BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Huỳnh Ngọc Tài

XÂY DỰNG HỆ THỐNG ĐỀ KIỂM TRA
ĐỊNH KÌ THEO CHUẨN KIẾN THỨC VÀ
KĨ NĂNG HÓA HỌC KHỐI 11 THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2011


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Huỳnh Ngọc Tài

XÂY DỰNG HỆ THỐNG ĐỀ KIỂM TRA
ĐỊNH KÌ THEO CHUẨN KIẾN THỨC VÀ
KĨ NĂNG HÓA HỌC KHỐI 11 THPT
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học môn Hóa học
Mã số:

60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
TS. VŨ ANH TUẤN



T
3

MỤC LỤC ........................................................................................................................... 4
3T

T
3

DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................ 8
3T

T
3

MỞ ĐẦU .............................................................................................................................. 1
3T

T
3

1.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI .......................................................................................................................... 1
3T

3T

2. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI ................................................................................................................... 2
3T



3T

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ........................................ 4
3T

T
3

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ................................................................................................................. 4
3T

3T

1.2. Chuẩn kiến thức và kỷ năng............................................................................................................... 5
3T

3T

1.2.1. Khái niệm chuẩn [7, 17, 22] ...................................................................................................... 5
T
3

3T

1.2.2. Khái niệm kiến thức, kĩ năng [16, 30, 33]................................................................................... 6
T
3

T

T
3

1.3.2. Khái niệm đánh giá (7, 14, 17) ................................................................................................... 8
T
3

3T

1.3.3. Các hình thức kiểm tra đánh giá (7, 14, 17, 23) ........................................................................ 10
T
3

T
3

1.3.3.1. Phân loại .......................................................................................................................... 10
T
3

3T

1.3.3.2. Hình thức ........................................................................................................................ 11
T
3

3T

1.3.4. Chức năng của kiểm tra đánh giá [ 7, 17, 18, 32] ...................................................................... 14
T

3T

1.4.2. Đánh giá thực tiễn ................................................................................................................... 17
T
3

3T

1.4.3. Đánh giá sáng tạo..................................................................................................................... 17
T
3

3T

1.5. Yêu cầu đối với đề kiểm tra định kì hóa học THPT [7,17, 32].......................................................... 18
3T

T
3

1.6. Quy trình thiết kế đề kiểm tra định kì môn hóa học khối 11 ([7], [17] tr 30- tr32) ............................ 19
3T

T
3

1.6.1. Quy trình thiết kế ma trận đề kiểm tra ...................................................................................... 19
T
3


3

3T

1.7.2. Khó khăn và nguyên nhân ....................................................................................................... 26
T
3

3T

1.8. Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá hóa học vô cơ khối 11 .......................................... 27
3T

T
3

1.8.1. Đối với cấp quản lý .................................................................................................................. 27
T
3

3T

1.8.2. Đối với giáo viên ..................................................................................................................... 30
T
3

3T

1.8.3. Đối với học sinh ....................................................................................................................... 30
T

THỨC VÀ KĨ NĂNG MÔN HOÁ HỌC LỚP 11............................................................. 33
T
3

2.1. Chuẩn kiến thức trong hóa học vô cơ lớp 11 .................................................................................... 33
3T

T
3

2.1.1. Chương 1: Sự điện li ................................................................................................................ 33
T
3

3T

2.1.2. Chương 2: Nitơ- Photpho ......................................................................................................... 33
T
3

3T

2.2. Chuẩn kĩ năng trong hóa học vô cơ lớp 11 ...................................................................................... 35
3T

T
3


2.2.1. Chương 1: Sự điện li ................................................................................................................ 35


2.3.1.1. Xây dựng ma trận đề ........................................................................................................ 37
T
3

3T

2.3.1.2. Thư viện câu hỏi ............................................................................................................... 38
T
3

3T

2.3.2. Thiết kế đề tự luận ................................................................................................................... 57
T
3

3T

2.3.2.1. Xây dựng ma trận đề ........................................................................................................ 57
T
3

3T

2.3.2.2. Thư viện câu hỏi ............................................................................................................... 58
T
3

3T


3T

2.4.1.2. Thư viện câu hỏi ............................................................................................................... 71
T
3

3T

2.4.1.3. Thống kê số câu theo ma trận ........................................................................................... 86
T
3

T
3

2.4.1.4. Xây dựng đề ..................................................................................................................... 86
T
3

3T

2.4.2. Dạng đề tự luận ........................................................................................................................ 93
T
3

3T

2.4.2.1. Xây dựng ma trận đề ........................................................................................................ 93
T

2.5. Đề thi học kì I................................................................................................................................ 109
3T

3T

2.5.1. Xây dựng ma trận đề .............................................................................................................. 109
T
3

3T

2.5.2. Thống kê số câu theo ma trận ................................................................................................. 110
T
3

3T

2.5.3. Xây dựng đề .......................................................................................................................... 110
T
3

3T

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ....................................................................................................................... 112
3T

3T


Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM........................................................................ 114

3

3T

3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ....................................................................................................... 115
3T

3T

3.4.1. Xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm ........................................................................................ 116
T
3

T
3

3.4.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm .................................................................................. 120
T
3

T
3

KẾT LUẬN CHUNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ .......................................................... 125
3T

T
3

TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................... 127

: giáo viên
: giáo sư
: Giáo dục và Đào tạo

GDTrH : Giáo dục Trung học
HDG
: hướng dẫn giải
HS
: học sinh
KT
: kiểm tra
KTĐG : kiểm tra đánh giá
KT-KN : kiến thức – kĩ năng
KL
: kim loại
PPDH
PPHT
PP

: phương pháp dạy học
: phương pháp học tập
: phương pháp

PPCT
PK
SGK
SGV

: phân phối chương trình
: phi kim

cấu nguồn nhân lực; đảm bảo sự thống nhất về chuẩn kiến thức và kĩ năng, có phương án vận dụng
chương trình SGK phù hợp với hòan cảnh và điều kiện của các địa bàn khác nhau. Đổi mới nội dung
chương trình SGK, phương pháp dạy và học phải thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang
thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá, thi cử, chuẩn hóa trường, sở, đào tạo bồi dưỡng GV và công tác quản
lí giáo dục”.
Đất nước ta đang bước vào giao đọan công nghiệp hóa và hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020
Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng
quốc tế. Nhân tố quyết định thắng lợi này là con người, là nguồn nhân lực người Việt Nam được phát
triển tòan diện về số lượng lẫn chất lượng. Việc này bắt đầu từ giáo dục phổ thông, đòi hỏi nhà trường
tạo ra những con người lao động tự chủ, năng động và sáng tạo. Để thực hiện yêu cầu này thì phương
pháp giáo dục phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng suy nghĩ tư duy một cách
tự chủ năng động và sáng tạo ngay trong học tập nhà trường. Đây là nguyên nhân dẫn đến việc đổi mới
phương pháp dạy, đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá sao cho phù hợp với yêu cầu xã hội.
Nhằm xác định mức độ nắm được kiến thức, kĩ năng kĩ xảo của người học và thẩm định tính hiệu
quả của phương pháp giáo dục thì việc làm không thể thiếu đó là kiểm tra đánh giá. Để kiểm tra đánh
giá có kết quả thì cần có một ngân hàng đề đúng chuẩn và có độ tin cậy cao. Ngân hàng đề này không
chỉ dành riêng cho giáo viên mà cho cả học sinh sử dụng như một tài liệu tham khảo đáng tin cậy.


Trên thị trường đã có nhiều sách tham khảo, nhưng thể lọai sách giới thiệu đề kiểm tra theo đúng
chuẩn kiến thức, kĩ năng của Bộ GD-ĐT là chưa đủ với nhu cầu của học sinh và giáo viên. Việc đề xuất
một hệ thống đề kiềm tra như trên, đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung và đảm bảo đúng
chuẩn (có kèm theo lời giải hoặc hướng dẫn) là việc cần thiết cho giáo viên và học sinh khi dạy và học
môn hóa học.

2. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
10B

Nhằm xây dựng hệ thống đề kiểm tra định kì môn hóa học lớp 11, đúng chuẩn kiến thức kĩ năng,
cụ thể, rõ ràng, hỗ trợ giáo viên thuận lợi hơn trong công tác giảng dạy, giúp học sinh tự đánh giá quá



7.ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
15B

- Đề xuất cơ sở lí luận về kiểm tra đánh giá, về chuẩn kiến thức và kĩ năng hóa học
- Đề xuất phương pháp kiểm tra định kì hóa vô cơ cho GV và HS THPT.
- Tập hợp các hình thức đề kiểm tra cơ bản có nâng cao, cập nhật, góp phần giúp GV thuận lợi
hơn trong công tác giảng dạy, nâng cao hiệu quả dạy học. Gíup các em HS có thêm tư liệu sát chương
trình phổ thông để tự học ở nhà, củng cố và rèn luyện tư duy.
- Xây dựng bổ sung đề kiểm tra có các bài toán về bảng số liệu, về dây chuyền sản xuất, ứng dụng
thực tế nhằm đưa môn hóa học gần gủi hơn đối với đời sống hằng ngày.

8.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
16B

- Phân tích tổng hợp: Đọc và chọn lọc các tư liệu dạy học hóa học trên SGK, sách tham khảo, báo,
tạp chí. Đọc nghiên cứu các tài liệu về bài tập hóa học.
- Phương pháp hệ thống cấu trúc.
- Phương pháp chuyên gia: hỏi ý kiến GVHD, GV đi trước có kinh nghiệm giảng dạy.
- Sử dụng phiếu hỏi, phỏng vấn.
- Thực nghiệm sư phạm.
- Thống kê toán học, xử lý số liệu.


Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
B
3

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu


- Đặng Thị Oanh và một số tác giả khác (năm 2007, năm 2008), Bộ đề kiểm tra đánh giá hoá
học lớp 10, lớp 11, NXB đại học Sư Phạm.
- Phạm Trương, Nguyễn Tấn Thiện, Tống Đức Huy, năm 2010, Đề kiểm tra kiến thức Hoá học
11, NXB Giáo Dục Việt Nam.
c/ Các luận văn thạc sĩ từ năm 2000 đến nay
- Phạm Thị Bắc, năm 2008, Tăng cường năng lực tự kiểm tra đánh giá của HS THPT bằng hệ
thống bộ đề kiểm tra kiến thức kĩ năng hoá học lớp 11- Nâng cao (Vô cơ)- Luận văn Thạc sĩ chuyên
ngành Lý luận và phương pháp dạy học Hoá học – ĐHSP Hà Nội.
- Huỳnh Thị Thu Hà, Năm 2009, Xây dựng Bộ đề kiểm tra đánh giá lớp 12- Nâng cao (hoá
học hữu cơ) để tăng cường năng lực tự học tự kiểm tra đánh giá của HS THPT- Luận văn Thạc sĩ
chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học Hoá học – ĐHSP Huế.
- Nguyễn Thị Tuyết An, năm 2010, Xây dựng bộ đề phần Hoá học vô cơ giúp HS THPT tăng
cường khả năng tự kiểm tra đánh giá, Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy
học Hoá học – ĐHSP TP Hồ Chí Minh.
Việc đổi mới KTĐG kết quả học tập của HS là vấn đề quan trọng và được nhiều nhà GD
quan tâm. Nhưng hiện nay, việc ra đề KTĐG HS còn mang tính chủ quan, tuỳ vào từng khu vực,
từng trường, từng GV... mà hình thức, nội dung đề khác nhau. Năm 2010 Bộ GD quy định chuẩn
kiến thức và kĩ năng, nên việc xây dựng bộ đề KTĐG theo chuẩn kiến thức và kĩ năng là hết sức cần
thiết và hữu ích cho GV, cho HS.

1.2. Chuẩn kiến thức và kỷ năng
18B

1.2.1. Khái niệm chuẩn [7, 17, 22]
35B

Theo từ điển Tiếng Việt phổ thông, Viện ngôn ngữ học, NXB tp HCM 2002, chuẩn là cái được
chọn làm căn cứ để đối chiếu, để hướng theo đó mà làm cho đúng.
Chuẩn (standard) cái được chọn làm mốc để dọi vào để đối chiếu mà làm cho đúng (theo từ

trong trí nhớ và tái hiện khi có những đòi hỏi tương ứng . Khi xét quy luật học tập là quá trình của
hoạt động nhận thức, I.Fkhalamov cũng đã đưa các định nghĩa khác nhau về kiến thức dưới góc độ
triết học, giáo dục học và sinh lí học ([30], tr12-19).
Kiến thức hóa học chương trình 11 THPT mà ta đang xét bao gồm kiến thức vô cơ và kiến
thức hữu cơ, ở đây ta xét về kiến thức vô cơ là:
- Lý thuyết chủ đạo: Khái niệm về sự điện li, chất điện li, chất điện li mạnh, chất điện li yếu,
cân bằng điện li. Thuyết axit- bazơ của A-rê-ni-ut và Bron- stêt. Khái niệm về pH, môi trường của
dung dịch, chất chỉ thị axit – bazơ, cách tính pH của dung dịch axit mạnh, bazơ mạnh. Bản chất và
điều kiện xảy ra phản ứng của phản ứng trao đổi ion.
- Chất cụ thể: Cấu tạo phân tử, trạng thái tự nhiên, tính chất vật lí, hóa học, ứng dụng chính và
điều chế của nitơ, amoniac, muối amoni, axit nitric, muối nitrat, photpho, axit photphoric, muối
photphat, cacbon, silic, các hợp chất của cacbon và silic. Khái niệm, phân loại, tính chất và ứng
dụng của phân bón hóa học. Công nghiệp silicat: thành phần hoá học, tính chất, quy trình sản xuất
và biện pháp kĩ thuật trong sản xuất thuỷ tinh, đồ gốm, xi măng.

1.2.2.2.Kĩ năng
B
2
7

Theo từ điển tiếng Việt phổ thông, Viện ngôn ngữ học, NXB TP HCM 2002, kĩ năng là khả
năng vận dụng những kiến thức thu được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế.


Theo từ điển tiếng Việt, Văn Tân, NXB Khoa học xã hội, 1994, kĩ năng là khả năng ứng dụng
tri thức khoa học vào thực tiễn.
Theo M.A. đanilov, kĩ năng là khả năng của con người biết sử dụng có mục đích và sáng tạo
những kiến thức và kĩ xảo của mình trong hoạt động lí thuyết cũng như thực tiễn ([33], tr 12-tr14).
Kĩ năng bao giờ cũng xuất phát từ kiến thức dựa trên kiến thức, kĩ năng chính là kiến thức trong
hành động. Khi hành động thông qua luyện tập mà trở thành tự động hóa gọi là kĩ xảo. Theo M.V.


Kiến thức và kĩ năng có mối quan hệ biện chứng với nhau. Kiến thức là cơ sở là nền tảng để
hình thành nên kĩ năng, việc nắm vững kĩ năng sẽ có tác dụng trở lại giúp cho kiến thức trở nên
sống động, linh hoạt hơn, khắc sâu hơn. Trong dạy học hóa học người ta cũng khẳng định là : không
có tri thức thì sẽ không có kĩ năng. Không có việc áp dụng tri thức sẽ không đạt được sự phát triển
của kĩ năng . Ngược lại nếu chỉ có tri thức mà không có kĩ năng không biết áp dụng tri thức thì tri
thức đó trở thành vô dụng, là lý thuyết sáo rỗng.

1.3. Kiểm tra – đánh giá
19B

1.3.1. Khái niệm kiểm tra (7, 14, 17, 30)
38B

Theo từ điển Giáo dục học, “Kiểm tra là một bộ phận của hoạt động dạy – học, nhằm nắm
được thông tin về trạng thái và kết quả học tập của HS về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng
đó để tìm ra những biện pháp khắc phục lổ hổng, đồng thời củng cố tiếp tục nâng cao hiệu quả của
hoạt động dạy và học.
Khái niệm kiểm tra có thể hiểu là việc thu thập những dữ liệu, thông tin về một lĩnh vực nào
đó là cơ sở cho việc đánh giá. Nói cách khác thì kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá,
nhận xét.
Theo Từ điển Tiếng Việt, kiểm tra được hiểu là: Xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận
xét. Như vậy, việc kiểm tra sẽ cung cấp những dữ kiện, những thông tin cần thiết làm cơ sở cho việc
đánh giá học sinh.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng: “Kiểm tra là thuật ngữ chỉ cách thức hoặc hoạt động giáo
viên sử dụng để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kỹ năng và thái độ học tập của học sinh
trong học tập nhằm cung cấp dữ kiện làm cơ sở cho việc đánh giá”; Kiểm tra được hiểu theo nghĩa
rộng như là theo dõi quá trình học tập và cũng có thể được hiểu theo nghĩa hẹp như là công cụ kiểm
tra hoặc một bài kiểm tra trong các kỳ thi; “Việc kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông tin
làm cơ sở cho việc đánh giá”.

tập”.
- “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, chứng cứ về đối tượng đánh giá và đưa ra những phán
xét, nhận định về mức độ đạt được theo các tiêu chí đã được đưa ra trong các tiêu chuẩn hay kết quả học
tập. Đánh giá có thể là đánh giá định lượng (quantitative) dựa vào các con số hoặc định tính (qualitative)
dự vào các ý kiến và giá trị”.
Đánh giá là phương tiện để xác định mục đích và mục tiêu của công việc có đạt được hay
không. Nó bao gồm việc xem xét các phương tiện đang được sử dụng để đạt đến mục đích và mục
tiêu.
Đánh giá là quá trình thu thập phân tích và giải thích thông tin một cách có hệ thống nhằm xác
định mức độ đạt đến các mục tiêu giảng huấn về phía học sinh.
Đánh giá gồm có 3 khâu chính là: Thu thập thông tin, xử lí thông tin và ra quyết định. Đánh
giá là một quá trình bắt đầu khi chúng ta định ra một mục tiêu phải theo đuổi và kết thúc khi đưa ra
quyết định liên quan đến mục tiêu đó, đồng thời cũng lại mở đầu cho một chu trình giáo dục tiếp
theo.


Đánh giḠthực hiện đồng thời 2 chức năng: vừa là nguồn thông tin phản hồi về quá trình dạy
học, vừa góp phần điều chỉnh hoạt động này.
Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh nhằm theo dõi quá trình học tập của học sinh,
đưa ra các giải pháp kịp thời điều chỉnh phương pháp dạy của thầy, phương pháp học của trò, giúp
học sinh tiến bộ và đạt được mục tiêu giáo dục.

1.3.3. Các hình thức kiểm tra đánh giá (7, 14, 17, 23)
40B

1.3.3.1. Phân loại
B
3
7


đưa ra những đánh giá chung về HS sau một năm mức độ đạt được các mục tiêu giảng huấn,
học.
về kiến thức, về kĩ năng, cung cấp thông tin
Các loại kiểm tra trên đây đều có mối quan để đánh giá mục tiêu môn học và hiệu quả
hệ mật thiết với nhau, GV không nên chỉ dựa vào việc giảng dạy.
một loại hình kiểm tra mà đánh giá HS, như thế dễ
bị phiến diện, sai lầm.


1.3.3.2. Hình thức
B
4
7

Kiểm tra đánh
iá
Theo thời
điểm kiểm tra

Kiểm
tra đầu
năm

Kiểm
tra định
kì

Theo đối
tượng kiểm tra


TNTL

Theo chủ
thể kiểm tra

GV
kiểm
tra
HS
Kiểm
tra
viết

Hình
thức
TNKQ

HS
kiểm
tra
lẫn
nhau

HS
tự
kiểm
tra

Kiểm
tra

+ Mất nhiều thời gian chấm bài.
+ Thường chỉ kiểm tra sự lỉnh hội kiến thức học sinh trong một phạm vi hẹp.
* Ðiều kiện đạt kết quả cao :


+ Ðặt vấn đề cần chính xác và cách giải quyết phải khách quan.
+ Phải phù hợp mục tiêu đã đề ra.
+ Vấn đề cần giải quyết vừa có tính phân tích vừa có tính tổng hợp.
+ Ðề bài yêu cầu học sinh có suy luận.
+ Ðặt câu hỏi kiểm tra sự tự học của học sinh.
+ Ðặt câu hỏi kiểm tra có liên quan đến chi tiết giảng dạy trong lớp học mà không có trong
giáo trình để kiểm tra sự hiện diện của học sinh trong giờ giảng.
a.2./ Kiểm tra trắc nghiệm khách quan
* Ưu điểm:
U

U

+ Trong một thời gian ngắn có thể kiểm tra được nhiều kiến thức cụ thể, từng khía cạnh khác
nhau.
+ Phạm vi kiểm tra rộng tránh được học tủ. Số câu hỏi nhiều nên bao hàm tính dàn trải khá
lớn.
+ Tốn ít thời gian chấm bài.
+ Bảo đảm tính khách quan, độ tin cây cao khi chấm điểm.
+ Giúp giáo viên có thể dùng các phương pháp thống kê toán học nhằm phát hiện sự tiếp thu
đồng bộ hay không trong lớp.
+ Cho phép lượng hoá được việc giảng dạy.
+ Học sinh có thể tự đánh giá bài làm của mình.
+ Giúp cho học sinh kỹ năng phán đoán một vấn đề.
+ Do cần có thao tác và tư duy nhanh nên tránh được quay cóp.