Phòng GD - ĐT Thuận Thành
Để có một giờ lên lớp đạt hiệu quả
theo tinh thần đổi mới phơng pháp dạy học
Ngành giáo dục Thuận Thành là một đơn vị triển khai khá sớm việc đổi mới PPDH
và đã có những kết quả bớc đầu đáng ghi nhận. Nhìn chung giáo viên đã có những đổi mới
về nhận thức, nắm đợc những đặc trng của PPDH mới, bớc đầu tích luỹ đợc một số kinh
nghiệm. Tuy nhiên vẫn còn không ít giáo viên lúng túng từ khâu soạn giáo án, cách tổ
chức các hoạt động nhận thức của học sinh, các biện pháp và kĩ thuật lên lớp theo hớng
đổi mới, nhất là các giáo viên năng lực hạn chế và giáo viên mới ra trờng.
Qua thực tế chỉ đạo và dự giờ thăm lớp, chúng tôi đa ra một số ý kiến về cách thiết
kế một giáo án và tổ chức các hoạt động nhận thức của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả
giờ lên lớp.
A- giáo viên phải thiết kế đ ợc một giáo án tốt :
Tuỳ theo đặc trng môn học, loại bài khác nhau, lớp học khác nhau để thiết kế giáo
án cho phù hợp. Nhìn chung một giáo án tốt theo tinh thần đổi mới phải là giáo án hớng
tới HS, lấy HS làm trung tâm . Học sinh với vai trò chủ động phải đợc làm việc nhiều hơn
(làm việc trực tiếp với văn bản, t liệu, tranh ảnh, bản đồ, làm thí nghiệm thực hành...), đợc
nghĩ nhiều hơn (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, t duy rút ra kết luận), đợc nói
nhiều hơn (trao đổi với bạn, với thầy, phát biểu nhận thức của mình về nội dung bài học)...
Giáo viên với vai trò chủ đạo phải là ngời tổ chức hớng dẫn, điều khiển các hoạt động, là
ngời cung cấp thông tin, là trọng tài trong các buổi thảo luận ... để hớng tới mục tiêu bài
học đề ra.
Đồng thời kết cấu của giáo án phải đảm bảo tính hợp lí, phù hợp với lôgic môn học,
tiết học và lôgic nhận thức của học sinh.
I -Kết cấu một giáo án:
Trong thực tế không thể có một mẫu giáo án cố định nào cho các môn, mà phải tuỳ
theo từng môn học, thậm chí từng loại bài, dạng bài, từng lớp học mà thiết kế các giáo án
khác nhau cho phù hợp để tổ chức một tiết dạy đạt hiệu quả cao nhất.
Qua thực tế chỉ đạo và dạy học, chúng tôi đa ra một mô hình thiết kế giáo án mở
gồm những phần cứng sau:
I- Mục tiêu bài học.

khác để thiết kế các hoạt động của thày và trò, mỗi hoạt động tơng ứng với một nội dung
của bài, song không nên qúa phụ thuộc vào SGK, tài liệu mà cần chủ động sáng tạo chuyển
hoá thành cách làm riêng của mình.
Mỗi một hoạt động, mỗi một nội dung khi thiết kế cần chú ý các vấn đề sau:
- Xác định kiến thức mới, xây dựng các vấn đề cần tích hợp, những điểm đồng qui
trong một môn, trong nhiều môn của bài học. Xác định các kĩ năng cần hình thành, cần
rèn luyện cho học sinh. Xác định những phần học sinh phải tự học.
- Xác định các vấn đề cần giải quyết, xây dựng hệ thống các câu hỏi phù hợp, dự
kiến các phơng án giải quyết một vấn đề, dự kiến các tình huống và cách xử lí. Dự kiến các
kết luận cho từng phần và chuyển ý. Dự kiến thời gian cho các hoạt động.
- Chuẩn bị các phiếu học tập các nhiệm vụ của học sinh, các đê bài, các câu hỏi để
kiểm tra đánh giá. Chuẩn bị các tài liệu đồ dùng, phơng tiện dạy học phù hợp với từng nội
dung. Dự kiến các hình thức học tập, các phơng pháp dạy học phù hợp. Dự kiến cách trình
bày: Kẻ cột, nội dung ghi trong giáo án, phần ghi trên bảng... cho cụ thể rõ ràng.
*Lu ý: áp dụng phơng pháp dạy học nào thì cần tuân thủ qui trình và tập hợp các
kĩ thuật tơng ứng của phơng pháp dạy học đó.
4- Luyện tập - Củng cố:
Giáo viên cần xác định đúng những kiến thức và kĩ năng cần luyện tập, củng cố
theo mục tiêu bài học đề ra. Chú trọng mục tiêu bồi dỡng năng lực nhận thức, t duy, năng
lực tự học và rèn luyện các kĩ năng học tập, kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, khả năng ứng
dụng linh hoạt từ kiến thức bài học để giải quyết một vấn đề trong thực tiễn.
- Luyện tập, củng cố phải đảm bảo đủ các yêu cầu: từ thấp tới cao, từ dễ đến khó,
đảm bảo tính đa dạng hệ thống và tuân theo qui trình: Xác định rõ nhiệm vụ - Hớng dẫn
gợi ý phơng hớng, định hớng chung để giải quyết nhiệm vụ - Làm mẫu- Tổ chức luyện tập
(xây dựng nhiều hình thức luyện tập khác nhau).
2
5- Hớng dẫn HS học ở nhà:
Giáo viên cần giành thời gian cần thiết để hớng dẫn học sinh học ở nhà theo hớng:
Giao nhiệm vụ cho học sinh (làm bài tập cũ, đọc và chuẩn bị bài mới ... nên có bài tập dễ
và khó, yêu cầu từ đơn giản đến phức tạp), hớng dẫn gợi ý các vấn đề khó, hớng dẫn ph-

rồi yêu cầu học sinh trả lời ngay. Hãy biết giành thời gian cho các hoạt động bên trong của
học sinh, từng bớc xây dựng nề nếp, thói quen, cách học cho HS.
3- Chỗ đứng của giáo viên: GV nên đứng ở vị trí thuận lợi để quan sát toàn bộ lớp học
và chỉ dẫn HS quan sát nhìn rõ ĐDDH, cũng có thể đi xuống dới lớp để kiểm tra, xem xét
uốn nắn việc học của HS song khi nói cần phải giao diện với HS, tránh nói khi GV quay
mặt vào bảng hoặc đứng thiếu tính s phạm.
4- Ngôn ngữ, giọng nói, nhịp độ nói: Ngôn ngữ nói phải chính xác, giản dị, tránh các
từ khoa trơng, cầu kì. Giọng nói nên truyền cảm, rõ ràng và có nhịp điệu, phải quan sát HS
để điều chỉnh nhịp độ nói. Những phần khó, những qui tắc, định nghĩa, kết luận; các tài
liệu mới cần nói chậm hơn. Nhìn chung nên nói ít, nói đủ và đúng lúc.
3
5- Xử lí tình huống: Có 2 loại tình huống: nảy sinh từ công tác tổ chức lớp (HS vào lớp
muộn, mất trật tự, các sự cố thuộc phòng học...); nảy sinh từ nội dung bài học (các ý kiến từ
khâu điều hành HS, các ý kiến đúng sai, trái ngợc nhau hoặc không có ý kiến...). Nhìn
chung nếu có phơng án dự kiến chuẩn bị trớc là tốt nhất. Xử lí tình huống cần tế nhị, tinh tế,
tôn trọng HS, giữ bầu không khí học tập, tránh làm mất hứng thú học tập của HS. Các tình
huống ngoài phơng án có sẵn hoặc phát sinh cần bình tĩnh xử lí, nếu cha giải quyết đợc cần
phải hẹn khất lại vì lí do thời gian hay tiến độ bài học để suy nghĩ kĩ rồi trả lời sau.
6- Kết luận chuyển ý: Mỗi hoạt động, mỗi vấn đề đều phải thực hiện trọn vẹn rồi mới
hớng dẫn HS khái quát rút ra bản chất hay kết luận, GV bổ sung điều chỉnh sau đó mới
chuyển sang phần khác. Phải tuỳ từng nội dung để có lời dẫn hay tạo mối liên kết khi
chuyển ý sao cho đạt đợc sự liên tiếp hay lôgíc của nội dung bài học.
7- Phân phối thời gian hợp lí, tiết kiệm: Cần phân bố thời gian thích hợp cho mỗi phần,
đặc biệt các bài dài cần u tiên thời gian cho các trọng tâm. Tuy nhiên cần co dãn linh hoạt
trong quá trình tổ chức tiết dạy. Tránh việc ghi bảng dài dòng, nói nhiều, đi lại nhiều trong
lớp, không thuộc giáo án, sử dụng ĐDDH lúng túng không thuần thục...
8- Tổ chức kiểm tra, đánh giá HS: Kiểm tra đánh giá HS đợc tiến hành trong cả tiết
học, đầu giờ có thể không kiểm tra. Kiểm tra để nắm đợc thông tin về về kết quả giờ học
mà điều chỉnh cách dạy, cách học. Cách kiểm tra cũng nên linh hoạt, nội dung kiểm tra
cần kiểm tra 2 cấp độ t duy của HS (Cấp độ thấp: ghi nhớ tái hiện; cấp độ cao: t duy sáng

5