ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
LÊ KIM PHÚC
LÊ KIM PHÚC
GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TIẾN ĐỘ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TIẾN ĐỘ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60.34.04.10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS HOÀNG THỊ THANH NHÀN
THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
/>
iii
iv
MỤC LỤC
1.3.5. Chính sách tái định cƣ ........................................................................... 18
1.4. Các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
cƣ đối với ngƣời dân khi Nhà nƣớc thu hồi đất .............................................. 19
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
1.4.1. Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất .............................................. 19
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................. vii
1.4.2. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ........................................... 20
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................. viii
1.4.3. Công tác giao đất, cho thuê đất ............................................................. 21
ễn của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ ........................ 34
1.1. Tổng quan về công tác giải phóng mặt bằng ............................................. 5
1.6.1. Thực trạng bồi thƣờng GPMB tại Việt Nam ........................................ 34
1.1.1. Khái quát chung ...................................................................................... 5
1.6.2. Công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC ở một số nƣớc trên thế giới ........ 35
............................................................................... 6
1.6.3. Kinh nghiệm về công tác GPMB tại một số nƣớc áp dựng vào
1.2. Đặc điểm của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB..................................... 8
Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên ....................................................................... 39
................ 8
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................ 40
1.2.2. Mối quan hệ giữa nhà nƣớc - nhà đầu tƣ - ngƣời bị thu hồi đất ............. 8
2.1. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 40
1.2.3. Thu hồi đất mang tính chất bắt buộc bằng quyết định hành chính ......... 9
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu.......................................................................... 40
/>
v
vi
2.2.6. Phƣơng pháp phân tích thống kê ........................................................... 42
3.4
2.3. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích ................................................................ 42
3.5. Bài học kinh nghiệm ................................................................................ 93
2.3.1. Bồi thƣờng đất ....................................................................................... 42
..................................................... 93
2.3.2. Bồi thƣờng tài sản, vật kiến trúc ........................................................... 43
....................................... 93
2.3.3 Hỗ trợ đất................................................................................................ 43
............................................. 70
3.5.3.
2.3.4. Số lao động mất việc làm do bị thu hồi đất........................................... 43
3.1.3. Dân cƣ và phân bố dân cƣ ..................................................................... 47
4.2.1. Các nhóm giải pháp chung .................................................................... 95
3.1.4. Về tài nguyên khoáng sản ..................................................................... 47
4.2.2. Giải pháp cụ thể .................................................................................... 97
3.1.5. Phát triển kinh tế của tỉnh ..................................................................... 47
4.3. Kiến nghị ................................................................................................ 101
3.1.6. Môi trƣờng nhân lực.............................................................................. 52
4.3.1. Đối với Trung ƣơng ............................................................................ 101
3.2. Công tác GPMB ở Tỉnh Thái Nguyên từ năm 2011 - 2013..................... 54
4.3.2. Đối với địa phƣơng ............................................................................. 101
3.2.1. Công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và thu hồi đất .............. 54
KẾT LUẬN .................................................................................................. 103
3.2.2. Kết quả thực hiện công tác GPMB 3 năm (2011-2013) ....................... 58
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 105
3.2.3. Tóm tắt tiến độ công tác GPMB một số dự án trọng điểm địa
Bất động sản
Bảng 3.1: Chỉ tiêu chủ yếu kinh tế xã hội tỉnh Thái Nguyên 2014 ................ 51
BOT
:
Xây dựng, vận hành, chuyển giao
Bảng 3.2. Lực lƣợng lao động qua các năm.................................................... 52
BT
:
Xây dựng, chuyển giao
Bảng 3.3. Trình độ chuyên môn của lao động ................................................ 53
BTNMT
:
Bộ Tài nguyên Môi trƣờng
Bảng 3.4: Năng lực đào tạo của tỉnh Thái Nguyên ......................................... 53
DA
HĐND
:
Hội đồng nhân dân
Bảng 3.8: Ý kiến ngƣời dân về công tác GPMB dự án 1 ............................... 73
HTX
:
Hợp tác xã
Bảng 3.9: Ý kiến ngƣời dân về công tác GPMB dự án 2 ............................... 74
LĐ
:
Lao động
Bảng 3.10. Ý kiến ngƣời dân về công tác GPMB dự án 3.............................. 75
MTTQ
:
Mặt trận tổ quốc
:
Thị trƣờng bất động sản
TX
:
Thị xã
UBND
:
Ủy ban nhân dân
.......... 78
biến khoáng sản Núi pháo .................................. 79
Bảng 3.13. Đơn giá
Dự
án xây dựng khu công nghiệp Yên Bình I - tổ hợp Yên Bình ...... 79
Bảng 3.14. Đơn giá
Dự
án Đƣờng Bắc Sơn ........................................................................ 80
Bảng 3.22. Thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất .................................. 89
Bảng 3.23. Tình hình tiếp cận các cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi
thu hồi đất ..................................................................................... 91
Bảng 3.24. Tình hình an ninh trật tự của ngƣời dân sau khi thu hồi đất ........ 92
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nƣớc ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nƣớc, phấn đấu đến năm 2020 cơ bản trở thành một nƣớc công
nghiệp phát triển theo hƣớng hiện đại. Nhiều dự án nhƣ: các công trình giao
thông, các khu, cụm công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị hiện đại, khu dân
cƣ tập trung ... đang đƣợc triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ. Để thực
hiện đƣợc nhiệm vụ và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong
những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến kết quả thu hút đầu tƣ, hiệu quả
đầu tƣ của các nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc, ảnh hƣởng đến tiến trình thực
hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Vì vậy, công tác bồi thƣờng, hỗ
trợ và tái định cƣ (trƣớc đây gọi là công tác đền bù, giải phóng mặt bằng) là
một trong những công việc trọng tâm và hết sức quan trọng mang tính quyết
định
đầu, nhƣng nó lại là một trong những công việc mang tính chất phức
tạp, tốn kém nhiều thời gian,
c tạp hơn khi
đất đai
ngày càng cao.
Việc thu hồi đất, bồi thƣờng giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cƣ
để thực hiện các công trình dự án là một khâu then chốt tạo điều kiện cho sự
dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào Nhà nƣớc, chƣa tích cực tự đào
tạo để đáp ứng đƣợc yêu cầu của điều kiện phát triển mới, nên tình trạng thiếu
bàn tỉnh Thái Nguyên”,
.
cuộc sống sinh hoạt nơi ở mới, đặc biệt đối với ngƣời nông dân bị thu hồi đất
2. Mục tiêu nghiên cứu
đã và đang diễn ra ở nhiều địa phƣơng.
2.1. Mục tiêu chung
Đề xuất những giải pháp trong công tác GPMB khi nhà nƣớc thu hồi
tiếp đến lợi ích của nhiều hộ gia đình, cá nhân tập thể và toàn xã hội. Ở các
đất để thực hiện các dự án của tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới.
địa phƣơng khác nhau do vai trò và giá trị đất khác nhau nên công tác bồi
2.2. Mục tiêu cụ thể
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cũng có nhiều đặc điểm khác nhau. Khó khăn
chủ yếu của công tác giải phóng mặt bằng là việc xác định giá trị thực tế của
đất đai, tài sản trên đất do nó đa dạng và quá trình sử dụng tài sản khác nhau.
Giá trị đất đai, tài sản theo đơn giá quy định của Nhà nƣớc chỉ mang tính
tƣơng đối, không thể phù hợp với tất cả mọi trƣờng hợp khi Nhà nƣớc thu hồi
ở một số dự án trên địa bàn tỉnh
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về thời gian: Các dự án bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ đối
Thái Nguyên, bản thân tôi nhận thấy:
Thứ nhất, Công tác thu hồi đất, bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ có tầm
với ngƣời bị thu hồi đất đã thực hiện từ năm 2011 đến năm 2013.
- Phạm vi về không gian:
quan trọng tiên quyết đối với tiến độ các dự án;
Thứ hai, Những tồn tại vƣớng mắc trong công tác bồi thƣờng giải
phóng mặt bằng làm chậm tiến độ thực hiện các dự án.
Thứ ba,
hiện tốt hơn nữa công tác thu hồi đất bồi
thƣờng GPMB góp phần phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Thái Nguyên trong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Nguyên, huyện Phổ yên và huyện Đại Từ.
- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ đối với ngƣời bị thu hồi đất đối với 3 dự án thuộc địa bàn thành phố
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
.
phƣơng, từ đó đề xuất các chính sách và giải pháp phù hợp
Nguyên nhằm đấy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tƣ
là tài
liệu tham khảo cho các địa phƣơng tƣơng tự.
5. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kết cấu luận văn bao gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ đối với ngƣời bị thu hồi đất.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng công tác GPMB tại tỉnh Thái Nguyên (2011-2013).
. Công tác GPMB thực chất
Chƣơng 4: Giải pháp đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng
là làm sạch mặt bằng, hay thu dọn, tháo dỡ các công trình để tạo ra một diện
các dự án trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
tích đất sạch đủ điều kiện để tổ chức thi công xây dựng công trình từ khi khởi
công đến khi hoàn thiện công trình đƣa vào sử dụng theo đúng quy hoạch dự
án đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. Công tác GPMB khi nhà nƣớc thu hồi
đất có liên quan đến một số khái niệm: thu hồi đất, bồi thƣờng, bồi thƣờng
thiệt hại khi nhà nƣớc thu hồi đất, hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất, tái định cƣ,
thị trƣờng bất động sản.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
1.1.2.4. Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
của Luật đất đai năm 2003 (Điều 4 LĐĐ 2003).
Là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi thông qua đào tạo nghề mới,
1.1.2.2. Bồi thường thiệt hại
bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
- Bồi thƣờng thiệt hại là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại
tƣơng xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì
một hành vi của chủ thể khác (Từ điển tiếng việt, 1995).
1.1.2.5. Tái định cư
- Tái định cƣ là một khái niệm mang nội hàm khá rộng, dùng để chỉ
những ảnh hƣởng tác động đến đời sống của ngƣời dân do bị mất tài sản và
nguồn thu nhập trong quá trình phát triển dự án gây ra, bất kể có phải di
chuyển hay không và các chƣơng trình nhằm khôi phục cuộc sống của họ. Tái
định cƣ bao hàm cả việc thực hiện chính sách bồi thƣờng thiệt hại khi thu hồi
đất. Tái định cƣ đƣợc hiểu là một quá trình từ bồi thƣờng, hỗ trợ về đất, tài
sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc
,
sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó.
),
quyền này độc lập với các đặc tính vật chất mà thƣờng đƣợc gọi là đất.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
8
9
Định nghĩa thứ ba này nghiêng về thị trƣờng bất động sản là một mô
hợp với mối quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích
hình, một tổ chức để các quyền có liên quan đến đất đƣợc thực hiện một cách
các bên. Hay cũng có thể nói rằng thực hiện công tác GPMB khi nhà nƣớc
độc lập. Tuy rằng tính khách quan của thị trƣờng BĐS là quan hệ giao dịch
thu hồi đất là việc thực hiện đảm bảo quyền của ngƣời sử dụng đất theo
mua bán BĐS theo quy luật đặc thù của thị trƣờng giá trị nhƣng về chủ quan
quy định của pháp luật.
là sự giao dịch đó phải đƣợc tổ chức theo một ý đồ nhất định.
khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm. Bên cạnh đó, công tác
phép nƣớc, đảm bảo ổn định tình hình kinh tế - chính trị của đất nƣớc nói
GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội.
chung và của địa phƣơng nói riêng. Đối với khu vực đô thị, mật độ dân cƣ
công tác
nhau.
cao, nghành nghề đa dạng, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại,
buôn bán nhỏ... giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình thực hiện
1.2.1.
Giao đất, thu hồi đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là biện pháp
công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB có những đặc trƣng nhất định. Còn đối với
quan trọng để Nhà nƣớc chủ động trong việc phân bổ lại tài nguyên Quốc gia.
khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cƣ là sản xuất nông
Chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ là khâu then chốt để giao đất, thu
nghiệp, đời sống phụ thuộc chính vào nông nghiệp. Do đó, GPMB và giá đất
hồi đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đƣợc thực hiện trên thực tế, làm cho
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
10
11
hiện công tác này là hết sức to lớn và nặng nề nhƣ: tổ chức bộ máy, điều kiện
+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thƣờng giữa thực tế và quy định
làm việc, bố trí con ngƣời làm công tác này còn hạn chế chƣa ngang tầm với
của Nhà nƣớc có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện
công việc khó khăn và phức tạp nhƣ trên. Trong khi đó đất đai là tài sản có
cũng không đƣợc sự đồng thuận của ngƣời dân.
giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi
Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau đều có những tính đặc
ngƣời dân. Ở khu vực nông thôn, dân cƣ chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản
thù riêng biệt, do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau.
- Ngƣời bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, đƣợc
cho công tác định giá bồi thƣờng.
Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:
+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh
hoạt của ngƣời dân mà tấm lý, tập quán lại ngại di chuyển chỗ ở.
+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ
chế chính sách chƣa đáp ứng đƣợc với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chƣa
bồi thƣờng đất, tài sản, đƣợc hỗ trợ và bố trí tái định cƣ theo Nghị định này.
- Nhà nƣớc khuyến khích ngƣời có đất, tài sản thuộc phạm vi thu hồi
đất để sử dụng vào các mục đích quy định tại khoản 1 Điều 1 của Nghị định
tự nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn bộ đất, tài sản cho Nhà nƣớc.
1.3.2. Điều kiện được bồi thường
Theo Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính
giải quyết đƣợc các vƣớng mắc và tồn tại cũ.
+ Việc quản lý đất đai chƣa chặt chẽ dẫn đến các hiện tƣợng lấn chiếm,
xây dựng nhà trái phép nhƣng lại không đƣợc chính quyền địa phƣơng xử lý
dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phƣơng án bồi thƣờng gặp rất
phủ, ngƣời bị Nhà nƣớc thu hồi đất có một trong các điều kiện sau đây thì
đƣợc bồi thƣờng:
- Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về
đất đai.
nhiều khó khăn.
+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu TĐC cũng nhƣ chất lƣợng khu
- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền theo quy
Việt Nam;
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định
của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc
+ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời đƣợc cơ quan Nhà nƣớc
có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính;
+ Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản
gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất (Giấy tờ thừa kế
theo quy định của pháp luật, giấy tờ tặng cho nhà đất có công chứng xác nhận
của UBND cấp xã tại thời điểm tặng, cho, giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền
với đất của cơ quan, tổ chức giao nhà và có xác nhận của UBND cấp xã);
+ Giấy tờ chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền
với đất ở trƣớc ngày 15/10/1993 nay đƣợc UBND cấp xã xác nhận;
+ Giấy tờ về thanh lý, hóa giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo
quyết định giải quyết tranh chấp đất đai của cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền
đã có hiệu lực thi hành.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có một trong các loại
giấy tờ đã quy định ở trên, nhƣng đất đã đƣợc sử dụng từ ngày 15/10/1993
đến thời điểm có quyết định thu hồi đất, mà tại thời điểm sử dụng không vi
phạm quy hoạch; không vi phạm hành lang bảo vệ các công trình, đƣợc cấp
có thẩm quyền phê duyệt đã công bố công khai, cắm mốc; không phải là đất
lấn chiếm trái phép và đƣợc UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi xác nhận đất
đó không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trƣớc đây Nhà nƣớc đã
quy định của pháp luật.
+ Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho ngƣời sử
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
- Tổ chức sử dụng đất trong các trƣờng hợp sau đây:
/>
đã nộp không có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nƣớc;
+ Đất nhận chuyển nhƣợng của ngƣời sử dụng đất hợp pháp mà tiền trả
cho việc chuyển nhƣợng không có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nƣớc;
+ Đất sử dụng có nguồn gốc hợp pháp từ hộ gia đình, cá nhân.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
14
15
1.3.3. Về chính sách bồi thường đất và tài sản, vật kiến trúc
Theo Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ
thiệt hại
hiện có của nhà, công trình
Giá trị hiện có của nhà, công trình bị thiệt hại đƣợc xác định bằng tỷ lệ
phần trăm chất lƣợng còn lại của nhà, công trình nhân với giá trị xây dựng của
quy định:
* Bồi thường đối với đất phi nông nghiệp là đất ở:
nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tƣơng đƣơng do Bộ Xây dựng ban hành.
nhà, công trình nhân với đơn giá xây dựng mới của nhà, công trình do UBND
cấp tỉnh ban hành theo quy định của Chính phủ.
- Đối với nhà, công trình xây dựng khác không thuộc đối tƣợng nêu
trên đƣợc bồi thƣờng theo mức sau:
Mức bồi thƣờng
nhà, công trình
Giá trị hiện có của
=
nhà, công trình bị
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
+
Một khoản tiền tính bằng tỷ
lệ phần trăm theo giá trị
/>
- Đối với nhà, công trình xây dựng khác bị tháo dỡ một phần, mà phần
còn lại không còn sử dụng đƣợc thì bồi thƣờng cho toàn bộ nhà, công trình;
trƣờng hợp nhà, công trình xây dựng khác phá vỡ một phần, nhƣng vẫn tồn tại
và sử dụng đƣợc phần còn lại thì đƣợc bồi thƣờng phần giá trị công trình bị
phá dỡ và chi phí để sửa chữa, hoàn thiện phần còn lại theo tiêu chuẩn kỹ
thuật tƣơng đƣơng của nhà, công trình trƣớc khi bị phá dỡ.
- Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trƣờng hợp quy định tại các
khoản 4, 6, 7 và 10 Điều 38 Luật Đất đai năm 2003 thì không đƣợc bồi thƣờng.
- Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trƣờng hợp quy định tại
các khoản 2, 3, 5, 8, 9, 11 và 12 Điều 38 Luật Đất đai năm 2003 thì việc xử lý
tài sản theo quy định tại điều 35 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29
tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai.
sản xuất nông nghiệp thì đƣợc hỗ trợ ổn định đời sống theo quy định sau:
điểm khác thì đƣợc bồi thƣờng chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải
- Thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng
di chuyển, phải trồng lại.
+ Không phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 6 tháng
+ Cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc, cây rừng tự
+ Phải di chuyển chỗ ở: thời gian hỗ trợ 12 tháng
nhiên giao cho các tổ chức, hộ gia đình trồng, quản lý chăm sóc, bảo vệ thì
+ Phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn
bồi thƣờng theo giá trị thiệt hại thực tế của vƣờn cây; tiền bồi thƣờng đƣợc
hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa
phân chia cho ngƣời quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về
24 tháng.
- Thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng
bảo vệ và phát triển rừng.
Đối với vật nuôi (thủy sản) đƣợc bồi thƣờng theo quy định sau:
Hộ gia đình, các nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nƣớc thu
hồi đất nông nghiệp đƣợc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm theo
một trong các hình thức: bằng tiền hoặc bằng đất ở hoặc nhà ở hoặc đất sản
xuất, kinh doanh phi nông nghiệp nhƣ sau:
- Hỗ trợ bằng tiền từ 1,5lần đến 5 lần giá đất nông nghiệp đối với toàn
bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi, diện tích đƣợc hỗ trợ không vƣợt quá
hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phƣơng.
- Hỗ trợ một lần bằng một suất đất ở hoặc một căn hộ chung cƣ hoặc
một suất đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp.
* Hỗ trợ di chuyển
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
18
Hộ gia đình khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở.
19
- Trƣớc khi bố trí đất ở cho các hộ gia đình, cá nhân, khu tái định cƣ
- Trong phạm vi tỉnh, thành phố đƣợc hỗ trợ mỗi hộ cao nhất 3.000.000đồng
phải đƣợc xây dựng cơ sở hạ tầng đảm bảo đủ điều kiện cơ sở hạ tầng bằng
- Di chuyển sang tỉnh khác đƣợc hỗ trợ cao nhất 5.000.000 đồng
Ở nƣớc ta, theo quy định của Luật đất đai, ngƣời sử dụng đất phải đăng
định đời sống và sản xuất cho ngƣời bị thu hồi đất; trƣờng hợp đặc biệt trình
ký quyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền để đƣợc xét duyệt
Thủ tƣớng Chính phủ quyết định.
lập hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Hệ thống hồ sơ
1.3.5. Chính sách tái định cư
địa chính và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có liên quan mật thiết với
* Bố trí đất TĐC:
công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ và là một trong những yếu tố quyết
- Điều 4 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP quy định: Ngƣời sử dụng đất
định khi xác định nguồn gốc sử dụng đất, đối tƣợng và mức bồi thƣờng hỗ trợ.
khi bị nhà nƣớc thu hồi theo quy định tại Nghị định này mà phải di chuyển
chỗ ở thì đƣợc bố trí tái định cƣ bằng một trong các hình thức sau:
Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống hồ sơ địa chính có vai trò quan trọng
hàng đầu để quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trƣờng bất động sản, là cơ sở xác
+ Bồi thƣờng bằng nhà ở.
- Khu tái định cƣ phải xây dựng phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử
quyền sử dụng đất vẫn chƣa hoàn tất. Chính vì vậy mà công tác bồi thƣờng
dụng đất quy hoạch xây dựng, tiêu chuẩn và quy chuẩn xây dựng.
- Khu tái định cƣ phải đƣợc sử dụng chung cho nhiều dự án
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn. Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp giấy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
20
21
chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thƣờng GPMB sẽ thuận lợi,
nặng tính chủ quan duy ý, áp đặt, nhiều trƣờng hợp quy hoạch theo phong trào,
tiến độ GPMB nhanh hơn.
đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch treo, dự án treo.
1.4.2. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
1.4.3. Công tác giao đất, cho thuê đất
Đất đai có hạn, không gian sử dụng đất đai cũng có hạn. Để tồn tại và
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác dụng tới chính sách bồi thƣờng
đất đai trên hai khía cạnh:
của nền kinh tế - xã hội. Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nƣớc về đất
đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính
+ Là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao
ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế.
đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của Luật. Việc
Ở nƣớc ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nƣớc trong
giao đất, cho thuê đất chỉ đƣợc thực hiện khi có Quyết định thu hồi đất của
mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng
ngƣời đang sử dụng đất.
theo đó không ngừng đƣợc sửa đổi, bổ sung, từ năm 1993 đến năm 2003 nhà
+ Là một trong những nhân tố ảnh hƣởng tới giá chuyển nhƣợng quyền
sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thƣờng.
Công tác bồi thƣờng GPMB liên quan mật thiết với công tác quy
hoạch, kế hoạch sử dụng đất thông qua Quyết định thu hồi đất.
Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để thực hiện việc thu hồi đất,
giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.
Căn cứ Quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và thực hiện phƣơng
22
23
không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chƣa đồng bộ, chặt chẽ gây
24/4/1998 của chính phủ ban hành quy định về đền bù thiệt hại khi nhà nƣớc
lúng túng trong sử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật.
thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi
Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất
ích công cộng... khung giá đất để tính bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu
đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng. Kết
hồi đất quy định tại nghị định số 87/CP đã đƣợc áp dụng trong một thời gian
quả kiểm tra thi hành luật đất đai năm 2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng
khá dài (trên 10 năm) mặc dù trong quá trình áp dụng có quy định việc điều
cho thấy UBND các cấp đều có ý thức quán triệt việc thực hiện thực thi pháp
chỉnh khung giá đất để tính bồi thƣờng bằng hệ số K nhƣng mức tăng cao
luật về đất đai nhƣng nhận thức về các quy định của pháp luật nói chung còn
quan khi thực hiện các quyền chuyển nhƣợng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử
dụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất.
điểm mới của luật đất đai 2003 là các quy định về giá đất. Nếu nhƣ trƣớc đây
Những vấn đề quan trọng, có tính nguyên tắc liên quan đến xác định
nhà nƣớc chỉ quy định một loại giá đất áp dụng cho mọi quan hệ đất đai khác
giá đất, bồi thƣờng, GPMB, TĐC đã đƣợc quy định khá cụ thể tại Luật Đất
nhau thì luật đất đai năm 2003 đề cập nhiều loại giá đất để xử lý từng nhóm
đai năm 2003. Đặc biệt, việc xác định giá đất đƣợc thực hiện theo nguyên tắc
quan hệ đất đai khác nhau.
"sát với giá chuyển nhƣợng sử dụng đất trên thị trƣờng trong điều kiện bình
Trƣớc khi có luật đất đai năm 2003:
thƣờng" (khoản 1 Điều 56". Thực hiện các quy định về giá đất tại Luật đất đai
+ Những vấn đề liên quan đến xác định giá đất, bồi thƣờng, GPMB, tái
năm 2003, ngày 16/11/2004, Chính phủ đã ban hàng Nghị định 188/2004/NĐ-
định cƣ đều đƣợc quy định tại các văn bản dƣới luật nhƣ Nghị định số 87/CP
bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tƣ đã làm tăng giá trị của đất đó
*/ Hiến pháp 1946: Sau cuộc cách mạng tháng 8 năm 1945 nƣớc ta đã
theo quy định của pháp luật”.
có Hiến pháp vào năm 1946, đến năm 1953 Nhà nƣớc thực hiện cải cách
Ngày 31/5/1990 Hội đồng Bộ trƣởng ban hành quyết định số
ruộng đất. Một trong những mục tiêu của cải cách ruộng đất là thủ tiêu quyền
186/HĐBT về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển
chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và đế quốc xâm lƣợc ở Việt Nam, xóa
mục đích sử dụng vào mục đích khai thác thì phải bồi thƣờng. Căn cứ để tính
bỏ chế độ phong kiến, chế độ chiếm hữu ruộng đất của giai cấp địa chủ, thực
bồi thƣờng thiệt hại về đất nông nghiệp và đất có rừng theo quyết định này là
hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân. Sau đó, Đảng và Nhà nƣớc đã vận
diện tích, chất lƣợng và vị trí đất. Mỗi hạng đất tại mỗi vị trí đều quy định giá
động nông dân góp ruộng đất và tƣ liệu sản xuất vào làm ăn tập thể, đồng thời
tối đa, tối thiểu. UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng quy định cụ thể
nghiệp, ổn định cuộc sống, định canh, định cƣ cho vùng bị lấy đất. Tại quyết
bảo kịp thời và diện tích đủ cần thiết cho công trình, đồng thời chiếu cố đúng
định này, mức bồi thƣờng còn đƣợc phân biệt theo thời hạn sử dụng đất lâu
mức quyền lợi và đời sống của ngƣời có ruộng đất. Đất thuộc sở hữu tƣ nhân
dài hay tạm thời theo quy đinh, việc miễn giảm tiền bồi thƣờng đối với việc
hay tập thể khi bị trƣng dụng thì thuộc sở hữu Nhà nƣớc.
sử dụng đất để xây dựng hệ thống đƣờng giao thông, thủy lợi …
1.5.1.2. Thời kỳ từ năm 1988 đến năm 1993
*/ Hiến pháp năm 1992: Hiến pháp năm 1992 ra đời là bƣớc ngoặt
Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, chính vì vậy
quan trọng trong việc xây dựng chính sách pháp luật Đất đai nói chung và
việc thực hiện bồi thƣờng về đất không đƣợc thực hiện mà chỉ bồi thƣờng
chính sách bồi thƣờng, GPMB nói riêng, đó là: “nhà nước thống nhất quản lý
những tài sản có trên đất hoặc những thiệt hại do việc thu hồi đất gây nên.
toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích
đất sử dụng lâu dài và đƣợc chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất theo quy định
- Xây dựng - Tổng cục địa chính - Ban vật giá Chính phủ hƣớng dẫn thi hành
của pháp luật”.
Nghị định 87/CP.
+ Tại điều 23 quy định “ Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không
Nghị định số: 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ thay thế
bị quốc hữu hóa. Trong trƣờng hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh
Nghị định số 90/NĐ-CP của Chính phủ, Nghị định này còn quy định nguyên
và lợi ích của quốc gia, Nhà nƣớc trƣng mua hoặc trƣng dụng có bồi thƣờng
tắc để đƣợc tính đền bù thiệt hại về đất (quy định về các loại giấy tờ: hợp
tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trƣờng. Thể thức trƣng mua,
pháp, hợp lệ và được coi là hợp lệ để khẳng định thể nhân, pháp nhân có
trƣng dụng do luật định”.
được đền bù hay không khi Nhà nước thu hồi đất), giá đất để tính đền bù thiệt
1.5.1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Luật Đất đai 1993
năm 1993. Để cụ thể hóa các quy định của Luật đất đai năm 1993 và Luật sửa
quốc phòng, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia..
đổi, bố sung một số điều của Luật đất đai năm 2001, nhiều văn bản về chính
sách bồi thƣờng GPMB đã đƣợc ban hành, bao gồm:
Thông tƣ số 145/1998/TT-BTC ngày 04/11/1998 của Bộ Tài chính
hƣớng dân thi hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính
- Nghị định 87/CP ngày 17/8/1994 ban hành khung giá các loại đất.
phủ thay thế Nghị định 90/CP quy định rõ phạm vi áp dụng, đối tƣợng phải
- Nghị định số 90/NĐ-CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ quy định việc
bồi thƣờng, đối tƣợng đƣợc bồi thƣờng, phạm vi bồi thƣờng, đặc biệt ngƣời
bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc
có đất bị thu hồi có quyền đƣợc lựa chọn một trong ba hình thức bồi thƣờng
phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Nghị định 90/CP ngày
bằng đất, bằng tiền hoặc bằng đất và bằng tiền.
17/9/1994 quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ
1.5.1.4. Luật sửa đổi một số điều của Luật đất đai năm 1998:
1.5.2. Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo Luật Đất đai 2003
K, nội dung, chế độ quản lý, phƣơng pháp bồi thƣờng và một số nội dung
Luật đất đai năm 2003 đƣợc Quốc hội thông qua và có hiệu lực ngày
khác. Về giá trị quy định khi thu hồi đất nông nghiệp đã tính quy đổi hoạt
01/7/2004. Để hƣớng dẫn việc bồi thƣờng GPMB theo quy định của Luật Đất
động sản xuất kinh doanh theo lãi suất ngân hàng còn đối với đất ở có sự điều
đai năm 2003, một số văn bản sau đã đƣợc ban hành:
chỉnh khả năng sinh lợi theo hệ số K giữa giá thực tế với giá đất đã ban hành.
- Văn bản số 4448/TC-QLCS ngày 4/9/1999 của Cục quản lý Công
sản- Bộ Tài chính hƣớng dẫn xử lý một số vƣớng mắc trong công tác bồi
- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 về phƣơng pháp xác
định giá đất và khung giá các loại đất.
- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về
bồi thƣờng, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
thƣờng GPMB.
1.5.1.5. Luật sửa đổi một số điều của Luật đất đai năm 2001:
Luật này quy định cụ thể hơn về việc bồi thƣờng thiệt hại và GPMB,
- Thông tƣ số 16/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính
hƣớng dẫn thực hiện Nghị đình số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của
Chính phủ về bồi thƣơng, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
trƣờng hợp phƣơng án bồi thƣờng đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền phê
hiện nay. Để tiếp tục giải quyết những vƣớng mắc phát sinh trong công tác bồi
duyệt, đƣợc công bố công khai và có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp
thƣờng GPMB Chính phủ và các Bộ ban hành bổ sung một số văn bản:
luật mà ngƣời bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi thì cơ quan
- Thông tƣ 69/2006/TT-BTC ngày 02/8/2006 của Bộ Tài chính về việc
quyết định thu hồi đất có quyền ra quyết định cƣỡng chế. Trƣờng hợp Chính
sửa đổi bổ sung Thông tƣ 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài
phủ ra quyết định thu hồi đất thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng
chính hƣớng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của
quyết định cƣỡng chế.
Chính phủ về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
khi Nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai.
- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy
định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng
đất, trình tự, thủ tục bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất
và giải quyết khiếu nại về đất đai.
- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ về quy
- Quyết định số: 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh
Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thƣờng cây cối, hoa màu gắn liền
với đất khi Nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
- Quyết định số: 3359/QĐ-UBND ngày 30/12/2011 của UBND tỉnh
Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất ở trung bình để tính hỗ trợ đối với đất
nông nghiệp trong khu dân cƣ, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2012.
- Công văn số 950/CV-SNN ngày 19/7/2006 của Sở Nông nghiệp và
định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ
phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên hƣớng dẫn thực hiện mật độ một số
trợ và tái định cƣ. Nghị định này tập trung vào việc làm rõ, bãi bỏ một số điều
loại cây trồng trong sản xuất tại tỉnh Thái Nguyên.
của Nghị định số 181/2004/NĐ-CP và nghị định số 84/2006/NĐ-CP. Nguyên
- Hƣớng dẫn liên ngành số 1123/HDLN-TC-NN&PTNT ngày
tắc xuyên suốt của Nghị định 69/2009/NĐ-CP là đảm bảo quyền và lợi ích
21/7/2011 của Liên sở Tài chính-Nông nghiệp và PTNT về thực hiện Quyết
với đất khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
tỉnh Thái Nguyên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
32
33
của tài sản) và không phân định trách nhiệm bố trí bắt buộc tái định cƣ cho
1.5.3. Nhận xét, đánh giá
Nghiên cứu chính sách bồi thƣờng GPMB của Việt Nam qua các thời
ngƣời bị thu hồi đất.
kỳ cho thấy vấn đề bồi thƣờng GPMB đã đƣợc đặt ra từ rất sớm, các chính
+ Luật đất đai năm 1993, Luật đất đai sửa đổi năm 1998 và Luật đất đai
sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và đƣợc điều chỉnh để phù hợp hơn
sửa đổi năm 2001 đã thể hiện rõ về giá trị quyền sử dụng đất ở (giá đất) là
với xu hƣớng phát triển của đất nƣớc. Trên thực tế các chính sách đó đã có tác
khoản đƣợc bồi thƣờng, hỗ trợ theo các quy định trong luật. Nhà nƣớc cho
+ Luật đất đai năm 2003 đã thể hiện đầy đủ hơn và kế thừa tính ƣu điểm
các luật đất đai các thời kỳ trƣớc, tạo nhiều quyền cho ngƣời sử dụng đất hơn
đó là: đƣợc tham gia quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch khu dân cƣ, khu tái
định cƣ, đƣợc chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất. Ngƣời bị thu hồi hết đất ở
.
Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp
đƣợc giao đất tái định cƣ, các cơ chế chính sách hỗ trợ nhiều hơn làm cho
ngƣời sử dụng đất sau khi bị thu hồi có thể đảm bảo cuộc sống cũng đƣợc nhƣ
luật của cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền, chính
trƣớc khi thu hồi. Đối với tài sản của hộ gia đình cá nhân đ
sách bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất trong những năm
giá mới thay thế. Riêng đối với đất nông nghiệp ngoài việc bồi thƣờng theo đất
gần đây đã có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ƣu việt của một Nhà
còn đƣợc áp dụng các cơ chế hỗ trợ để đảm bảo cuộc sống cho ngƣời có đất bị
nƣớc của dân, do dân và vì dân, tôn trọng quyền của ngƣời sử dụng đất cao
thu hồi. Về giá đất để bồi thƣờng, nếu nhƣ trƣớc luật đất đai năm 2003 việc xác
hơn. Nhìn lại luật và các văn bản hƣớng dẫn luật đất đai qua các thời kỳ cho
định giá đất nông nghiệp để bồi thƣờng theo độ phì nhiêu - loại - hạng đất thì
buộc đối với dự án thu hồi đất…. Ngoài ra các chế tài trong quản lý nhà nƣớc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
34
35
về đất đai, bồi thƣờng GPMB cũng đầy đủ, rõ ràng về trách nhiệm giữa các
bên liên quan hơn.
1.6.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn cho thấy
việc thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm 2005-2010 đã tác động đến đời sống
tiễn của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
1.6.1. Thực trạng bồi thường GPMB tại Việt Nam
của trên 627.000 hộ gia đình với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu ngƣời.
Trung bình mỗi ha đất bị thu hồi ảnh hƣởng tới việc làm của trên 10 lao động
Trong những năm qua việc thực hiện chính sách bồi thƣờng GPMB ở
nông nghiệp. Vùng đồng bằng Sông Hồng có số hộ bị ảnh hƣởng do thu hồi
nghìn ha (chiếm gần 4 % tổng diện tích đất nông nghiệp của cả nƣớc). Trong
Phát triển công nghiệp và đô thị là một tiến trình tất yếu trên toàn thế
đó diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp và
giới. Và thu hồi đất là cách thức thƣờng đƣợc thực hiện để xây khu công
cụm công nghiệp là 39,56 nghìn ha, xây dựng đô thị là 70,32 nghìn ha và xây
nghiệp và đô thị. Quá trình thu hồi đất đặt ra rất nhiều vấn đề kinh tế - xã hội
dựng kết cấu hạ tầng là 136,17 nghìn ha. Các vùng kinh tế trọng điểm và khu
cần đƣợc giải quyết kịp thời và thỏa đáng. Để có thể hài hòa đƣợc lợi ích của
vực có diện tích đất nông nghiệp thu hồi lớn nhất, chiếm khoảng 50% diện
xã hội, tập thể và cá nhân, mỗi quốc gia có cách làm riêng của mình
tích đất thu hồi trên toàn quốc. Những địa phƣơng có diện tích đất thu hồi lớn
1.6.2.1.
Trung Quốc
là Bình Dƣơng (16.627 ha), Quảng Nam (11.812ha), Hà Nội (7.776ha), Vĩnh
Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ, tái
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>
36
37
đất đƣợc thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thƣờng đất đai, tiền trợ cấp về tái
nứơc Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán, chuyển nhƣợng đất đai, do
định cƣ, tiền trợ cấp bồi thƣờng hoa màu trên đất. Cách tính tiền bồi thƣờng
vậy thị trƣờng đất đai hầu nhƣ không tồn tại, mà chỉ có thị trƣờng nhà. Trung
đất đai và tiền trợ cấp tái định cƣ căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lƣợng của
Quốc xây dựng chính sách và các thủ tục rất chi tiết rõ ràng, buộc hoạt động
đất đai những năm trƣớc đây rồi nhân với hệ số. Tiền bồi thƣờng cho hoa
tái định cƣ với nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó mục tiêu của chính sách
màu, cho các loại tài sản trên đất đƣợc tính theo giá cả hiện tại. (Nguyễn Thị
này là cung cấp cơ hội cho tái định cƣ thông qua cách tiếp cận cơ bản nơi ở
cho dân ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành
và loại đất (tốt hay xấu). Đối với các dự án bồi thƣờng giải phóng mặt bằng,
thị và nông thôn. Đối với nhà ở của ngƣời dân thành phố, nhà nƣớc bồi
kế hoạch tái định cƣ chi tiết đựơc chuẩn bị trƣớc thông qua dự án cùng với
thƣờng bằng tiền là chính, với mức giá do thị trƣờng bất động sản quyết định
việc dàn xếp kinh tế, khôi phục cho từng địa phƣơng, từng hộ gia đình và
qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá. Với ngƣời dân nông
từng ngƣời bị ảnh hƣởng.
thôn, nhà nƣớc thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối
Bên cạnh những thành công nhƣ vậy, chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ, tái
tƣợng khác nhau sẽ có cách bồi thƣờng khác nhau: tiền bồi thƣờng về sử dụng
định cƣ của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là
đất đai; tiền bồi thƣờng về hoa màu; bồi thƣờng tài sản tập thể.
vấn đề việc làm; tốc độ tái định cƣ chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng
Luật đất đai ở Trung Quốc có nhiều điểm tƣơng đồng với luật đất đai ở
38
39
hành lấy đất của dân, nhà nƣớc hoặc cá nhân đầu tƣ đều đền bù với mức cao hơn
luật thuế đối với việc mua bán đất đai
giá thị trƣờng (Nguyễn Thị Dung, 2009).
với thị trƣờng đất đai. (Nguyễn Thị Dung, 2009).
1.6.2.3. Ở Hàn Quốc
1.6.3. Kinh nghiệm về công tác GPMB tại một số nước áp dựng vào Việt Nam
Vào những năm 70 của thế kỷ trƣớc, trƣớc tình trạng di dân ồ ạt từ các
vùng nông thôn vào đô thị,
thủ đô Xơ-un, Hàn Quốc đã phải đối
mặt với tình trạng thiếu trầm trọng đất đị
không áp đặt giới hạn hành chính
và tỉnh Thái Nguyên
Qua nghiên cứu chính sách bồi thƣờng GPMB của một số nƣớc,
. Để giải quyết nhà ở cho
nhƣ sau:
- Công khai hóa đầy đủ các thông tin liên quan về dự án cũng như
chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC cho các hộ dân bị thu hồi đƣợc biết,
1.6.2.4. Ở Australia
Quy định
một
đất
tƣ nhân. Chủ
sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhƣợng, thế chấp, thừa kế theo di chúc mà
không có bất cứ sự cản trở nào, kể cả việc tíc
đất đai. Theo luật đất đa
đƣợc bàn và kiểm tra và giám sát để bảo vệ quyền lợi và thực hiện nghĩa vụ
của mình trƣớc pháp luật.
việc lập quy hoạch và xây dựng các khu tái
-
định cư; các chế độ chính sách của những ngƣời bị thu hồi đất; giá cả đền bù
thu hồi và ngƣời thu hồi đất sẽ thoả thuận giá bồi thƣờng đất trên
tinh thần đồng thuận của hai bên và căn cứ vào giá cả thị trƣờng. Thực chất
việc GPMB ở đây chỉ là việc mua bán đất đai theo giá thoả thuận giữa ngƣời
mua và ngƣời bán, cho nên GPMB chỉ mang tính thủ tục vì đất đai thuộc sở
phải sát với giá thị trƣờng; xử lý hài hòa lợi ích và quyền lợi của ngƣời bị thu
Copyright: Tài liệu đại học ©