của giáo viên. Phƣơng tiện dạy học là một bộ phận trong hệ thống của
quá trình dạy học, tác động trực tiếp đến quá trình dạy - học. Sự thay đổi của
phƣơng tiện dạy học góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học có hiệu quả. Vì

ngƣời giáo viên:
- Hiểu rõ mục tiêu của bài học.
- Chủ động lựa chọn các hoạt động phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học, với
phƣơng tiện dạy học đƣợc sử dụng trong bài và trình bày các hoạt động một
cách hệ thống, lôgic.
- Dự kiến đƣợc khoảng thời gian thích hợp dành cho từng nội dung, từng hoạt
động trong tiết học.
- Xác định đƣợc những phƣơng pháp dạy học chủ yếu sẽ đƣợc sử dụng trong
bài.
- Lƣờng trƣớc đƣợc những tình huống có thể xảy ra trong tiết học.
- Sử dụng tốt nhất thời gian của một giờ lên lớp.
- Làm chủ đƣợc giờ dạy của mình.
* Các bước thiết kế bài dạy
1) Xác định mục tiêu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

22




Phải xác định rõ mục tiêu học sinh cần đạt đƣợc về kiến thức, kỹ năng,
thái độ sau khi học xong bài, cần xác định mục tiêu của từng hoạt động, bởi
đặc trƣng của hoạt động học tập là tính hƣớng đích.
2) Chuẩn bị các thiết bị dạy học.
3) Xác định kiến thức, kỹ năng cơ bản và kiến thức trọng tâm của bài học, mối
quan hệ giữa các kiến thức.
4) Tạo nhu cầu hứng thú nhận thức cho học sinh không chỉ thực hiện lúc vào bài
mới mà cần phải duy trì trong suốt tiết học.

của hoạt động thiết kế bài dạy học đƣợc thể hiện bằng vật chất trƣớc khi bài
học đƣợc tiến hành [18], [30].
Đổi mới phƣơng pháp dạy học địa lí nói chung và địa lí tự nhiên
Việt Nam nói riêng theo hƣớng tích cực
Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực
- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động cho học sinh
Trong phƣơng pháp tổ chức, ngƣời học - đối tƣợng của hoạt động
“dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” đƣợc cuốn hút vào các hoạt
động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá
những điều mình chƣa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã
đƣợc giáo viên sắp đặt. Học sinh đƣợc đặt vào những tình huống của đời
sống thực tế, đƣợc trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết
vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của bản thân. Từ đó, vừa nắm đƣợc kiến
thức, kỹ năng mới, vừa nắm đƣợc phƣơng pháp “làm ra” kiến thức, kỹ năng
đó, không theo những khuôn mẫu sẵn có, đƣợc bộc lộ và phát huy tiềm năng
sáng tạo. Dạy theo cách này, giáo viên không chỉ đơn giản là truyền đạt kiến
thức mà còn hƣớng dẫn hành động. Nội dung và phƣơng pháp dạy học phải
giúp cho


từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chƣơng trình hành
động của cộng đồng.
- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
Phƣơng pháp dạy học tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập
cho học sinh không chỉ là biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là
mục tiêu dạy học.
Trong xã hội hiện nay với sự bùng nổ thông tin, sự phát triển của khoa
học kỹ thuật, công nghệ, thì học sinh không thể tiếp nhận khối lƣợng kiến
thức ngày càng khổng lồ ở trên lớp. Bởi vậy phải quan tâm dạy cho trẻ
phƣơng pháp tự học ngay từ cấp tiểu học và càng ở cấp học cao hơn càng