ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
o0o
TẠ THỊ LIÊN
ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN THIẾU NHI
CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN
Chuyên ngành: Lý luận văn học
Mã số: 60 22 01 20
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà nội – 2014 LờI CảM ƠN
Để có thể sớm hoàn thành luận văn này tôi xin gửi lời cảm ơn trân
trọng tới TS. Diêu Lan Ph-ơng, ng-ời đã tận tình h-ớng dẫn, động viên
tôi trong suốt quá trình thực hiện.
1.2.1. Vài nét về tiểu sử 16
1.2.2. Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần 18
1.2.3. Cơ sở hình thành quan niệm nghệ thuật truyện Nguyễn Ngọc Thuần 30
CHƢƠNG 2: CỐT TRUYỆN, NHÂN VẬT VÀ THẾ GIỚI HÌNH ẢNH TRONG
TRUYỆN THIẾU NHI CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN 34
2.1. Cốt truyện 34
2.1.1. Cốt truyện trữ tình 34
2.1.2. Cốt truyện hài hước 39
2.2. Thế giới nhân vật 44
2.2.1. Nhân vật em bé bé bỏng, ngây thơ 45
2.2.2. Nhân vật em bé tinh tế, nhạy cảm 48
2.2.3. Nhân vật em bé có tính cách lạ lùng và hình dạng khác thường 55
2.3. Thế giới hình ảnh 58
2.3.1. Hình ảnh thiên nhiên 58 2.3.2. Hình ảnh giấc mơ 65
CHƢƠNG 3: NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG TRUYỆN THIẾU NHI CỦA
NGUYỄN NGỌC THUẦN 70
3.1. Điểm nhìn trần thuật 70
3.1.1. Điểm nhìn từ ngôi thứ nhất (nhân vật) 71
3.1.2. Điểm nhìn từ ngôi thứ ba (tác giả) 76
3.2. Ngôn ngữ 78
3.2.1. Ngôn ngữ trần thuật đậm chất cổ tích 79
3.2.2. Ngôn ngữ đối thoại 81
3.2.3. Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 87
3.3. Giọng điệu trần thuật 91
3.3.1. Giọng điệu gần gũi thân thương 91
3.3.2. Giọng điệu trữ tình trong trẻo 94
3.3.3. Giọng điệu triết lý hồn nhiên 98
em hay hơn”, nhà văn Phạm Hổ khẳng định hai nhiệm vụ cần làm song song của
văn học cho trẻ em: “Góp phần giải quyết những vấn đề trước mắt, nóng hổi của
cuộc sống, của xã hội. Trang bị cho các em những tình cảm, tư tưởng về lâu về
dài: Lòng nhân ái, tình yêu thương quê hương, lòng trung thực ” [15]. Rõ ràng
văn học dành cho thiếu nhi là một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với hành
trình đầu đời của bất cứ một người nào. Bởi vậy còn trẻ em thì vẫn còn cần văn
học cho thiếu nhi và rất cần những công trình nghiên cứu về bộ phận văn học ấy.
Đó là một trong những lý do chúng tôi quyết định chọn mảng văn học thiếu nhi
Việt Nam làm đề tài nghiên cứu.
Trong những năm gần đây văn học thiếu nhi Việt Nam đang có bước khởi
sắc với nhiều cây bút dành tình cảm đặc biệt cho các em, viết cho các em với niềm
yêu thương trân trọng. Họ mang đến cho lứa tuổi măng non những bông hoa tươi
đẹp, rực rỡ và ngát hương thơm. Đó là những ký ức, những miền yêu thương
không bao giờ phai mờ. Một trong những cây bút dành tình cảm đặc biệt cho thiếu 2
nhi đó là nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần. Anh được coi là một trong những cây bút
trẻ sáng giá trong mảng văn xuôi thời gian gần đây, đặc biệt là những trang văn
dành cho thiếu nhi. Văn của Nguyễn Ngọc Thuần đã đưa bạn đọc đến với một thế
giới vừa hư, vừa thực và thấm đẫm chất thơ. Chỉ là những chuyện thường ngày với
những khám phá nho nhỏ thú vị, tác giả đã đánh thức trái tim con người, mở ra một
cánh cửa mới để cảm nhận cuộc sống, đồng thời tạo nên một thế giới tươi sáng và
quyến rũ. Vì thế nghiên cứu văn viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần là một
trải nghiệm thú vị, góp thêm gương mặt mới cho nền văn học thiếu nhi nước nhà.
Bên cạnh đó xuất phát từ tình hình thực tiễn, nền văn học hiện đại Việt Nam
dành cho thiếu nhi đang đứng trước cuộc thử thách, cạnh tranh với những thú vui
đa dạng của thời buổi công nghệ tiên tiến cũng như truyện tranh nước ngoài đang
là món ăn tinh thần không thể thiếu của các em nhỏ. Có thể thấy rằng việc đáp ứng
nhu cầu đọc văn Việt Nam của các em thiếu nhi nước nhà đang được đặt ra khá
khu vườn quyến rũ (Nhã Thuyên); Vừa nhắm mắt, vừa mở cửa sổ; Người kể
chuyện cổ tích hiện đại (Nguyễn Thị Minh Thái); Nguyễn Ngọc Thuần – nhà văn
thân quý của trẻ em (Trần Viết Nhi)…. Các bài viết đã khai thác phần nào những
nét đặc sắc tiêu biểu trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần cũng như quan điểm
nghệ thuật của anh – nhà văn thân quý của trẻ em.
Nguyễn Ngọc Thuần và bữa dạ tiệc trên ngón tay (Phạm Thanh Thảo) [44],
là bài viết giới thiệu cuốn sách Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ. Cuốn sách được
trao giải B và không có giải A đã làm thỏa mãn sự chờ đợi, mong mỏi của khá
nhiều độc giả suốt một thời gian dài. Trong bài viết Phạm Thanh Thảo đã nhận xét:
“Tác phẩm là một dạ tiệc trên ngón tay, một câu chuyện lấp lánh, được chắp cánh
bởi thơ ca và trí tưởng tượng ngút ngàn. Đây cũng là cuốn tiểu thuyết đầu tay của
Nguyễn Ngọc Thuần. Một câu chuyện không chỉ có truyện để cho bạn kể mà lại
còn rất nhiều điều để suy ngẫm và để cho trí tưởng tượng bay cao, bay xa bằng thứ
ngôn ngữ lung linh, đa tầng….”. 4
Nguyễn Thị Minh Thái, nhà nghiên cứu văn học rất ấn tượng với những
trang viết của Nguyễn Ngọc Thuần đã có nhiều bài viết về sáng tác cũng như con
người nhà văn như Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ [41], Người kể chuyện cổ tích
hiện đại [42], Văn chương giúp tôi hiểu hơn về giá trị bản thân… Trong bài Vừa
nhắm mắt vừa mở cửa sổ nhà nghiên cứu đã có những nhận xét khá tinh tế về nội
dung tác phẩm cũng như cách kể và giọng điệu của nhà văn: “Văn chương thật
chẳng giống người. Văn xuôi của Thuần đúng là… trong vắt trong veo, hồn nhiên
thơ trẻ. Cách kể chuyện quyến rũ như kể chuyện cổ tích…. Cách viết và giọng kể
của Nguyễn Ngọc Thuần đã cho người đọc cảm giác thật là ấm áp dễ chịu, một
cảm giác không dễ gì có trong thời buổi mà ở đó văn hóa đọc đang mất mùa, nhất
là trong khu vực văn học viết cho thiếu nhi” [41].
Trong bài Vài khơi gợi từ thế giới Nguyễn Ngọc Thuần: Một khu vườn quyến
rũ [48], tác giả Nhã Thuyên đã bộc lộ cảm xúc và và những ghi nhận của mình về
chúng tôi chọn hướng nghiên cứu bao quát và tổng hợp về truyện của Nguyễn
Ngọc Thuần nói chung và truyện viết cho thiếu nhi nói riêng, để có cách đánh giá
cũng như cái nhìn toàn diện về con người và tài năng của Nguyễn Ngọc Thuần.
• Mục đích, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các vấn đề sau:
- Tìm hiểu những nét chính về văn học thiếu nhi Việt Nam và vị trí truyện
viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần trong nền văn học đương đại.
- Tìm hiểu đặc điểm về nội dung của truyện thiếu nhi Nguyễn Ngọc Thuần.
- Tìm hiểu đặc điểm về nghệ thuật của truyện thiếu nhi Nguyễn Ngọc Thuần.
Đối tƣợng nghiên cứu: Đặc điểm truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn đi sâu nghiên cứu một số tác phẩm viết cho
thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần như: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Một thiên
nằm mộng, Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ, Cha và con và tàu bay.
• Phƣơng pháp nghiên cứu 6
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khoa học sau:
• Phương pháp tiếp cận thi pháp học
• Phương pháp phân tích tác phẩm
• Phương pháp so sánh, đối chiếu
• Phương pháp thống kê, phân loại
• Cấu truc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận
văn gồm 3 chương:
Chương 1: Truyện viết cho thiếu nhi và truyện Nguyễn Ngọc Thuần trong
văn học đương đại
Chương 2: Cốt truyện, nhân vật và thế giới hình ảnh trong truyện thiếu nhi
của Nguyễn Ngọc Thuần
Chương 3: Nghệ thuật trần thuật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần
Hoài), Chuyện hoa chuyện quả (Phạm Hổ) Không chỉ phong phú về đội ngũ sáng
tác mà đề tài thể loại cũng được các nhà văn lớp trước tìm tòi phản ánh. Tuy nhiên
văn học thiếu nhi thời kỳ trước chủ yếu là sự phản ánh, mô tả chứ chưa đi sâu vào
tâm lý lứa tuổi các em cũng như chưa làm thỏa mãn nhu cầu giải trí cho các em
như văn học thiếu nhi thời kỳ đương đại. Trải qua nhiều thăng trầm văn học thiếu
nhi đương đại đã từng bước đạt được những thành tựu đáng kể.
• Đội ngũ sáng tác
Từ sau năm 1986 văn học thiếu nhi Việt Nam có sự phát triển mạnh mẽ,
phong phú, đa dạng cùng với sự phát triển chung của nền văn học dân tộc. Công
cuộc đổi mới đất nước đã thực sự đem lại một không khí mới cho văn học thiếu nhi
trong đó có đội ngũ sáng tác.
Thời kỳ này các nhà văn lớp trước như Tô Hoài, Phạm Hổ, Trần Hoài
Dương, Nguyễn Quỳnh mặc dù tuổi đã cao nhưng vẫn cần mẫn viết cho các em,
tự tìm tòi đổi mới chính mình để phù hợp với nhu cầu của cuộc sống và nhu cầu 8
bạn đọc. Tô Hoài thành công với mảng đề tài truyện cổ viết lại (Chuyện nỏ thần,
Nhà Chử, 101 truyện ngày xưa…); Phạm Hổ có đóng góp mới với truyện cổ tích
hiện đại (Chuyện hoa, chuyện quả…); Trần Hoài Dương với những truyện đầy chất
thơ về cỏ cây hoa lá và kí ức tuổi thơ (Nhớ một mùa hoa thạch thảo, Cô bé mảnh
khảnh, Hoa cỏ thì thầm, Miền xanh thẳm…); Nguyễn Quỳnh lại mang đến cho các
em những truyện phiêu lưu, mạo hiểm về núi rừng (Đồi sói hú, Rừng đêm, Người
đi săn và con sói lửa, Con báo vàng)…
Đầu những năm 90, đội ngũ viết cho các em được bổ sung thêm nhiều cây
bút trẻ như Trần Thiên Hương, Nguyễn Quang Thiều, Lê Cảnh Nhạc, Nguyễn
Nhật Ánh, Hà Lâm Kì, Quách Liêu, Phan Hồn Nhiên Thời kỳ này xuất hiện
những cây bút không chỉ trẻ về tuổi nghề mà họ còn rất trẻ về tuổi đời. Họ là
những người vừa chia tay với tuổi thơ đang hăm hở bước vào đời như Hoàng Dạ
Thi, Nguyễn Thị Thu Thuỷ, Nguyễn Thị Châu Giang, Thu Trân, Quế Hương,
cho thiếu nhi và được các em đặc biệt yêu thích như Tôi là Bêtô, Cho tôi xin một vé
đi tuổi thơ, Lá nằm trong lá… Với bộ sách Kính vạn hoa cùng với hàng loạt tập
truyện viết cho thiếu nhi Nguyễn Nhật Ánh chứng tỏ được tài năng và sự dẻo dai
của mình. Thật xứng đáng khi anh được ví như “Hoàng tử bé trong thế giới tuổi
thơ” (Lê Minh Quốc).
Bên cạnh những cây bút trưởng thành từ thế kỷ XX là những gương mặt trẻ
mới xuất hiện như Nguyễn Ngọc Thuần, Trần Hoàng Vy, Nguyễn Ngọc Tư… Đặc
biệt cây bút trẻ Nguyễn Ngọc Thuần đã mở đầu cho văn học thiếu nhi thế kỷ XXI
hàng loạt những tác phẩm liên tiếp được giải cao. Truyện của anh thu hút người
đọc bởi giọng văn trong trẻo, với cái nhìn hồn nhiên đầy sự ngạc nhiên trẻ thơ. Với
lối viết giản dị, mộc mạc Nguyễn Ngọc Thuần đã thổi làn gió mới vào văn học
thiếu nhi Việt Nam thời kỳ đương đại.
Ngoài ra, xuất hiện một số tác giả nổi lên từ giải thưởng Cây bút Tuổi hồng
(Giải thưởng hàng năm của Trung ương Đoàn TNCS Hồ chí Minh, Báo Thiếu niên 10
tiền phong phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam, bắt đầu từ năm 2011) như Đỗ Tú
Cường (TP Hồ Chí Minh), Nguyễn Đan Thi (Hà Nội), Võ Hương Nam (Đắc
Lắc)… cũng góp phần làm nên sự đa dạng của đội ngũ sáng tác văn học thiếu nhi
những năm gần đây.
Nhìn chung, đội ngũ nhà văn sáng tác văn học thiếu nhi trong những năm
gần đây có bước tiến triển mới so với những năm trước kia. Thiếu nhi Việt Nam
bên cạnh việc đam mê các tác phẩm nước ngoài đã ít nhiều quay về với cội nguồn
dân tộc. Các em đã tìm thấy những cuốn sách hay cho riêng mình của các nhà văn
trong nước. Tuổi thơ của các em được tái hiện vui tươi, sống động qua những trang
viết của những nhà văn thiếu nhi thực sự như Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc
Thuần… Đội ngũ sáng tác cho thiếu nhi thời kỳ đương đại đã xuất hiện đông đảo
hơn nhưng không phải ai cũng viết hay, không phải tác phẩm nào ra đời cũng thu
hút được các em. Chính vì vậy, đội ngũ sáng tác cho thiếu nhi trong những năm
hùng nhí. Tuy còn nhỏ nhưng các em đã thể hiện được sự thông minh, dũng cảm
của mình. Thật tự hào trong chiến thắng vẻ vang của dân tộc ta có một phần đóng
góp của các em nhỏ. Trong chiến tranh đã có rất nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi
ra đời như Kim đồng của Tô Hoài, Quê nội, Tảng sáng của Võ Quảng… Cảm hứng
chủ đạo thời kỳ đó là ngợi ca quê hương đất nước và ngợi ca cách mạng. Đặc biệt
có nhiều tác phẩm như Hồi đó ở Sa Kì của Bùi Minh Quốc, Cát cháy của Thanh
Quế… đã mạnh dạn viết về những đau thương, tổn thất nặng nề trong chiến tranh –
điều mà trước đây người ta rất ngại nói đặc biệt là với các em. Cũng đã có nhiều
tác phẩm viết trong cảm hứng day dứt về “một thời bom đạn” với lớp lớp trẻ em
“mang mũ rơm đi học đường dài” như Ngôi nhà trống của Quang Huy, Những tia
nắng đầu tiên của Lê Phương Liên… Đó là những hồi tưởng, những kỷ niệm về
một thời để nhớ thật cảm động và đáng trân trọng của tình thầy trò, tình bạn bè
trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Văn học thiếu nhi đương đại bên cạnh
việc kế thừa và phát huy những thành tựu cũ, còn có sự nhìn nhận và khai thác vấn 12
đề ở chiều sâu mới, thực hơn, toàn diện hơn. Mọi góc cạnh chân thực và sâu kín
của tâm hồn con người trong chiến tranh được phản ánh sâu rộng và cởi mở.
Những số phận, những sự thật, đôi khi bi đát cũng được các nhà văn hướng đến. Vì
thế các tác phẩm thiếu nhi viết về chiến tranh thời kỳ này không chỉ có giá trị hiện
thực mà còn mang đậm tính nhân văn sâu sắc. Tiêu biểu như tác phẩm Ngày xưa
và Bây giờ bạn ở đâu của Trần Thiên Hương… TS. Lã Thị Bắc Lý đã có những
nhận định sâu sắc về đề tài cách mạng và kháng chiến của văn học thiếu nhi đương
đại: “Các tác giả không chỉ đề cập tới bom rơi, đạn nổ, mà còn phản ánh đời sống
tinh thần, nhân cách của con người khi đối mặt với sự khốc liệt của cuộc chiến.
Trong chiến tranh không chỉ xuất hiện cái hùng mà còn cả cái bi. Ở đây, khoảng
cách giữa cái sống và cái chết, cái cao cả và cái thấp hèn chỉ là trong gang tấc, có
khi, chỉ trong giây phút mà con người ta làm nên điều kỳ diệu, nhưng cũng có khi
chỉ trong một tích tắc mà họ đánh mất mình” [12,17].
phong phú và đa dạng. Các em được quan tâm đến mọi khía cạnh của đời sống,
điều mà trước đây trong chiến tranh các em hầu như không có được. Mối quan tâm
lớn nhất của các tác giả là trẻ em trong quan hệ gia đình. Đây là vấn đề nhạy cảm
và tinh tế. Các em đã được quan tâm từ những điều căn bản nhất, từ gốc rễ của sự
phát triển. Sống trong xã hội phát triển nhưng cũng rất phức tạp thì giáo dục trong
gia đình là rất quan trọng đối với các em. Đã có rất nhiều tác phẩm viết về đề tài
này như Út Quyên và tôi, Em gái của Nguyễn Nhật Ánh, Kẻ thù của Quế
Hương… Sự đổ vỡ của mô hình truyền thống – gia đình ba thế hệ sống vui vầy
đầm ấm, cùng với sự khắc nghiệt của nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng không
ít tới cuộc sống của mỗi cá nhân, đặc biệt là đời sống trẻ em. Tác phẩm Bỏ trốn
của Phan Thị Thanh Nhàn, Ngày xưa của Trần Thiên Hương, Mảnh vỡ của Lê
Cảnh Nhạc… là một ví dụ. Những tai họa và những nỗi bất hạnh thời bình đã rình
rập đe dọa đời sống các gia đình và đau khổ ập xuống mái đầu xanh của con trẻ. 14
Bên cạnh đề tài gia đình, mảng sinh hoạt thường nhật của trẻ em cũng được
các nhà văn quan tâm. Sinh hoạt của trẻ em thành phố được các nhà văn phản ánh
ở hai mảng hiện thực đó là cuộc sống của những đứa trẻ trong các gia đình khá giả
và cuộc sống của những trẻ em nhà nghèo vừa học vừa phải lo toan kiếm sống
thậm chí đi bụi đời. Các tác phẩm tiêu biểu là Kính vạn hoa của Nguyễn Nhật Ánh,
Hoa trên đường phố của Thu Trân, Kiềng ba chân của Đoàn Lư, Ngày khai trường
trong mơ của Kim Hài… Đặc biệt Kính vạn hoa của Nguyễn Nhật Ánh được đánh
giá là hiện tượng nổi bật nhất và được các em nhỏ đặc biệt ưa thích. So với các tác
phẩm viết về sinh hoạt của trẻ em thành phố thì những tác phẩm viết về trẻ em
nông thôn ít hơn. Viết về trẻ em ở nông thôn các nhà văn thường đề cập đến những
mảnh đời, những số phận nghèo bi đát, chịu nhiều thiệt thòi như Nước mắt ngày
tựu trường, Thành hoàng quê ngoại của Đào Hữu Phương…
Trẻ em miền núi thời kỳ này cũng được các nhà văn dành nhiều tâm huyết.
Những tâm tư, tình cảm của các em vùng dân tộc thiểu số được miêu tả hồn nhiên,
Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận). Thuở nhỏ anh là một cậu bé có cá tính, lúc nào cũng
buồn lặng lẽ. Xuất thân từ vùng quê chân lấm tay bùn, nắng gió quê hương đã thấm
sâu vào con người anh. Nguyễn Ngọc Thuần bộc bạch: “Quê hương tôi là những
khoảng trời rộng rãi. Nằm đâu cũng có thể ngủ được, ở đâu cũng có một mùi
hương lúa non, mùi rạ, mùi cây lá được ủ ê trong ngập ngụa không khí Với anh
cái gì cũng phiên phiến, xuề xòa, chân chất, là con người luôn hướng về cội rễ, nơi
chôn rau cắt rốn. Sinh ra trong sự nghèo khó nhưng Nguyễn Ngọc Thuần may mắn
được sống trong sự yêu thương, đùm bọc của cha mẹ và được giáo dục cẩn thận.
Có lẽ vì vậy mà người đọc tìm thấy sự bình yên trên những trang viết của anh”
[36].
Nguyễn Ngọc Thuần đến với văn học thiếu nhi khi trước đó đã có rất nhiều
những cây bút mà tên tuổi cũng như tác phẩm của họ đã thành công và trở thành
nhu cầu giải trí không thể thiếu đối với bạn đọc như Tô Hoài, Võ Quảng, Phạm 16
Hổ Đặc biệt ngay trước anh là Nguyễn Nhật Ánh, người được mệnh danh là cây
bút xuất sắc nhất viết cho thiếu nhi cuối thế kỷ XX. Dù tài sản văn chương của anh
so với các nhà văn khác còn khá ít nhưng cùng với tài năng là niềm đam mê, cần
mẫn và là tình yêu đặc biệt dành cho các em nhỏ bé bỏng, ngây thơ, Nguyễn Ngọc
Thuần đã liên tục đạt được những giải cao trong một khoảng thời gian rất ngắn
như:
Giải 3 cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần thứ II do Nhà xuất bản
Trẻ, Báo Tuổi trẻ và Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức với tác phẩm
Giăng giăng tơ nhện (2000).
Giải A cuộc thi Văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước lần III với tác phẩm
Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (2002). Năm 2007 tác phẩm đặc sắc này cũng được
phát hành tại Thụy Điển với bản dịch của Trần Hoài Anh và thật vinh dự cuốn sách
đã được giải văn học thiếu nhi Peter Pan - Giải thưởng của Ủy ban Quốc tế về sách
dành cho thanh thiếu nhi tại Thụy Điển.
thuật trong những bài trả lời phỏng vấn, trao đổi và trong những sáng tác của nhà
văn.
Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần thể hiện trong các phát
ngôn trực tiếp
Với Nguyễn Ngọc Thuần khi viết văn điều đầu tiên là phải xác định được
đối tượng mình phản ánh để có những điều chỉnh thích hợp. Đó là viết cho ai?
Anh viết cho cả thiếu nhi và người lớn nhưng dường như anh có duyên hơn khi
viết cho thiếu nhi. Hầu hết các tác phẩm viết cho thiếu nhi của anh đều được giải
và được độc giả yêu thích. Nhà văn quan niệm: “Viết cho thiếu nhi và viết cho
người lớn cũng là một cách viết nhưng tôi tìm cách trình bày câu văn sao cho ngắn
gọn, dễ hiểu. Khi viết, tôi đặt mình vào vị thế của một đứa trẻ để xem chúng có
hiểu không, có thích thú không. Tôi cứ viết các ý tứ ra hết, thấy chỗ nào hơi “quá
tầm” một chút là gạch bỏ, cứ gạch chỗ này, xóa chỗ kia cho đến khi nào thấy 18
được. Viết truyện cho người lớn đọc thì dễ hơn nhiều, mình nghĩ gì thì viết vậy ”
[35]. Viết cho người lớn các nhà văn dường như đang tâm sự, chia sẻ những điều
mình được trải nghiệm nhưng viết cho thiếu nhi nhà văn phải vận dụng tối đa trí
tưởng tượng, sự quan sát cũng như cảm nhận của riêng mình. Bởi lẽ lúc đó tuổi thơ
đã qua, thời đại đã khác cho nên phải viết sao cho đúng với tuổi thơ nói chung và
với thời đại mình đang sống nói riêng, vì “không thể viết cho trẻ em bằng tâm hồn
của một ông già” (Nguyễn Ngọc Thuần). Đây là một yêu cầu khó khăn mà không
phải nhà văn thiếu nhi nào cũng làm được. Do xác định một cách nghiêm túc đối
tượng phục vụ ngay từ đầu nên văn xuôi thiếu nhi của anh luôn thành công và ghi
dấu ấn trong lòng người hâm mộ.
Có nhà văn từng nói: “Một tác phẩm viết cho thiếu nhi phải đánh thức trong
lòng các em những tình cảm cao quý”. Với những câu chuyện giản dị, êm dịu,
trong trẻo và đầy ắp sự yêu thương, truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần đã
làm được điều đó. Anh cho rằng: “Văn chương thì phải đẹp và nhân văn. Trong đó
đề toàn cầu. Thế giới này thiếu những phương thuốc để đắp những vết thương về
mọi nghĩa, đó là toàn cầu. Vấn đề toàn cầu có thể nằm ở trong tim, trong phổi,
trong thuốc lá, trong cách chúng ta phân phối lương thực…Nhà văn toàn cầu
không phải là nhà văn sáng chế ra một loại ngôn ngữ mới, điều đó về bản chất là
thừa, mà anh ta phải chính là kẻ phân phối sự thiếu hụt đó”. Chính vì thế mà bạn
đọc thấy trong những trang văn của Nguyễn Ngọc Thuần luôn đầy ắp tình thương
mến, lòng nhân đạo, tình người. Khi được nhận giải Peter Pan cho cuốn Vừa nhắm
mắt vừa mở cửa sổ, anh không cho rằng vì cuốn sách đó mang tính phổ quát mà
điều quan trọng là cuốn sách đã mang đến cho độc giả những điều mà họ đang
thiếu trong cuộc sống thường nhật: đó là tình thương, là sự sẻ chia của những con
người trong cùng một làng quê. Những trang viết về tình người của nhà văn không
chỉ xuất phát từ những gì Nguyễn Ngọc Thuần trải qua mà còn bắt nguồn từ chính
mong muốn, tấm lòng nhân đạo của anh với cuộc sống, con người. Đây là một 20
quan niệm nghệ thuật rất xuất sắc mà không phải người cầm bút nào cũng thấm
nhuần được. Anh cho rằng văn chƣơng xuất phát từ tâm tính. Đó cũng chính là
một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên giọng kể chuyện vừa cổ tích vừa hiện đại
trong văn xuôi của Nguyễn Ngọc Thuần. Anh tự nhận mình có trái tim hơi cổ điển.
Với một cuộc sống riêng hơi chậm trong việc hòa đồng với môi trường nên anh
đưa vào văn chương cái nhìn cuộc sống lạc quan hơn bản tính vốn có của anh và có
phần “lạ biệt” hơn so với cuộc sống đang diễn ra xung quanh. Chính vì thế, người
đọc luôn thấy thế giới trong những trang văn của anh thật nhẹ nhàng, đầm ấm và
tươi đẹp, không có tranh đấu cũng không có nhiều mâu thuẫn, xung đột gay gắt mà
bao trùm lên tất cả là tình người, tình yêu thiên nhiên.
Nếu như các nhà văn lớp trước như Tô Hoài, Phạm Hổ, Võ Quảng viết cho
thiếu nhi chủ yếu theo lối truyện đồng thoại, dùng các vật, đồ vật và cả cây cối để
rút ra những bài học quý báu của cuộc sống cho các em thì Nguyễn Ngọc Thuần lại
đi theo hướng khác. Anh để nhân vật nhí của mình nhìn nhận và suy ngẫm. Nhà
dù khiếm khuyết về thể xác hay bất hạnh trong cuộc đời nhưng họ vẫn có ý chí
vươn lên trong cuộc sống, vươn lên để sống như một con người thực thụ trong sự
sẻ chia và cảm thông của mọi người, bằng nỗ lực tự thân. Nhân vật trong truyện
Nguyễn Ngọc Thuần có một lối ứng xử văn hóa, văn hóa dân gian của người Việt.
Anh tâm sự:“Tôi lớn lên trong tình thương tuyệt đối của gia đình nên khi viết cho
trẻ con, tôi thấy rằng một đứa trẻ cần phải được đối xử trân trọng, như một tòa lâu
đài, một con người biết tự trọng, một con người trưởng thành về nhân cách, một
người đàn ông” [26]. Sự ứng xử có văn hóa của các nhân vật thông qua lời nói và
hành động đẹp đã đẩy tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần lên tầm cao và hướng
đến giá trị nhân văn. Chính quan điểm sáng tác ấy đã mang lại giá trị, sức sống cho
nhân vật của nhà văn, mang lại cho người đọc nhiều bất ngờ thú vị: “Truyện thiếu
nhi Nguyễn Ngọc Thuần đã đưa nhân vật của anh cũng như người đọc đi từ bí mật
này sang bí mật khác. Mỗi bí mật được lật ra đem lại cho nhân vật cũng như độc
Copyright: Tài liệu đại học ©