www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Môn Tiếng Việt ở lớp 3 thống nhất với mục tiêu chung của Chương
trình Tiếng Việt toàn cấp học là :
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt
(nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động
của lứa tuổi. Thông qua việc dạy và học môn Tiếng Việt, góp phần rèn luyện
các thao tác của tư duy.
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và
những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học
của Việt Nam và của nước ngoài.
- Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự
trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con
người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Tập làm văn là phân môn thực hành và rèn luyện tổng hợp bốn kỹ năng
nghe – nói - đọc viết, có tính chất tích hợp các phân môn khác trong môn
Tiếng Việt. Qua tiết Tập làm văn, học sinh có khả năng xây dựng một văn bản
nói hoặc viết.
Ngôn ngữ là công cụ để phát triển tư duy. Chính vì vậy hướng dẫn cho
học sinh nói đúng, viết đúng, rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ là hết sức
cần thiết. Nhiệm vụ đó phụ thuộc phần lớn vào việc dạy - học Tiếng Việt nói
chung và phân môn Tập làm văn nói riêng.
Trong chương trình Tập làm văn lớp 3, kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm
rèn luyện cho học sinh kĩ năng nói, viết, đồng thời cũng tạo điều kiện cho các
em củng cố những hiểu biết về phạm vi hiện thực được phản ánh trong chủ
điểm học tập.
Năm học 2011 – 2012 thực hiện giảm tải một số nội dung ở một số môn
học, bài học, trong đó có phân môn Tập làm văn lớp 3. Ở các tuần 11, 14, 16,
1

mạnh, trong sáng; rèn luyện khả năng giao tiếp và góp phần đắc lực vào việc
2


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

giữ gìn, phát huy sự trong sáng của Tiếng việt, hình thành nhân cách con
người Việt Nam.
I. THỰC TRẠNG:
1. Thuận lợi:
Với kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm, để tạo điều kiện thuận lợi cho học
sinh, SGK thường đưa ra những đề tài gần gũi với các em và những đề tài ấy
thường cũng là đề tài mở.
Giáo viên luôn không ngừng học hỏi, đổi mới phương pháp dạy học, lựa
chọn và tổ chức những hình thức luyện tập phù hợp mục tiêu dạy và học để
dẫn dắt rèn luyện học sinh thực hành những bài văn nói – viết một cách độc
lập, sáng tạo.
Để giúp học sinh viết được những bài văn hay, ý tưởng phong phú, sáng
tạo giáo viên luôn chú trọng rèn kĩ năng nói cho học sinh vì học sinh nói tốt sẽ
trình bày bài viết tốt.
Học sinh đã nắm vững kiến thức, kĩ năng từ các lớp dưới. Đây là cơ sở
giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn lớp ba.
2. Khó khăn:
Tập làm văn là phân môn khó so với các phân môn khác của môn Tiếng
Việt, vì vậy việc dạy – học ở phân môn này có những hạn chế nhất định.
Trong việc rèn kĩ năng nói-viết cho học sinh, giáo viên có đầu tư nghiên
cứu mục tiêu các tiết dạy để lựa chọn các phương pháp và hình thức tổ chức
dạy học sao cho phù hợp từng đối tượng học sinh, nhưng sự đầu tư chưa sâu
nên hiệu quả dạy học phân môn Tập làm văn chưa cao.

Trung bình
21/36 = 58,3%

Yếu
5/36 = 13,9%

Từ thực trạng trên, tôi đã tiến hành một số biện pháp nhằm nâng cao
hiệu quả giờ dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm.
II. CÁC BIỆN PHÁP CHỦ YẾU
1. Hướng dẫn chuẩn bị:
Để có một tiết học hiệu quả, khâu chuẩn bị rất cần thiết với cả thầy và
trò. Với kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm, học sinh phải được hướng dẫn chuẩn
bị ngay từ khi bắt đầu học mỗi chủ điểm. Học sinh cần phải tích luỹ vốn từ,
đặt câu qua các tiết học Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả; sưu tầm tranh ảnh
và tìm hiểu cách vẽ bản đồ tư duy theo chủ điểm.

4


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

2. Hướng dẫn tìm hiểu đề bài:
Giáo viên cần cho học sinh tự xác định rõ yêu cầu các bài tập. Giúp học
sinh tự xác định đúng yêu cầu bài tập để khi thực hành các em sẽ không chệch
hướng, đảm bảo đúng nội dung đề tài cần luyện tập.
3. Hướng dẫn tìm hiểu hệ thống câu hỏi gợi ý:
Hệ thống câu hỏi gợi ý tiết Tập làm văn kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm
trong SGK sắp xếp hợp lí như một dàn bài của một bài Tập làm văn; học sinh
dựa vào gợi ý để luyện nói, sau đó viết thành một đoạn văn ngắn. Giáo viên

Từ đó giúp học sinh mở rộng vốn từ, rèn kĩ năng diễn đạt mạch lạc, lôgíc, câu
văn có hình ảnh, có cảm xúc. Trên cơ sở đó, bài văn của các em sẽ trôi chảy,
sinh động, giàu cảm xúc đồng thời hình thành cho các em cách ứng xử linh
hoạt trong cuộc sống.
4. Hướng dẫn liên tưởng, tưởng tượng:
Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi nên đa số bài văn của học sinh lớp 3 có ý
tưởng chưa phong phú, sáng tạo, các em thường trình bày hạn hẹp trong
khuôn khổ nhất định. Nếu trong một bài Tập làm văn, học sinh chỉ biết diễn
đạt nội dung bằng những gì đã quan sát; hoặc thực hành một cách chính xác
theo các gợi ý; bài làm như thế tuy đủ ý nhưng không có sức hấp dẫn, lôi cuốn
người đọc, người nghe. Vì vậy, với từng đề bài giáo viên nên có những câu
hỏi gợi ý, khuyến khích học sinh liên tưởng, tưởng tượng thêm những chi tiết
một cách tự nhiên, chân thật và hợp lí qua việc sử dụng các biện pháp so sánh,
nhân hoá, để từ đó học sinh biết trình bày bài văn giàu hình ảnh, sinh động,
sáng tạo. Trí tưởng tượng, liên tưởng ở học sinh lứa tuổi này rất hồn nhiên
ngây thơ và ngộ nghĩnh, cho nên để rèn luyện kĩ năng này cho học sinh, giáo
viên có thể chuẩn bị những câu, đoạn văn hay cho học sinh tham khảo, học hỏi
làm phong phú thêm vốn kiến thức cho các em.

6


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

4. Hướng dẫn lập bản đồ tư duy:
Có thể hiểu bước lập bản đồ tư duy cũng chính là bước hướng dẫn học
sinh lập dàn ý để chuẩn bị cho phần nói theo chủ điểm.
Yêu cầu học sinh:
+ Nghĩ trước khi viết

8


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

Tuần 31: Thảo luận về Bảo vệ môi trường
Hướng dẫn học sinh lập bản đồ tư duy (nhóm)
- GT bản đồ tư duy GV đã chuẩn bị
- Hướng dẫn HS chọn từ trung tâm
- Hướng dẫn HS viết các từ ngữ về môi trường ở các nhánh chính; tìm
các biện pháp, việc làm bảo vệ môi trường vào các nhánh phụ…

5. Báo cáo, thuyết minh bản đồ tư duy:
Giáo viên hướng dẫn học sinh nêu miệng các câu mà mình lập được.
Ban đầu có thể chưa theo một trình tự nhất định nhưng các em phải nói trọn
vẹn câu. Sau đó, mới yêu cầu học sinh tự sắp xếp các câu sao cho hợp lí hơn.

9


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

Đồng thời, giáo viên yêu cầu các học sinh khác lắng nghe để chỉnh sửa
cách dùng từ, đặt câu cho các bạn. Giáo viên chỉ là cố vấn, trọng tài để các em
tự hoàn thiện được bản đồ tư duy, hình thành được đoạn văn.
6. Giao việc về nhà:
Từ bản đồ tư duy mà các em lập được ở lớp, giáo viên yêu cầu học sinh
viết thành đoạn văn theo chủ điểm chuẩn bị cho tiết Tập làm văn viết.

- Gọi một số HS đọc lại

- 5 HS đọc thành tiếng, lớp đọc

thầm
Hoạt động 2 (10’): Hướng dẫn lập bản đồ tư duy
- Hướng dẫn HS tìm hiểu theo câu hỏi gợi ý:

- Lần lượt trả lời

+ Gia đình em đang sống ở đâu?

+ Gia đình em đang sống ở…

+ Cảnh vật ở đó có gì đẹp?

+ Những ngôi nhà rộng rãi với
khu vườn nhỏ trước sân/
Những ngôi nhà cao tầng rất
đẹp/…

+ Em thích nhất cảnh vật gì?

+ Chiều về được chạy nhảy
trên hè phố sạch sẽ, thoáng
mát/…

+ Tình cảm của em với nơi em ở như thế + Em thấy khu phố nơi em ở
nào?



+ Đúng nội dung chưa?
+ Có mấy câu?
+ Dùng từ, đặt câu đúng chưa?
+ Sắp xếp các câu đã hợp lý chưa?
- GV nhận xét, chỉnh sửa

- Lắng nghe

- Y/c HS nói cho nhau nghe theo nhóm

-Nói cho nhau nghe theo N2

- Gọi HS nói trước lớp

- Một số học sinh nói trước lớp

Y/c HS nghe và nhận xét

Nhận xét, bổ sung

- GV nhận xét, chỉnh sửa, ghi điểm.
Hoạt động 4(5’): Củng cố, dặn dò
- GV nhận xét và biểu dương những học sinh học tốt.
- Yêu cầu học sinh tiếp tục bổ sung, hoàn thành bản đồ tư duy rồi viết
thành đoạn văn nói về nơi em ở.
- Chuẩn bị bài:
+ Yêu cầu học sinh mở SGK, đọc gợi ý tiết Tập làm văn tuần 12.
+ Yêu cầu HS sưu tầm tranh, ảnh cảnh đẹp đất nước; Dựa vào câu hỏi
gợi ý lập bản đồ tư duy để nói về cảnh đẹp đất nước chuẩn bị cho tiết Tập

- Y/c HS quan sát ảnh và trả lời lần - Quat sát ảnh và trả lời câu hỏi
lượt theo câu hỏi:
+ Ảnh chụp cảnh gì? ở nơi nào?

+ Cảnh biển ở Phan Thiết.

+ Màu sắc của cảnh vật trong ảnh như + Trời trong xanh. Mặt biển xanh màu
thế nào?

ngọc bích. Núi xanh lam. Rặng dừa
ven bờ xanh rì. Bãi cát trắng tinh…

+ Cảnh trong bức ảnh có gì đẹp?

+ Quang cảnh biển thật là đẹp vì có
núi và biển kề bên nhau…

+ Cảnh trong bức ảnh gợi cho em suy + Em rất thích/ Em rất tự hào vì đất
nghĩ gì?

nước mình có nhiều cảnh đẹp/ Em
muốn được đến ngắm cảnh biển.

- Gọi HS nói lại toàn bộ theo gợi ý

- 1 HS nói theo gợi ý; các HS khác
13


www.huongdanvn.com

Bước 1: Giúp học sinh nắm yêu cầu
của bài tập
+ Gọi HS đọc Y/c

+ 1 HS đọc thành tiếng, lớp đọc thầm

+ GV lưu ý HS: không nhất thiết phải + Lắng nghe
trả lời theo 4 câu hỏi gợi ý. Các em có
thể viết tự do, các câu văn phải liền
mạch. Chú ý dùng từ đặt câu đúng;
nhớ viết hoa các tên riêng.

14


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

Bước 2: HS viết bài

- Viết bài vào vở

GV bao quát lớp
Bước 3: HS đọc bài viết (nếu còn thời - Đọc bài viết
gian)
GV nhận xét, ghi điểm
Hoạt động 5(2’): Củng cố, dặn dò

- Lắng nghe



17


www.huongdanvn.com
Vận dụng bản đồ tư duy vào một số tiết dạy kiểu bài Nói, viết theo chủ điểm ở phân môn Tập làm văn lớp 3

+ Kĩ năng nói của học sinh ngày càng được hoàn thiện hơn. Học sinh
biết tìm từ, ý; đặt câu đúng; biết vận dụng so sánh, nhân hoá; khả năng diễn
đạt ngôn ngữ tiến bộ rõ rệt, các em nói lưu loát, trôi chảy.
Kết quả khảo sát phân môn Tập làm văn
Thời điểm: Tháng 3/2012
Đối tượng khảo sát: Học sinh lớp 3A
Tổng số
36

Giỏi
10/36 = 27,8%

Khá
15/36 = 41,7%

Trung bình
11/36 = 30,5%

Yếu
0

2. Bài học kinh nghiệm:
Từ những kết quả đã nêu trên, trong quá trình giảng dạy để việc vận


19