ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------

ĐỖ THỊ VÂN ANH

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI CỦA
NGUYỄN NHẬT ÁNH VÀ NGUYỄN NGỌC THUẦN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lý luận văn học

HÀ NỘI, 2015

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------

ĐỖ THỊ VÂN ANH

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI CỦA
NGUYỄN NHẬT ÁNH VÀ NGUYỄN NGỌC THUẦN
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Lý luận văn học
Mã số: 60 22 01 20

Ngưới hướng dẫn khoa học:PGS.TS Lý Hoài Thu

HÀ NỘI, 2015


với

kháiniệmvănhọcthiếunhiđượcnhậndiệnởnhiềugócđộ:chủthểsáng

tác,nhân

vậttrungtâm,mụcđíchsángtác,đốitượngtiếpnhận.
Mỗitácphẩmđượcsángtạoravớimụcđíchgiáodục,bồidưỡng tâmhồn,tính
cáchchothiếunhi.Nhânvậttrung
làngườilớn,hoặclà
Bởivìcácemđãtìmthấy

tâmcủanólàthiếunhi,vàđôikhicũng
mộtcơngió,mộtloàivật,mộtđồvật,mộtcáicây.
trongđócách

nghĩcáchcảmcùngnhững

hànhđộnggầngũivớicáchnghĩcáchcảmvàcáchhànhđộngcủa
chínhcácem,hơnthế,cácemcòntìmđượcởtrong
đómộtlờinhắcnhở,mộtsựrăndạy,với

nhữngnguồnđộngviênkhíchlệ,nhữngsự

dẫn dắtýnhị, bổ ích…trongquá trình hoànthiện tính cáchcủamình.[30].
Trên thế giới, từ lâu đã xuất hiện các tác phẩm văn học viết cho trẻ em.
Những cuốn sách đầu tiên mang nặng nội dung giáo khoa và giáo huấn: đó là
sách học vần, sách bách khoa, sách dạy các quy tắc ứng xử trong xã hội xuất
hiện ở châu Âu từ thế kỉ XIV. Về sau khuynh hướng đề cao nghệ thuật trong


năm thángxâydựngchủnghĩaxãhội trên miền Bắc, văn học thiếu nhi tìmđến
vớinhữngđề tàimới gắnliềnvớicuộcsốngmới,conngườimới.Các tác phẩm thiếu
nhi đó đã giúp các em hình thành thói quen đọc và thị hiếu đọc lành mạnh.
Trong số những nhà văn viết về đề tài thiếu nhi ấy, có hai nhà văn tạo
được dấu ấn đậm nét trong lòng độc giả là Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn
Ngọc Thuần. Các tác phẩm của hai nhà văn đều được độc giả đón nhận, đạt
nhiều giải thưởng trong và ngoài nước và truyện thiếu nhi của họ đã tái bản
nhiều lần. Ở hai nhà văn viết về đề tài thiếu nhi này vừa có điểm chung lại
4


vừa có những nét riêng tạo nên cá tính sáng tạo độc đáo và phong cách của
mỗi người. Tuy nhiên, số công trình nghiên cứu chuyên biệt về hai nhà văn và
các tác phẩm của họ chưa nhiều mà chủ yếu là các bài phỏng vấn, khái quát
chung. Đó chính là động lực khiến chúng tôi thực hiện công trình Thế giới
nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần và Nguyễn
Nhật Ánh. Qua đề tài này, chúng tôi mong muốn nhận được sự quan tâm hơn
về mảng sáng tác dành cho thiếu nhi và cũng là để có cái nhìn đúng đắn hơn
về thực trạng văn học thiếu nhi Việt Nam.
2

Lịch sử vấn đề
Ở Việt Nam, đầu thế kỉ XX bắt đầu xuất hiện các tác phẩm văn học viết

cho thiếu nhi, nhưng phải đến sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, nền văn
học thiếu nhi mới chính thức được hình thành. Từ sự đa dạng của chủ thể
sáng tác, văn học thiếu nhi Việt Nam phát triển với sự phong phú về đề tài,
thể loại và phong cách nghệ thuật. Sự đa dạng và phong phú đó đồng hành
cùng văn học thiếu nhi từ văn học dân gian đến văn học viết. Trong thời kì

vượt mọi khó khăn.” [34]. Lòng tin yêu cuộc sống và nghị lực vượt khó khăn
là những đức tính tốt đẹp của thiếu nhi đã được nhà văn Nguyễn Nhật Ánh
truyền tải qua câu chuyện của mình một cách gần gũi với thiếu nhi nhất.
Lê Phương Liên trong bài viết Văn xuôi và trẻ em đã nhận xét: “Nhà
văn Nguyễn Nhật Ánh là một tác giả thành công với bạn đọc trẻ, anh là
người có một “khóe văn” riêng. Anh chiếm được tình cảm của hàng triệu
người đọc cũng không ngoài quy luật tự sự và đối thoại nội tâm của tuổi thơ,
không ngoài sự tự phát hiện ra chất hài hước của chính mình” [39].Các sáng
tác như Tôi là Bêtô và Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ chính là những tác
phẩm được không chỉ trẻ em mà cả người lớn yêu thích.

6


Luận văn Đặc điểm truyện Nguyễn Nhật Ánh của tác giả Bùi Thu Thủy
đã chỉ ra đặc điểm nổi bật về nội dung và hình thức trong bốn tập truyện gồm
Kính vạn hoa, Chuyện xứ Lang Biang, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ và
Tôi là Bêtô. Từ những khái quát đó chúng ta có thể đánh giá được đóng góp
và vị trí của Nguyễn Nhật Ánh trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam.
Nhà nghiên cứu Vân Thanh đã từng nhiều lần nhắc đến thành công của
Nguyễn Nhật Ánh trong sáng tác dành cho thiếu nhi. Trong bài viết Nguyễn
Nhật Ánh nhà văn lôi cuốn trẻ thơ, tác giả đã đề cập đến đề tài, chủ đề, nhân
vật, giọng điệu và giới thiệu khái quát về tập truyện Kính vạn hoa.
Nguyễn Nhật Ánh đã làm được một điều kì diệu, đó là đem đến cho
bạn đọc trẻ thơ sự thú vị và niềm vui háo hức mong chờ những tác phẩm tiếp
theo của anh. “Và quả nhiên, Nguyễn Nhật Ánh đã không làm bạn đọc thất
vọng.Anh tiếp tục trình làng Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ. Vẫn với lối viết dí
dỏm kiểu Kính vạn hoa, Tôi là Bê tô nhưng dấu ấn tâm trạng tác giả đã in
đậm nét hơn, tâm trạng của con người càng đi xa tuổi thơ càng da diết nhớ về
tuổi thơ. Đây là tập sách được giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam và giải

người trong đời.Tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh in hàng chục ngàn bản mỗi
cuốn, là sự chờ đợi háo hức như chờ đợi người “hò hẹn” của các em. Mấy ai
được hạnh phúc như anh”[17] .Nhà văn có một khoảng trời riêng và thực sự
làm chủ khoảng đất sáng tạo của mình đó chính là lý do người đọc háo hức
chờ đón tác phẩm mới của Nguyễn Nhật Ánh.
“Mỗi cuốn truyện là một tuổi thơ trọn vẹn, lần nào cũng như bắt đầu
lại từ đầu, với những ký ức lung linh hoa lá và những trải nghiệm khóc cười
rất thật tưởng chừng không có bóng dáng của “hư cấu văn học”. Cũng vì thế
mà khó có thể xác định nhà văn viết cho/về thế hệ nào, thời đại nào. Có cảm
tưởng, người đọc sau trăm năm nữa vẫn sẽ có được một Nguyễn Nhật Ánh
đồng hành với ký ức tuổi thơ của mình như thế này mà thôi” [11]. Tác giả
8


Nguyễn Thụy Anh cảm thấy tuổi thơ của chính mình và bạn bè cũng như thế
hệ sau sẽ luôn đồng hành cùng ký ức trong mỗi cuốn truyện của Nguyễn Nhật
Ánh.
Bêncạnhcácấnphẩmtrên,cácbàiviếtvềNguyễn Nhật Ánh vàcác tácphẩm
củaôngcònxuấthiệntrêncácbáonhư báo Lao động, Thanh niên,cáctạpchívà
nhiềutrangthôngtinđiệntửnhưEvan.net,Phongdiep.net..bộtruyện

Kính

vạn

hoa đã đượcdựng thànhphim truyềnhìnhnhiềutậpchothiếunhi,cáctácphẩm
kháccũngđược dựngthànhphimnhưCô gái đến từ hôm qua, Tôi thấy hoa
phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần. Cậu bé hay nằm mộng cũng sẽ phải lớn
lên, và phải trưởng thành và cũng có thể sẽ phải tỉnh mộng. Nhà văn sẽ còn
viết tác phẩm mới và người đọc sẽ hi vọng. Còn bây giờ, cả trẻ em lẫn người

nhìnlýluậnvănhọc.

3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu: luận văn chọn Thế giới nhân vật trong truyện
thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần làm đối tượng
nghiên cứu.
9


3.2. Phạm vi nghiên cứu gồm các tập truyện thiếu nhi của hai tác giả


Đảo Mộng Mơ



Tôi là Bê tô



Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ



Cha và con… và tàu bay



Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1.

Khái quát con đường đến với văn học viết cho thiếu nhi của Nguyễn

Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần.
4.2.

Tìm hiểu về thế giới nhân vật phong phú và đa dạng trong truyện viết

cho thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần.
4.3.

Phân tích những cách thức thể hiện nhân vật trong truyện thiếu nhi của

Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần, nhấn mạnh đến nghệ thuật miêu
tả ngoại hình, biểu hiện nội tâm, không gian, thời gian nghệ thuật, ngôn ngữ
và giọng điệu.
5

Mục đích nghiên cứu
Qua việc tìm hiểu về thế giới nhân vật trong truyện thiếu nhi của

Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần, luận văn bước đầu đóng góp thêm
vào việc tìm kiếm những cách thức tiếp cận mới trong sáng tác của hai nhà
10


văn, nhằm phát hiện các giá trịvề nội dung, tư tưởng nghệ thuật đang còn tiềm

Nguyễn Ngọc Thuần và Nguyễn Nhật Ánh. Trong quá trình thực hiện luận
văn, chúng tôi sử dụng một số dẫn chứng trích ra từ các truyện của hai nhà
văn để minh họa cho nhận xét, lập luận của mình. Do đó, trong suốt quá
trình thực hiện chúng tôi luôn vận dụng phương pháp phân tích để làm rõ
các vấn đề được nêu ra ở các chương.
Phương pháp tiếp cận thi pháp học: Luận văn vận dụng các khái niệm thi
pháp học để tìm hiểu cách thức tiếp cận, khám phá hiện thực của truyện
thiếu nhi, từ đó tìm ra đặc sắc nghệ thuật trong kết cấu, cách xây dựng
nhân vật, ngôn ngữ độc đáo mới lạ của truyện thiếu nhi.

7

Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Khái lược chung về thế giới nhân vật và hành trình sáng tác của
Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần.
Chương 2: Các kiểu nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh và
Nguyễn Ngọc Thuần.
Chương 3: Phương thức thể hiện nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn
Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần.

12


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tham khảo sách, tạp chí
1. Nguyễn Nhật Ánh (2010), Đảo mộng mơ, NXB Trẻ, Tp Hồ Chí Minh.
2. Nguyễn Nhật Ánh (2008), Tôi là Bêtô, Nxb Trẻ, Tp Hồ Chí Minh.

19. Phong Lê (2007),Tôi là Bêtô - cuốn sách cho cả trẻ con và người lớn, báo
Thanh Niên.
20. Tạ Thị Liên (2014), Luận văn Đặc điểm truyện thiếu nhi của Nguyễn
Ngọc Thuần, chuyên ngành Lí luận văn học.
21. Lã Thị Bắc Lý (2011), Giáo trình Văn học trẻ em, Nxb Đại học Sư phạm,
Hà Nội.
22. Lã Thị Bắc Lý (2000), Truyện viết cho thiếu nhi sau năm 1975, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội.
23. Lý luận văn học, Nhiều tác giả, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
24. Võ Quảng (1973), Quê nội, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.
25. Trần Đình Sử (1996), Lý luận và phê bình văn học, Nxb Hội nhà văn, H.
26. Nguyễn Hoàng Sơn, (2005), Nhìn lại 5 năm văn học nước nhà, báo Tiền
Phong.
27. Nguyễn Ngọc Thuần (2012), Một thiên nằm mộng, Nxb Kim Đồng, Hà
Nội.
28. Nguyễn Ngọc Thuần (2012), Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Nxb Trẻ, Tp
Hồ Chí Minh.
29. Nguyễn Ngọc Thuần (2005), Cha và con và…tàu bay, Nxb Hội Nhà Văn,
Hà Nội.
30. Bùi Thu Thủy (2011), Luận văn Đặc điểm truyện Nguyễn Nhật Ánh,
chuyên ngành Lý luận văn học.

14


31. Vân Thanh, Nguyên An (Biên soạn), Bách khoa thư văn học thiếu nhi Việt
Nam, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2002.
32. Vân Thanh (1999), Phác thảo văn học thiếu nhi Việt Nam, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.
33. Vân Thanh (1998),Giới thiệu về tập truyện Kính vạn hoa, Tạp chí Văn