i

Vietluanvanonline.com

Page 1


ĐẠ I HỌ C THÁ I NGUYÊN
TRƢỜ NG ĐẠ I HỌ C KINH TẾ VÀ QUẢi N TRỊ KINH
DOANH

LÊ THỊ PHƢƠNG

ẢNH HƢỞNG CỦA CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
ĐẾN ĐỜI SỐNG HỘ NÔNG DÂN
Ở HUYỆN PHỔ YÊN TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬ
LUÂN VĂ N THẠC SỸ KINH TẾ
TÊ
̣N
Ă
̣C
̃
́

THÁI NGUYÊN - 2009
Vietluanvanonline.com

Page 2


iv

Luận văn “Ảnh hƣởng của các khu công nghiệp đến đời sống hộ
nông dân ở huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên” được thực hiện từ tháng
10/2008 đến tháng 5/2009. Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn
khác nhau. Các thông tin này đã được chỉ rõ nguồn gốc, có một số thông tin
thu thập từ điều tra thực tế ở địa phương, số liệu đã được tổng hợp và xử lý.
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chưa
được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc
trích dẫn rõ ràng.
Thái nguyên, ngày …tháng…năm 2009

Tác giả luận văn

Lê Thị Phƣơng

Vietluanvanonline.com

Page 4


LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian thực hiện luận văn, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp
đỡ quý báu của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài trường.
Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm
khoa Đào tạo Sau Đại học cùng các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tế và
Quản trị Kinh doanh đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình
học tập tại trường.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Thị Minh Thọ Giảng viên trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh, người đã tận tình

Phạm vi nghiên cứu....................................................................................... 3
4. Ý nghĩa khoa học của luận văn........................................................................3
5. Bố cục của luận văn.........................................................................................4
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU...........................................................5

Cơ sở khoa học về công nghiệp hoá, khu công nghiệp, kinh tế hộ nông
dân và ảnh hƣởng của các khu công nghiệp đến kinh tế hộ nông
dân
Công nghiệp hoá và vai trò của công nghiệp hoá với phát triển kinh tế
- xã hội.................................................................................................................5

Vietluanvanonline.com

Page 6


Khu công nghiệp, vai trò của khu công nghiệp đến phát triển kinh tế - xã hội
nông thôn
7

Vietluanvanonline.com

Page 7


Hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân...........................................................10
Tính tất yếu phải phát triển các KCN ở vùng nông thôn.............................15



Đặc điểm điều kiện đất đai..................................................................................40
Đặc điểm điều kiện khí hậu - thuỷ văn................................................................43
Đặc điểm kinh tế - xã hội.......................................................................44
Tình hình dân số và lao động..............................................................45
Cơ sở hạ tầng.......................................................................................................47
Kết quả sản xuất..................................................................................49
Thực trạng mức sống dân cư...............................................................52
2.1.3. Đánh giá chung về đặc điểm địa bàn nghiên cứu.................................54
ẢNH HƢỞNG CỦA CÁC KHU CÔNG NGHIỆP ĐẾN ĐỜI SỐNG HỘ NÔNG DÂN Ở
HUYỆN PHỔ YÊN

56
Thực trạng phát triển các KCN của huyện Phổ Yên...............................................56
Khái quát chung về các khu công nghiệp của huyện Phổ Yên............................56
Chính sách ưu đãi đầu tư để phát triển các khu công nghiệp của tỉnh Thái
Nguyên 60
Các chính sách giải phóng mặt bằng và ổn định đời sống người dân vùng ảnh
hưởng 61
Kết quả phát triển các khu công nghiệp huyện Phổ Yên.............................65
Ảnh hƣởng của các khu công nghiệp đến đời sống hộ nông dân.......68
Ảnh hưởng đến đất đai của hộ điều tra................................................68
Ảnh hưởng đến ngành nghề của hộ.....................................................71
Ảnh hưởng đến lao động của hộ..........................................................74
Ảnh hưởng đến việc làm của lao động ở các hộ điều tra....................81
Ảnh hưởng đến thu nhập của hộ..........................................................85
Ảnh hưởng đến điều kiện sống của hộ................................................96
Ảnh hưởng đến môi trường.................................................................99
Ảnh hưởng đến các vấn đề xã hội.......................................................101

2. KIẾN NGHỊ..........................................................................................................117

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Vietluanvanonline.com

Page 10


CĐ

DANH MỤC KÝ TỰ VIẾT TẮT
x
:Cố định

CN

:Công nghiệp

CCN

:Cụm công nghiệp

CNH

:Công nghiệp hoá

DT

:Diện tích


:Khu chế xuất

KHKT

:Khoa học kỹ thuật

KKT

:Khu kinh tế

LN

:Lâm nghiệp

NN

:Nông nghiệp

QHCT

:Quy hoạch chi tiết

TNbq

:Thu nhập bình quân

TM

:Thương mại

Bảng 2.7. Tình hình biến động ngành nghề của hộ điều tra...............................72
Bảng 2.8. Độ tuổi lao động của các nhóm hộ điều tra.........................................75
Bảng 2.9. Trình độ văn hoá, chuyên môn kỹ thuật của lao động........................80
Bảng 2.10. Tình hình biến động việc làm của lao động......................................84
Bảng 2.11. Cơ cấu thu nhập bình quân của các hộ điều tra.................................86
Bảng 2.12. Sự biến động thu nhập của các hộ điều tra.......................................90
Bảng 2.13. Tình hình sử dụng tiền đền bù của hộ...............................................93
Bảng 2.14. Ảnh hưởng của việc thu hồi đất tới đời sống kinh tế hộ..................98
Bảng 2.15. Ý kiến của các hộ điều tra về mức độ tác động của môi trường.......99

Vietluanvanonline.com

Page 12


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Cơ cấu đất đai của huyện Phổ Yên 2006 - 2008..............................42
Biểu đồ 2.2. Cơ cấu lao động của huyện Phổ Yên 2006 - 2008...........................47
Biểu đồ 2.3. Cơ cấu giá trị sản xuất ngành kinh tế huyện Phổ Yên 2006 - 2008 .
52 Biểu đồ 2.4. Cơ cấu ngành nghề của hộ
.............................................................................................................................
73
Biểu đồ 2.5. Độ tuổi lao động của nhóm hộ điều tra...........................................76
Biểu đồ 2.6. Trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động...................................81
Biểu đồ 2.7. Tình hình biến động việc làm của hộ..............................................85
Biểu đồ 2.8. Cơ cấu thu nhập bình quân của hộ..................................................87
Biểu đồ 2.9. Biến động thu nhập của hộ..............................................................91
Biểu đồ 2.10. Tình hình sử dụng tiền đền bù của hộ...........................................94

Vietluanvanonline.com

hoá đất nước theo đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng ta, sự hình
thành các khu công nghiệp mới và mở rộng các khu công nghiệp hiện có là
một xu hướng tất yếu.


Tỉnh Thái Nguyên cũng không nằm ngoài quy luật chung đó, chúng ta
không thể phủ nhận được rằng; trong những năm gần đây, tình hình phát triển
kinh tế xã hội của tỉnh Thái nguyên đã và đang có nhiều chuyển biến tích cực,
thu nhập của người dân được nâng cao, nhu cầu về đời sống vật chất cũng
như tinh thần và các dịch vụ khác cũng ngày ngày càng cao, quá trình công
nghiệp hoá trong tỉnh đang diễn ra khá mạnh mẽ. Phổ Yên là một huyện thuộc
tỉnh Thái Nguyên với 10 khu công nghiệp và cụm công nghiệp, do đó quá
trình công nghiệp hoá ở huyện Phổ Yên cũng đang diễn ra khá mạnh mẽ.
Sự hình thành các khu công nghiệp mới, các khu đô thị mới trong thời
gian qua là một xu hướng tất yếu để hoà nhập với sự phát triển của đất nước.
Tuy nhiên, đồng thời với các khu công nghiệp mới vấn đề tạo lập khu tái định
cư cho người dân thuộc diện quy hoạch sẽ được tiến hành như thế nào? Đời
sống kinh tế - xã hội của người dân sau khi giao đất nông nghiệp cho việc giải
phóng mặt bằng như thế nào? Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này
tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Ảnh hƣởng của các khu công nghiệp
đến đời sống hộ nông dân ở huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên”.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu chung
Đề tài thực hiện góp phần ổn định và nâng cao đời sống của các hộ
nông dân chịu ảnh hưởng của quá trình thu hồi đất phục vụ xây dựng các khu
công nghiệp trên địa bàn huyện Phổ Yên.
Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hoá được cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề công nghiệp
hoá và tác động của công nghiệp hoá tới đời sống của người dân vùng chịu
ảnh hưởng.



ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hoá tới đời sống của người nông dân
chịu ảnh hưởng, qua đó có những giải pháp và những hỗ trợ thích hợp nhằm
tháo gỡ khó khăn cho người nông dân.
Ba là, đề tài sẽ góp phần tìm ra cho các cấp chính quyền và cho chính
những hộ nông dân những giải pháp cơ bản nhằm ổn định và nâng cao đời
sống của hộ, qua đó góp phần vào thành công của quá trình công nghiệp hoá
của địa phương.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
Chương 2: Thực trạng ảnh hưởng của các khu công nghiệp đến đời
sống hộ nông dân ở huyện Phổ Yên - Thái Nguyên.
Chương 3: Một số giải pháp cơ bản nhằm ổn định và nâng cao đời
sống hộ nông dân ở các khu công nghiệp huyện Phổ Yên - Thái Nguyên.


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

Cơ sở khoa học về công nghiệp hoá, khu công nghiệp, kinh tế hộ nông
dân và ảnh hƣởng của các khu công nghiệp đến kinh tế hộ nông dân
Công nghiệp hoá và vai trò của công nghiệp hoá với phát triển kinh
tế - xã hội
Khái niệm công nghiệp hoá
Có thể thấy CNH là con đường tất yếu để phát triển kinh tế của các
nước, nhưng cần hiểu như thế nào về CNH. Ngay từ năm 1963 Tổ chức phát

khu công nghiệp mới ngay tại các vùng nông thôn, miền núi. Điều này đã thu
hút lực lượng lao động tại chỗ cho yêu cầu sản xuất công nghiệp và một bộ
phận dân cư khác lại tổ chức các hoạt động dịch vụ đáp ứng những yêu cầu
mới của khu công nghiệp.
- Thứ hai: công nghiệp hóa thúc đẩy các mối liên kết trong kinh tế. Để
thực hiện quá trình sản xuất, ngành này phải sử dụng sản phẩm của các ngành
khác và ngược lại. Quá trình này tạo ra các mối liên kết xuôi, ngược giữa các
ngành với nhau. Hoạt động sản xuất của công nghiệp chế biến yêu cầu đầu
vào từ sản phẩm của công nghiệp khai thác, của nông nghiệp và chính bản
thân các ngành công nghiệp chế biến với nhau. Ngược lại, hoạt động sản xuất
của nông nghiệp lại yêu cầu phân bón hoá học, thuốc trừ sâu và các công cụ
sản xuất từ công nghiệp. Trong các quá trình trên, để đưa sản phẩm từ nơi này
đến nơi khác lại phải có các dịch vụ vận chuyển, thương mại… công nghiệp
hoá đã thúc đẩy các mối liên kết ngày càng phát triển sâu rộng. Đây chính là
cơ sở để tạo ra cơ cấu kinh tế ngày càng năng động cho đất nước.


- Thứ ba: công nghiệp hóa là con đường cơ bản nâng cao khả năng cạnh
tranh của nền kinh tế. Sức mạnh cạnh tranh quốc gia, theo cách tiếp cận của
“diễn đàn kinh tế thế giới” về đánh giá khả năng cạnh tranh quốc gia đã xếp
hạng trên cơ sở 371 chỉ tiêu của 8 nhóm. Đó là:
 Sức cạnh tranh của nền kinh tế, trên cơ sở đánh giá toàn bộ nền kinh tế
vĩ mô.
 Vai trò của Chính phủ trong việc đưa ra các chính sách tạo môi trường
cho cạnh tranh.
 Nền tài chính quốc gia, hoạt động thị trường tài chính và chất lượng
dịch vụ tài chính.
 Cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất kinh doanh.
 Trình độ quản lý và khả năng thu được lợi nhuận của các doanh
nghiệp.

dành cho phát triển công nghiệp theo một quy hoạch cụ thể nào đó nhằm đảm
bảo được sự hài hòa và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội
- môi trường. Khu công nghiệp thường được Chính phủ cấp phép đầu tư với
hệ thống hạ tầng kỹ thuật và pháp lý riêng. Những khu công nghiệp có quy
mô nhỏ thường được gọi là cụm công nghiệp.
Trong thời kỳ CNH, HĐH việc xây dựng các khu, cụm công nghiệp tập
trung là cần thiết và được Nhà nước khuyến khích.
Qua 17 năm hình thành và phát triển KCN ở Việt Nam, nhiều KCN đã
và đang đóng vai trò quan trọng và tạo ra một khí thế phát triển mới cho nền
kinh tế cả nước. Tại các vùng hay địa phương có các KCN hoạt động mạnh
thì mức độ tăng trưởng kinh tế ở đó cao hơn những nơi KCN chưa phát triển.
Việc phát triển các KCN trong thời gian qua không những thúc đẩy các
ngành dịch vụ phát triển, thúc đẩy CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn, mà


còn đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa, góp phần đáng kể vào việc hiện đại hóa hệ
thống kết cấu hạ tầng trong và ngoài KCN. Điều này được thể hiện qua một
số khía cạnh sau:
- Đẩy mạnh phát triển kết cấu hạ tầng các KCN có tác dụng kích
thích sự phát triển kinh tế địa phương, góp phần rút ngắn sự chênh lệch
phát triển giữa nông thôn và thành thị, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần
của nhân dân. Điều này có thể dễ dàng nhận nhất ở những vùng có KCN
phát triển mạnh như Biên Hòa, Nhơn Trạch (Đồng Nai), Thuận An (Bình
Dương), Tiên Sơn (Bắc Ninh)… cùng với quá trình phát triển KCN, các
điều kiện về kỹ thuật hạ tầng trong khu vực đã được cải thiện đáng kể, nhu
cầu về các dịch vụ gia tăng, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh doanh cho
các cơ sở dịch vụ trong vùng.
- Cùng với các chính sách ưu đãi về tài chính và công tác quản lý thuận
lợi của Nhà nước, có thể nói việc thu hút nguồn vốn để đầu tư xây dựng hoàn
thiện và đồng bộ các kết cấu hạ tầng trong KCN có vai trò quyết định trong

năng lực cạnh tranh của sản phẩm trong quá trình hội nhập. Các KCN, KCX
cũng thể hiện vai trò không thể thiếu trong việc xây dựng và hiện đại hóa hệ
thống kết cấu hạ tầng trong và ngoài KCN, KCX nhằm thích ứng với nền công
nghiệp tiên tiến, hiện đại, nó cũng đặt ra cho các cơ quan quản lý nhà nước
những mục tiêu khắc phục các yếu kém, hạn chế, nâng cao hơn nữa hiệu quả và
vai trò của KCN, KCX trong các giai đoạn tới, góp phần tích cực hơn nữa vào
sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Hộ nông dân và kinh tế hộ nông dân
Hộ nông dân
Hộ nông dân là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khoa học nông nghiệp và
phát triển nông thôn, vì tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở
nông thôn chủ yếu được thực hiện qua sự hoạt động của hộ nông dân.


Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa
rộng bao gồm cả nghề rừng, nghề cá, và hoạt động phi nông nghiệp ở nông
thôn. Trong các hoạt động phi nông nghiệp khó phân biệt các hoạt động có
liên quan với nông nghiệp và không có liên quan với nông nghiệp. Cho đến
gần đây có một khái niệm rộng hơn là hộ nông thôn, tuy vậy giới hạn giữa
nông thôn và thành thị cũng là một vấn đề còn tranh luận.
Khái niệm hộ nông dân gần đây được định nghĩa như sau: "Nông dân là
các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu
lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế
rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong
thị trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao" (Ellis - 1988).
Hộ nông dân có những đặc điểm sau:
- Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở vừa là một đơn vị sản xuất vừa
là một đơn vị tiêu dùng.
- Quan hệ giữa tiêu dùng và sản xuất biểu hiện ở trình độ phát triể n
của hộ tự cấp, tự túc. Trình độ này quyết định quan hệ giữa hộ nông dân và

năng tái sản xuất đơn giản nếu không có sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Như vậy, sản xuất của hộ nông dân tiến hoá từ tình trạng tự cấp sang
sản xuất hàng hoá ở các mức độ khác nhau. Trong quá trình tiến hoá ấy hộ
nông dân thay đổi mục tiêu và cách thức kinh doanh cũng như phản ứng
với thị trường.
Hộ nông dân hoàn toàn tự cấp theo lý thuyết của Tchayanov có mục
tiêu tối đa hoá lợi ích. Lợi ích ở đây là sản phẩm cần để tiêu dùng trong gia
đình. Người nông dân phải lao động để sản xuất lượng sản phẩm cho đến
lúc không đủ sức để sản xuất nữa, do vậy nông nhàn (thời gian không lao
động) cũng được coi như một lợi ích. Nhân tố ảnh hưởng nhất đến nhu cầu