ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

NGUYỄN HÀ MY

KIỂM KÊ, ĐÁNH GIÁ CÁC LOÀI CÁ NGOẠI LAI XÂM HẠI VÀ CÓ
NGUY CƠ XÂM HẠI Ở HAI HUYỆN MÊ LINH,
SÓC SƠN (HÀ NỘI) VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

NGUYỄN HÀ MY

KIỂM KÊ, ĐÁNH GIÁ CÁC LOÀI CÁ NGOẠI LAI XÂM HẠI VÀ CÓ
NGUY CƠ XÂM HẠI Ở HAI HUYỆN MÊ LINH,
SÓC SƠN (HÀ NỘI) VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

Chuyên ngành: Sinh thái học
Mã số: 60 42 01 20

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS NGUYỄN XUÂN HUẤN

defined.
1.2. Hiện trạng và công tác quản lý các loài cá ngoại lai ở Viê ̣t Nam ............. Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Hiện trạng các loài cá ngoại lai ở Việt Nam . Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Công tác quản lý các loài cá ngoại lai tại Việt NamError! Bookmark not
defined.
Chƣơng 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Error! Bookmark not defined.
2.1. Địa điểm nghiên cứu ......................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Thời gian nghiên cứu ........................................ Error! Bookmark not defined.
2.3. Đối tượng nghiên cứu ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.4. Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứuError!

Bookmark

not

defined.
2.4.1. Phương pháp tiếp cận .................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Phương pháp nghiên cứu ............................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...................... Error! Bookmark not defined.
3.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội hai huyện Mê Linh và Sóc Sơn ........ Error!
Bookmark not defined.
3.1.1 Điều kiện tự nhiên .......................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội ................................. Error! Bookmark not defined.


3.2 Các loài cá ngoại lai xâm hại và có nguy cơ xâm hại đã gặp và đặc điểm phân
bố của chúng ở hai huyện Mê Linh và Sóc Sơn (Hà Nội)Error!



Trang

Bảng 1

Phân bố các loài cá ngoại lai xâm hại và có ngoại lai xâm hại

37

có mặt theo thông tư 22/2011/Bộ Tài nguyên – Môi trường ở
huyện Mê Linh
Bảng 2

Phân bố các loài cá ngoại lai xâm hại và có ngoại lai xâm hại
có mặt theo thông tư 22/2011/Bộ Tài nguyên – Môi trường ở
huyện Sóc Sơn

41


DANH MỤC HÌNH
Tên hình

STT

Trang

Hình 1

Bản đồ huyện Mê Linh


Hình 7

Cá tỳ bà bé Hypostomus punctatus Valenciennes, 1840

49

Hình 8

Cá trê phi Clarias gariepinus Burchell, 1822

51

chụp tại huyện Mê Linh
Hình 9

Cá trôi Nam Mỹ Prochilodus lineatus Spix & Agassi, 1829

54

Hình 10

Cá chim trắng bụng đỏ Piaractus brachypomus Cuvier, 1818

55

chụp tại xã Liên Mạc huyện Mê Linh


PHỤ LỤC


: Văn hóa thông tin


MỞ ĐẦU
Theo Công ước Đa dạng sinh học, sự xâm hại của các sinh vật ngoại lai chính là
một trong những nguyên nhân chính gây mất đa dạng sinh học, ảnh hưởng tới sự phát
triển của các ngành kinh tế quan trọng như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và tới sức
khỏe con người.
Việt Nam được biết là một quốc gia phong phú, đa dạng về nguồn gen, thành phần
loài và các hệ sinh thái nhưng kém bền vững trước sự thay đổi, tác động của các yếu tố
môi trường. Và một trong những nguyên nhân đó là sự du nhập của các loài SVNLXH,
đặc biệt là các loài TSVNL.
Hiện nay, các loài TSVNL vẫn tiếp tục được nhập vào nước ta qua nhiều con
đường khác nhau nhưng không được kiểm soát một cách chặt chẽ. Điều này dẫn đến
nguy cơ làm mất cân bằng các HST và ĐDSH, đồng thời làm suy giảm nguồn lợi thuỷ
sản tự nhiên. Chính vì vậy, việc đánh giá tác động của TSVNL tới HST, ĐDSH và nguồn
lợi thủy sản là một yêu cầu cấp thiết. Để từ đó, những đánh giá này sẽ là những cơ sở tiền
đề cho những biện pháp bảo vệ, quản lý bền vững nguồn lợi thủy sản.
Theo Cục khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho biết: Trong 50 năm qua, Việt
Nam đã nhập 41 loài thủy sinh ngoại lai, trong đó hầu hết là cá. Các nghiên cứu cho thấy:
Các loài cá ngoại lai có mặt ở Việt Nam đều là những loài nằm trong danh sách “100
SVNLXH xâm lấn nguy hiểm nhất thế giới”. Do những yếu tố địa lý, địa hình, điều kiện
khí hậu, cùng với quá trình hội nhập quốc tế đã tạo nên nguy cơ xâm nhập của các loài cá
ngoại lai vào nước ta là rất cao, gây ra các tác hại cho các hệ thống thủy lợi, nông nghiệp,
đa dạng sinh học…và gây ra những thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế [7,9]
Thủ đô Hà Nội nằm “chếch’’ về phía Tây Bắc của trung tâm vùng đồng bằng châu
thổ sông Hồng trù phú, nơi đây là một trong 8 tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía
Bắc.. Sông Hồng là con sông chính của thành phố Hà Nội. Ngoài ra, Hà Nội còn có sông
Đà là ranh giới giữa Hà Nội với Phú Thọ, và còn nhiều sông khác như sông Đáy, sông

 Mô tả các đặc điểm hình thái, sinh học để nhận biết các loài cá ngoại lai có mặt
ở 2 huyện.


 Phân tích hiện trạng quản lý các loài cá ngoại lai của 2 huyện Mê Linh và Sóc
Sơn.
 Đề xuất biện pháp quản lý.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
1. Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Mê Linh (2010), Lịch sử Đảng bộ và nhân dân
huyện Mê Linh, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
2. Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Sóc Sơn (2011), Lịch sử Đảng bộ và nhân dân
huyện Sóc Sơn (1930-2010), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
3. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011), Thông tư quy định tiêu chí xác định loài
ngoại lai xâm hại và ban hành Danh mục loài ngoại lai xâm hại. Số 22/2011/TTBTNMT, ngày 01 tháng 7 năm 2011, Hà Nội.
4. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2013), Tài liệu đào tạo tăng cường năng lực quản
lý sinh vật ngoại lai, Hội thảo tăng cường công tác quản lý về sinh vật ngoại lai
xâm hại ở Việt Nam, Hà Nội.
5. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2013),
Thông tư liên tịch Quy định tiêu chí xác định loài ngoại lai xâm hại và ban hành
Danh mục loài ngoại lai xâm hại. Số 27/2013/TTLT-BTNMT-BNNPTNT, ngày 26
tháng 9 năm 2013, Hà Nội.
6. Cục Bảo tồn Đa dạng sinh học (2013), Thông tin về các loài cá ngoại lai xâm hại
ưu tiên phòng ngừa và tiêu diệt, Hà Nội.
7. Cục Bảo vệ Môi trường (2003), Danh sách 100 loài sinh vật xâm hại nguy hiểm
nhất trên thế giới, Hà Nội. (Sách dịch)
8. Cục Đường thủy nội địa Việt Nam (2005), Sổ tay tra cứu sông kênh, Hà Nội
9. Cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản (2009), Đánh giá tác động của các
loài thủy sinh vật nhập nội đến đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản, Báo cáo



22. Anonymous (1989), Protocol for the Conservation and Management of Protected
Marine and Coastal Areas of the South East Pacific, Paipa (Colombia).
23. Anonymous (1992), Biodiversity Convention , Rio de Janeiro (Brasil).
24. Anonymous (1998), “Stocking and Introduction of fish”, Fishing news books,
Seattle (Washington).
25. Anonymous (2000), “The 100 of the World worst invasive alien species”, IUCN,
New Zealand.
26. Anonymous (2003), “The impacts of Introduction and stocking of Exotic species in
the Mekong basin and Policies for their control”, MRC Technical paper, No. 9.
27. Baluyut, E.A.(1999), “Introduction and fish stocking in lakes and reservoirs in
South East Asia”, Fish and fisheries of lakes and reservoirs in Southeast Asia and
Africa (W.L.T. van Densen & M.J. Morris, eds.), pp. 117 - 141. Westbury
Publishing, Otley- United Kingdom.
28. Chavalit Vidthayanon (2005), “Aquatic alien species in Thailand”, International
mechanisms for the control and responsible use of alien species in aquatic
ecosystems, No. 113-119, Rome.
29. Le Thanh Luu, Nguyen Van Thanh (2005), “Vietnam national report on alien
species”, International mechanisms for the control and responsible use of alien
species in aquatic ecosystems, No. 123-126, FAO, Rome.
30. Mai Dinh Yen, Le Thiet Binh (2012), “Preliminary Impacts Assessment of Alien
Aquatic animals/ fishes on Aquatic Biodiversity and Native fishes in Aquaculture of
VietNam” – Suggestions the Measures of Management them. 13th World lake
Conference. Wuhan. R.P. China
31. McNeely, J.A. and others (2001), Global strategy on Invasive alien species GISP.
IUCN. Document
32. Rainboth, W.J (1996), “Fishes of the Cambodian Mekong”. FAO Species
Identification Field Guide for Fishery Purposes. No. 265, FAO, Rome.
33. Sam Nuov, Hav Viseth and Ouk Vibol (2005), Present status of alien species in

47. http://www2.unitar.org/cwm/publications/cbl/synergy/pdf/cat3/UNEP_regional_se
as/convention_lima/protocol_conservation.pdf