CHƢƠNG 14: TỪ TRƢỜNG

I. TƢƠNG TÁC TỪ
1. Thí nghiệm.
2. Ðịnh luật Ampère về lực tương tác giữa hai dòng điện.
II. TỪ TRƢỜNG(VÉCTƠ CẢM ỨNG TỪ - VÉCTƠ CƢỜNG ÐỘ TỪ TRƢỜNG.
1. Khái niệm về từ trường.
2. Véctơ cảm ứng từ.
3. Nguyên lý chồng chất.
4. Véctơ cường độ từ trường.
5. Tính từ trường của dòng điện.
III. ÐƢỜNG CẢM ỨNG TỪ. TỪ THÔNG. ÐỊNH LÝ OSTROGRADSKY-GAUSS
1. Ðường cảm ứng từ.
2. Từ thông.
3. Ðịnh lý Otrogradski-Gauss .
IV. ÐỊNH LUẬT AMPÈRE
V. LỰC TỪ TÁC DỤNG LÊN DÕNG ÐIỆN
VI. SỰ TỪ HÓA
VII. DÕNG ÐIỆN PHÂN TỬ
VIII. THUẬN TỪ VÀ NGHỊCH TỪ

I. TƢƠNG TÁC TỪ
1 Thí nghiệm TOP
Ðầu thế kỷ XIX, nhà vật lý Pháp Ampère phát hiện rằng: hai dây dẫn mang dòng điện cũng tương

II. TỪ TRƢỜNG - VÉCTƠ CẢM ỨNG TỪ - VÉCTƠ CƢỜNG ÐỘ TỪ TRƢỜNG.
1 Khái niệm về từ trƣờng TOP
Khi xét sự tương tác giữa các dòng điện, chúng ta đặt ra một số câu hỏi như sau: khi một dây dẫn
có dòng điện đặt gần nó một dòng điện khác thì giữa chúng có lực tương tác; nhưng tại sao lại có lực
tương tác đó? lực tương tác truyền từ dòng điện này sang dòng điện khác như thế nào? khi chỉ có một
dòng điện, thì trong không gian quanh nó có gì biến đổi không? Câu trả lời cũng giống như với tương tác
tĩnh điện. Sở dĩ giữa hai dòng điện có tương tác từ vì xung quanh mỗi dòng điện đều có từ trường. Khi có
một dòng điện đặt trong từ trường thì dòng điện đó chịu tác dụng lực của từ trường.
Từ trường xuất hiện xung quanh dòng điện ngay cả khi không có mặt những dòng điện khác. Khi đó trong
không gian xung quanh dòng điện có những biến đổi nhất định. Sau này, chúng ta sẽ thấy rằng từ trường,
cũng như điện trường, có những tinh chất vật lý xác định và từ trường cũng là một dạng tồn tại của vật
chất.
2 Véctơ cảm ứng từ. TOP
Ðể đặc trưng cho từ trường một cách định lượng, người ta dùng một đại lượng mới là cảm ứng từ.
Ðể xác định độ lớn của cảm ứng từ, người ta dựa vào tính chất cơ bản của từ trường là sự tác dụng của từ
trường lên dòng điện.
Ta có thể tiến hành giống như khi ta đưa ra khái niệm cường độ điện trường của điện tích điểm.
Trong công thức của định luật Ampère (14.2), ta hãy xét riêng véctơ:

Ðó là nội dung của định luật Biot-Savart-Laplace về cảm ứng từ gây bởi một nguyên tố dòng điện.
Từ (14.3), ta thấy độ lớn của cảm ứng từ là:

3. Nguyên lý chồng chất. TOP
Cũng như điện trường, từ trường tuân theo nguyên lý chồng chất.

Khi đó cảm ứng từ có giá trị như nhau ở mọi điểm trên trục và và xung quanh trục ống dây. Từ
trường ở đó là từ trường đều. Trong các trường hợp đã xét ở trên, phương của véctơ cảm ứng từ đều trùng với phương của trục
ống dây, và chiều của nó thuận với chiều của dòng điện trên ống theo quy tắc vặn nút chai.
Ðối với một ống dây, ta đặt tên cho hai đầu của nó là đầu Bắc và đầu Nam. Ðầu Bắc là đầu mà
véctơ cảm ứng từ đi ra khỏi ống dây, đầu Nam là đầu mà véctơ cảm ứng từ đi vào ống dây. III. ÐƢỜNG CẢM ỨNG TỪ. TỪ THÔNG. ÐỊNH LÝ OSTROGRADSKY-GAUSS
1. Ðƣờng cảm ứng từ. TOP
Ðường cảm ứng từ là đường vẽ trong từ trường mà tiếp tuyến với nó ở mỗi điểm trùng với véctơ
cảm ứng từ tại điểm đó. chiều dương của đường cảm ứng từ trùng với chiều của véctơ cảm ứng từ tại mỗi
điểm. Vì véctơ cảm ứng từ có giá trị, phương, chiều hòan tòan xác định tại mỗi điểm, nên các đường cảm
ứng từ không bao giờ cắt nhau.
Giống như với đường sức điện trường, ta có thể vẽ các đường cảm ứng từ sao cho mật độ của chúng cho
biết độ lớn của cảm ứng từ tại mỗi điểm.