I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC KHOA HC X HI V NHN VN

TH NGC ANH

GIá TRị CủA HÔN NHÂN Và GIA ĐìNH CÔNG GIáO
ở VIệT NAM HIệN NAY

LUN N TIN S TRIT HC

H NI 2015


I HC QUC GIA H NI
TRNG I HC KHOA HC X HI V NHN VN

TH NGC ANH

GIá TRị CủA HÔN NHÂN Và GIA ĐìNH CÔNG GIáO
ở VIệT NAM HIệN NAY

Chuyờn ngnh
Mó s

: CNDVBC & CNDVLS
: 62 22 80 05

LUN N TIN S TRIT HC

Ngi hng dn khoa hc: GS. TS. NGUYN VN TI

tham gia học nghiên cứu sinh.
Xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các Thầy, Cô giáo và gia đình,
bè bạn đã giúp đỡ, ủng hộ tôi hoàn thành luận án.
Tác giả

Đỗ Thị Ngọc Anh

ii


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 8
NỘI DUNG......................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨUError! Bookmark not
defined.
1.1. Tình hình nghiên cứu đề tài .................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Nguồn tài liệu Công giáo, khái niệm và những lý thuyết cơ bản .. Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Tài liệu Công giáo........................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Một số khái niệm ............................ Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Những lý thuyết cơ bản................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM
............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Công giáo ở Việt Nam .......................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Khái quát về Công giáo .................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Vài nét về sự hình thành Công giáo ở Việt NamError! Bookmark
not defined.
2.2. Hôn nhân Công giáo ở Việt Nam ......... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Quan niệm của Công giáo Việt Nam về hôn nhân .................. Error!

3.4. Hôn nhân vì sự phát triển con người..... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3 ........................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 4. NHỮNG GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ............................... Error! Bookmark not defined.
4.1. Gia đình bền vững ................................. Error! Bookmark not defined.
4.2. Gia đình có sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viênError! Bookmark
not defined.
4.3. Tôn trọng sự sống và yêu thương con ngườiError!
defined.

iv

Bookmark

not


4.4. Gia đình là môi trường truyền thụ các giá trị văn hoá, đạo đức và tôn
giáo; là chủ thể tích cực tham gia vào đời sống xã hộiError!

Bookmark

not defined.
4.4.1. Gia đình là môi trường truyền thụ các giá trị văn hoá, đạo đức và
tôn giáo...................................................... Error! Bookmark not defined.
4.4.2. Gia đình là chủ thể tích cực tham gia vào đời sống xã hội...... Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 4 ........................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 5. PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH CÔNG
GIÁO TRONG CỘNG ĐỒNG GIÁO DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY . Error!

Công giáo .................................................. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 5 ........................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ........................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 9
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

1. St - Sách Sáng thế
2. Xh - Sách Xuất hành
3. Lv - Sách Lê-vi
4. Đnl - Sách Đệ nhị luật
5. Tb - Sách Tô-bi-a
6. Tv - Sách Thánh vịnh
7. Cn - Sách Châm ngôn
8. Hc - Sách Huấn ca
9. Ml - Sách Ma-la-khi
10. Mt - Tin mừng theo thánh Mát-thêu
11. Mc - Tin mừng theo thánh Mac-cô
12. Lc - Tin mừng theo thánh Luc-ca
13. Ga - Tin mừng theo thánh Gio-an
14. Rm - Thư gửi tín hữu Rô-ma
15. 1Cr - Thư gửi tín hữu Cô-rin-tô
16. 2Cr - Thư gửi tín hữu Cô-rin-tô
17. Ep - Thư 1 gửi tín hữu Ê-phê-xô

viii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Với mỗi người, hôn nhân là việc trọng đại, đánh dấu sự trưởng thành về tâm
sinh lý, nhận thức và trách nhiệm xã hội. Đồng thời hôn nhân cũng mở ra một
hướng đi mới trong cuộc sống của mỗi con người. Trong xã hội hiện đại, hôn nhân
thường được xây dựng trên cơ sở tự nguyện của tình yêu thương giữa một người
nam và một người nữ mà kết quả của nó là sự ra đời của một gia đình mới. Hay nói
cách khác, gia đình được bắt đầu từ hôn nhân, hôn nhân chính là điều kiện đầu tiên
cần thiết cho sự thiết lập một gia đình.
Con người sống không thể tách rời gia đình. Gia đình và giáo dục gia đình
luôn in dấu ấn đậm nét nhất trong cuộc đời của mỗi con người. Vì vậy, dù xét ở
phương diện nào đi nữa, gia đình vẫn luôn là tổ ấm, nơi nương tựa quan trọng của
mỗi con người, là cội nguồn của mọi tình cảm. Gia đình có vai trò quyết định trực
tiếp tới sự hình thành thể lực, trí lực và nhân cách, văn hóa của mỗi con người.
Đồng thời, gia đình cũng là một thiết chế cơ bản của xã hội, giữ vai trò đặc biệt
quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Gia đình là nền
tảng, tế bào của xã hội, là một trong những nhân tố quyết định sự hưng thịnh của
quốc gia. Muốn có một xã hội phát triển lành mạnh, trước hết từng “tế bào” phải
phát triển lành mạnh, bền vững. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Nhiều gia đình
cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng
tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình. Chính vì vậy, muốn xây dựng chủ nghĩa xã
hội là phải chú ý hạt nhân cho tốt” [87, tr. 300]. Chỉ thị số 49-CT/TW ngày
21/2/2005 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Về xây dựng gia đình thời kỳ công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng đã xác định: “Gia đình là một trong những
nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội” [3].



Bảo tàng dân tộc học Việt Nam (2009), Sống trong bí tích - Văn hoá Công
giáo đương đại Việt Nam, Hà Nội.

7.

Jean - Baptiste Duroselle và Jean - Marie Mayeur (2004), Lịch sử đạo thiên
Chúa (Trần Chí Đạo dịch), NXB Thế giới, Hà Nội.

8.

Đỗ Thị Bình (2006), “Một số cách tiếp cận lý thuyết trong nghiên cứu gia
đình”, Tạp chí Nghiên cứu gia đình và giới (2), tr. 16-26.

9.

Lê Bình chủ biên (1994), Văn hóa gia đình Việt Nam và sự phát triển xã hội,
NXB Lao động, Hà Nội.

10.

Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch, Trường Đại học Văn hoá Hà Nội (2012),
Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế: Thực trạng và tương lai của gia đình
trong thế giới hội nhập, Hà Nội.

11.

Wm. C. Cadman (1958), Thánh Kinh từ điển, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.

12.

dịch), NXB Tri thức, Hà Nội.

18.

Jonh Drange Olsen (1957), Sử ký Hội Thánh, Nhà in Tin Lành, Sài Gòn.

19.

Nguyễn Văn Dụ (2006), Hướng dẫn mục vụ gia đình, Tòa tổng giám mục
Thành phố Hồ Chí Minh.

20.

Nguyễn Văn Dụ (2006), Hội nhập văn hoá trong hôn nhân và gia đình Việt
Nam theo Tông huấn Familiaris Consortio, Trung tâm mục vụ Việt Nam Italia.

21.

Nguyễn Hồng Dương (1999), “Bước đường hội nhập văn hóa dân tộc của
Công giáo Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (1, 2), tr. 54-60 và tr.
32-37.

22.

Nguyễn Hồng Dương chủ biên (2001), Nghi lễ và lối sống Công giáo trong
văn hoá Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

23.

Nguyễn Hồng Dương (2001), “Công đồng Vatican II ở Việt Nam (Nhìn từ góc


29.

Nguyễn Hồng Dương (2012), Một số vấn đề cơ bản của Công giáo ở Việt
Nam hiện nay, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội.

30.

Nguyễn Hồng Dương (2012), Công giáo thế giới tri thức cơ bản, NXB Từ
điển Bách khoa, Hà Nội.

31.

Nguyễn Hồng Dương (2012), Công giáo Việt Nam tri thức cơ bản, NXB Từ
điển Bách khoa, Hà Nội.

32.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

33.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

34.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Phạm Minh Hạc (2012), Giá trị học - Cơ sở lý luận góp phần đúc kết, xây dựng
giá trị chung của người Việt Nam thời nay, NXB Dân trí, Hà Nội.

41.

Phạm Minh Hạc - Thái Duy Tuyên chủ biên (2012), Định hướng giá trị con
người Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội.

42.

Mai Thanh Hải (2002), Từ điển tôn giáo, NXB Từ điển Bách khoa,
Hà Nội.

43.

Lê Đức Hạnh (2012), Hôn nhân và nếp sống đạo trong gia đình người Việt
công giáo, NXB Văn hoá - Thông tin và Viện Văn hoá, Hà Nội.

44.

Phúc Hậu (1998), “Ơn cứu hộ đến từ gia đình”, Nguyệt san Người Công giáo
Việt Nam (50,51,52), tr. 12-13.

45.

Dương Phú Hiệp chủ biên, (2012), Cơ sở lý luận và phương pháp luận
nghiên cứu văn hoá và con người Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội.


Tôn giáo, Hà Nội.

52.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2005), Tin mừng cho đôi tân hôn, NXB Tôn
giáo, Hà Nội.

53.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2007), Tóm lược học thuyết xã hội của Giáo
hội Công giáo, NXB Tôn giáo, Hà Nội.

54.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2007), Bộ giáo luật 1983, NXB Tôn giáo,
Hà Nội.

55.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2012), Công đồng Vaticanô II, NXB Tôn
giáo, Hà Nội.

56.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2012), Sách giáo lý của Hội Thánh Công
giáo, NXB Tôn giáo, Hà Nội.

57.

Hội đồng Giám mục Việt Nam (2011), “Hiệp Thông”, Bản tin Chuyên đề

Tôn giáo lý luận xưa và nay, NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh.

64.

Samuel Hungtington (2003), Sự va chạm các nền văn minh, NXB Lao động,
Hà Nội.
14


65.

Trần Mạnh Hùng (2003), Đạo đức sinh học và những thách đố hiện nay,
NXB Tôn giáo, Hà Nội.

66.

Đỗ Huy chủ biên (1996), Văn hóa mới Việt Nam - Sự thống nhất và đa dạng,
NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

67.

Phạm Hân Huynh (2003), “Người Công giáo thờ cúng tổ tiên”, Nguyệt san
Công giáo và dân tộc (97), tr. 57-64.

68.

Đỗ Quang Hưng (1991), Một số vấn đề lịch sử Thiên Chúa giáo ở Việt Nam,
Trường Đại học Tổng hợp, Hà Nội.

69.

75.

Trần Thị Thanh Hương (2009), Huấn luyện tứ đức công dung ngôn hạnh
theo linh đạo Đức Cha Pierre Lambert De Lamotte, NXB Phương Đông, Hà
Nội.

76.

Bùi Trọng Khẩn (2003), “Tìm lại giá trị trong nếp sống gia đình”, Nguyện
san Người Công giáo Việt Nam (50, 51, 52), tr. 41-43.

77.

Nguyễn Linh Khiếu (2003), Nghiên cứu phụ nữ, giới và gia đình, NXB khoa
học Xã hội, Hà Nội.
15


78.

Bạch Lạp (2005), Đối thoại tôn giáo, NXB Tôn giáo, Hà Nội.

79.

Phan Huy Lê và Vũ Minh Giang chủ biên (1994), Các giá trị truyền thống và
con người Việt Nam hiện nay, Chương trình KHCN cấp Nhà nước KX07, Đề
tài KX 07 - 02 xb.

80.



Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, T.1, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.

87.

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, T.12, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.

88.

Đức Minh chủ biên (1979), Khoa học giáo dục con em trong gia đình, Ủy
ban Thiếu niên Nhi đồng Trung ương, Hà Nội.

89.

Lê Minh (1994), Văn hóa gia đình Việt Nam và sự phát triển xã hội, NXB
Lao động, Hà Nội.

90.

Ngô Văn Minh (2013), “Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về giá trị
văn

hoá

của tôn

giáo”,


Phan Ngọc (1998), Bản sắc văn hoá Việt Nam, NXB Văn hoá Thông tin, Hà Nội.

94.

Hồng Nguyên (2004), Tâm sự với em ngày thành hôn, NXB Tôn giáo, Hà
Nội.

95.

Charlie Nguyễn (2003), Thực chất đạo Công giáo và các đạo Chúa, NXB
Giao điểm.

96.

Phạm Thị Oanh (2003), “Gia đình chiếc nôi văn hoá đức tin”, Nguyệt san
Công giáo và dân tộc (99), tr. 41-48.

97.

Trần Thị Kim Oanh (2013), “Một số suy nghĩ về văn hoá Công giáo Việt
Nam và việc bảo tồn, phát triển văn hoá đó”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt
Nam (5), tr. 77-82.

98.

Đức Giáo hoàng Gioan-Phaolô II (2006), Tông huấn Familiaris Consortio Bổn phận của gia đình Kitô hữu trong thế giới ngày nay, Toà Thánh Roma.

99.

Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Pháp lệnh tín

Nội.
113. Lê Thi (2009), Sự tương đồng và khác biệt trong quan niệm về hôn nhân gia
đình giữa các thế hệ người Việt Nam hiện nay, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
114. Trương Thìn (2008), Những điều cần biết về hôn lễ truyền thống, NXB Hà
Nội.
115. Ngô Đức Thịnh (2003), “Một số quan điểm về hệ giá trị văn hoá Việt Nam”,
Tạp chí Văn hoá nghệ thuật (7), tr. 16-21.
116. Mel Thomson (2004), Triết học tôn giáo, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
117. Phạm Huy Thông (2013), “Ảnh hưởng của văn hoá Việt với Công giáo Việt
Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (8), tr. 47-52.

18


118. Phạm Huy Thông (2012), Ảnh hưởng qua lại giữa đạo Công giáo và văn hoá
Việt Nam, NXB Tôn giáo, Hà Nội.
119. Nguyễn Tài Thư chủ biên (1997), Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn
giáo đối với con người Việt Nam hiện nay, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
120. Pio Phan Văn Tình (2010), Triết học thượng cổ Tây phương ảnh hưởng trên
Kitô giáo, NXB Phương Đông, Hà Nội.
121. Trần Tam Tỉnh (1988), Thập giá và lưỡi gươm, NXB Trẻ TP. Hồ Chí Minh.
122. Phao lô Nguyễn Bình Tĩnh, Linh mục Xuân Bích (1985), Hôn nhân Kitô
giáo, NXB Thuận Hoá, Huế.
123. Nguyễn Bình Tĩnh (2003), “Ít vấn đề thời sự về hôn nhân và gia đình”,
Nguyệt san Công giáo và dân tộc (97), tr. 10-15.
124. Tòa Giám mục Xuân Lộc (2006), Hôn nhân Công giáo, NXB Tôn giáo, Hà
Nội.
125. Toà Tổng Giám mục (1998), Kinh Thánh, trọn bộ: Cựu ước và Tân ước,
NXB Thành phố Hồ Chí Minh.

138. Đặng Nghiêm Vạn chủ biên (2001), Dân tộc, văn hoá, tôn giáo, NXB Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
139. Đặng Nghiên Vạn (2003), Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt
Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
140. Lê Ngọc Văn (1998), Gia đình Việt Nam với chức năng xã hội hoá, NXB
Giáo dục, Hà Nội.
141. Lê Ngọc Văn (2006), “Về quan hệ hôn nhân hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu
gia đình và giới (2), tr. 3-15.
142. Viện Khoa học Xã hội (1985), Tình yêu, hôn nhân, gia đình trong xã hội ta,
Viện Xã hội học, Hà Nội.
143. Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Nghiên cứu Tôn giáo
(2013), Kỷ yếu khoa học xã hội: Phát huy giá trị tôn giáo nhằm xây dựng,
nâng cao đạo đức, lối sống con người Việt Nam hiện nay - Thực trạng những
vấn đề đặt ra và phương hướng, giải pháp, Hà Nội.
20


144. Viện Mác - Lênin (1983), Về giá trị văn hoá tinh thần Việt Nam, T.I, NXB
Thông tin Lý luận, Hà Nội.
145. Viện Mác - Lênin (1983), Về giá trị văn hoá tinh thần Việt Nam, T.II, NXB
Thông tin Lý luận, Hà Nội.
146. Viện Ngôn ngữ học (2005), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng.
147. Viện Thông tin khoa học, Trung tâm Khoa học về Tín ngưỡng và Tôn giáo
(1997), Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở Việt Nam, Thông
tin chuyên đề.
148. Hương Việt (2003), Suy niệm với các bí tích, NXB Tôn giáo, Hà Nội.
149. Nguyễn Công Vinh (2006), Tìm hiểu giáo luật về hôn nhân và gia đình,
NXB Tôn giáo, Hà Nội.
150. Nguyễn Đình Xuân (1997), Giáo dục đời sống gia đình, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội.