ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN ĐỨC THÀNH

CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH TIẾNG H’MÔNG
CỦA ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

HÀ NỘI,2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN ĐỨC THÀNH

CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH TIẾNG H’MÔNG
CỦA ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH BẮC KẠN

Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: Tiến sỹ NGUYỄN TRÍ NHIỆM

HÀ NỘI, 2014



Hà Nội, tháng 9 năm 2014
Nguyễn Đức Thành


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài. ....................................................................................... 1
2. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu . ........................................................ 3
3. Mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu. ................................................. 7
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. ................................................................. 8
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. ......................................... 9
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. ................................................. 10
7. Kết cấu của luận văn. ............................................................................... 11
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SẢN XUẤT
CÁC CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH TIẾNG H’MÔNG CỦA ĐÀI
PT&TH BẮC KẠN .................................................................................... 12
1.1. Hệ thống khái niệm. ................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Truyền hình, chương trình truyền hình và chương trình truyền hình
chuyên biệt. .................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Chương trình truyền hình tiếng H’Mông.Error!

Bookmark

not

defined.
1.2. Công chúng người H’Mông ở Bắc Kạn . . Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Thực trạng kinh tế, văn hóa xã hội đồng bào H’Mông ở Bắc Kạn ....... Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Đặc điểm công chúng người H’Mông ở Bắc Kạn .Error!

2.3.1. Thành công ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Hạn chế ................................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
CHẤT LƢỢNG CHƢƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH TIẾNG H’MÔNG
Ở ĐÀI PHÁT THANH&TRUYỀN HÌNH BẮC KẠN HIỆN NAY. . Error!
Bookmark not defined.
3.1. Những vấn đề đặt ra đối với chương trình truyền hình tiếng H’Mông của
Đài PT&TH Bắc Kạn ..................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Các điều kiện để sản xuất chương trình Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Năng lực của đội ngũ thực hiện chương trìnhError!

Bookmark

not

defined.
3.1.3. Cơ chế, chính sách đối với những người làm chương trình. ......... Error!
Bookmark not defined.
3.1.4. Vấn đề đưa chương trình đến được với công chúng người H’Mông.
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng chương trình truyền hình tiếng H’Mông
của Đài PT&TH Bắc Kạn hiện nay................. Error! Bookmark not defined.


3.2.1. Đổi mới nội dung chương trình. ........... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Đổi mới hình thức thể hiện ................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Tăng thời lượng chương trình ............... Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Đổi mới qui trình sản xuất chương trìnhError!

Bookmark



PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người H’Mông ở Việt
Nam có dân số 1.068.189 người, đứng hàng thứ 8 trong bảng danh sách các
dân tộc ở Việt Nam, cư trú tại 62 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người
H’Mông cư trú tập trung đông nhất tại một số tỉnh: Hà Giang (231.464 người,
chiếm 31,9% dân số toàn tỉnh và 21,7% tổng số người H’Mông tại Việt
Nam), Điện Biên (170.648 người, chiếm 34,8% dân số toàn tỉnh và 16,0%
tổng số người H’Mông tại Việt Nam), Sơn La (157.253 người, chiếm 14,6%
dân số toàn tỉnh và 14,7% tổng số người H’Mông tại Việt Nam), Lào
Cai (146.147 người, chiếm 23,8% dân số toàn tỉnh và 13,7% tổng số người
H’Mông tại Việt Nam), …
Tại tỉnh Bắc Kạn người H’Mông hiện là dân tộc có số dân đứng thứ 5
trong 21 dân tộc đang sinh sống trên địa bàn tỉnh với 17.470 người. Người
H’Mông hiện đang sống tại tất cả 8 huyện, thị xã của tỉnh Bắc Kạn. Nơi sinh
sống chủ yếu của người H’Mông là các thôn bản vùng cao ở các xã vùng cao,
vùng sâu, vùng xa. Đây đều là những nơi mà kết cấu hạ tầng nông thôn chưa
phát triển. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân còn rất nhiều khó khăn.
Hiện nay có đến hơn 90% số hộ dân người H’Mông của tỉnh Bắc Kạn thuộc
diện hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Có một đặc điểm chung là người H’Mông có tính đoàn kết dân tộc rất
cao, chính vì vậy cho dù sinh sống ở nhiều địa phương khác nhau nhưng mối
quan hệ dân tộc rất gắn bó. Một đặc điểm chung nữa là trình độ dân trí còn
nhiều hạn chế, việc tiếp cận các thông tin bên ngoài ít. Đây cũng là những yếu
tố làm cho người H’Mông nhiều nơi bị tuyên truyền, lôi kéo đi theo những kẻ
xấu hòng phục vụ mục đích chính trị của chúng. Trong thập niên đầu của thế
kỷ 21, trên địa bàn cả nước nói chung, khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc nói
riêng đã xảy ra nhiều vụ việc phức tạp liên quan đến việc tập hợp, lôi kéo

Việt Bắc nói chung, tỉnh Bắc Kạn nói riêng đã sản xuất các chương trình
truyền hình tiếng H’Mông. Người H’Mông đã trở thành đối tượng của truyền
hình. Từ năm 2004, Đài Phát thanh và truyền hình Bắc Kạn đã sản xuất
chương trình truyền hình tiếng H’Mông đầu tiên. Thời điểm đó số lượng
chương trình sản xuất rất ít, mỗi tháng chỉ có một chương trình 30 phút.
2


Trước yêu cầu từ thực tiễn vùng đồng bào H’Mông, sau Đại hội đảng bộ tỉnh
lần thứ X, nhiệm kỳ 2010 -2015, thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh ủy, Đài Phát
thanh và Truyền hình Bắc Kạn đã tăng cường nhân lực cũng như đầu tư trang
thiết bị kỹ thuật để sản xuất các chương trình truyền hình tiếng H’Mông. Đây
có thể coi là những năm mở đầu cho giai đoạn phát triển mạnh của các
chương trình truyền hình nói chung, chương trình truyền hình tiếng H’Mông
nói riêng ở Đài PTTH Bắc Kạn. Giai đoạn này cũng là giai đoạn xuất hiện
nhiều “sự kiện” trong vùng đồng bào H’Mông sinh sống trên cả nước cũng
như trên địa bàn tỉnh. Các Đài Truyền hình, Đài PTTH khác trong cả nước đã
có sự đầu tư, tạo nên những bước tiến rất lớn trong sản xuất các chương trình
truyền hình nói chung, chương trình truyền hình chuyên biệt nói riêng, trong
đó có chương trình truyền hình tiếng H’Mông. Trước sự phát triển mạnh mẽ
của “làng truyền hình” cả nước như vậy, chương trình truyền hình tiếng
H’Mông của Đài PTTH Bắc Kạn hiện nay có đáp ứng được nhu cầu của công
chúng người H’Mông trên địa bàn tỉnh hay không ? Vấn đề tiếp tục nâng cao
chất lượng chương trình sẽ được thực hiện như thế nào ? Làm thế nào để
chương trình có tác dụng với người H’Mông? Các chương trình đã theo kịp
xu thế phát triển của truyền hình hiện đại chưa ? .v.v….là những câu hỏi đặt
ra để tìm câu trả lời. Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài “Chương trình truyền
hình tiếng H’Mông của Đài PTTH Bắc Kạn” để nghiên cứu trong thời gian 2
năm 2012, 2013 với hy vọng giải đáp được phần nào một số câu hỏi đang đặt
ra cho vấn đề truyền thông dành cho người H’Mông hiện nay, nhất là đối với

Năm 2009, tác giả Đậu Tuấn Nam đã bảo vệ thành công Luận án tiến
sỹ với đề tài “Di dân tự do của người Mông ở miền Tây Thanh Hóa và Nghệ
An hiện nay ” . Trong đề tài đã đề cập đến một số yếu tố liên quan đến phong
tục, tập quán, trình độ dân trí, đời sống kinh tế của người H’Mông đã ảnh
hưởng đến việc di dân. Tuy nhiên đề tài chưa đề cập đến khía cạnh về vai trò
của truyền thông nói chung, báo chí, truyền hình nói riêng đối với người
H’Mông.
Năm 2002, tác giả Cao Minh Châu làm chủ nhiệm đã cùng với Nguyễn
Thị Thanh Vân, Và A Vừ, Mùa A Phềnh thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học
“KX-03-2001” với tên gọi “Đổi mới và nâng cao chất lượng , nội dung
chương trình phát thanh tiếng H’ Mông ở tỉnh Sơn La”. Các tác giả đã phân
4


tích, đánh giá nội dung các chương trình phát thanh tiếng H’Mông ở tỉnh Sơn
La; phân tích đặc điểm tự nhiên, đặc điểm dân cư địa phương cũng như tình
hình kinh tế xã hội và các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên
quan đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từ đó đề xuất những biện pháp
nhằm nâng cao chất lượng chương trình phát thanh tiếng H’Mông ở tỉnh Sơn
La.
Năm 2009, tác giả Cao Thị Thanh Hà đã bảo vệ thành công Luận văn
Thạc sỹ truyền thông đại chúng tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền với đề
tài “ Chương trình dân tộc và miền núi trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam” .
Trong luận văn này, tác giả đã khảo sát chương trình Tạp chí Dân tộc và Phát
triển trên sóng VTV1 từ tháng 5/2008 đến tháng 5/2009. Nội dung luận văn
đã đề cập đến một số vấn đề về nội dung, hình thức thể hiện của chương trình
tạp chí truyền hình đối với đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, chỉ ra những
hạn chế và giải pháp nâng cao chất lượng chương trình. Tuy nhiên chưa có
đánh giá cụ thể đối với chương trình truyền hình dành cho người H’Mông.
Năm 2012, tác giả Hoàng Mạnh Hà đã bảo vệ thành công Luận văn

Đại học KHXH&NV Hà Nội của tác giả. Tác giả đã nêu khái quát quá trình
hình thành, phát triển của chương trình truyền hình tiếng H’Mông, Đài PTTH
Bắc Kạn trong giai đoạn đầu. Tác giả đã phân tích, chỉ ra những điểm mạnh
cũng như những hạn chế trong việc thực hiện chương trình này từ khi ra đời
25/4/2004 đến năm 2007. Từ đó tác giả khẳng định việc ra đời chương trình
truyền hình tiếng H’Mông là cần thiết trong công tác thông tin, tuyên truyền
cho người H’Mông. Tác giả cũng đã đề xuất một số giải pháp trong việc nâng
cao chất lượng, hiệu quả của chương trình. Tác giả đề xuất tỉnh Bắc Kạn cần
xây dựng kế hoạch lâu dài phát triển không chỉ về chương trình truyền hình
mà cả chương trình phát thanh tiếng H’Mông của địa phương. Bên cạnh đó,
cần có kế hoạch, có lộ trình đầu tư kinh phí theo từng giai đoạn cụ thể để từng
bước hoàn thiện mạng lưới truyền thông bằng tiếng H’Mông cũng như các
tiếng dân tộc khác trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Đề tài này mặc dù đã nghiên
cứu về truyền hình giành cho đồng bào H’Mông nhưng mới chỉ nghiên cứu
trong thời gian đầu của việc sản xuất và phát sóng chương trình ở Đài PTTH
Bắc Kạn khi số lượng chương trình còn ít, kỹ thuật còn đơn giản. Đề tài chưa

6


đề cập mang tính tổng thể, chưa có sự phân tích so sánh với các tỉnh khác
trong khu vực .
Ngoài ra còn một số khóa luận của một số sinh viên khoa Báo chí,
Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số
như : “Báo chí với vấn đề cung cấp nước sạch cho đồng bào dân tộc miền
núi” của tác giả Đào Kim Sơn; “ Báo chí với vấn đề chăm sóc và bảo vệ sức
khỏe đồng bào dân tộc miền núi” của tác giả Trần Thị Minh. Hay Luận văn có
tên đề tài là: “ Các ấn phẩm báo chí của TTXVN phục vụ đồng bào dân tộc
thiểu số và miền núi thời kỳ đổi mới” của Trương Văn Quân..v.v…
Những đề tài nghiên cứu, những luận văn hay khóa luận của các tác giả

Đài PT&TH các tỉnh trong vùng Việt Bắc.
- Chỉ ra ưu, nhược điểm của các chương trình truyền hình tiếng
H’Mông của đài PTTH Bắc Kạn, và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng chương trình.
3.3. Nội dung nghiên cứu.
- Nghiên cứu các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát
triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, vùng đồng bào dân tộc
H’Mông nói riêng . Các cơ chế, chính sách của tỉnh Bắc Kạn trong việc đầu
tư sản xuất chương trình truyền hình tiếng H’Mông.
- Nghiên cứu về đặc điểm dân cư, phong tục tập quán, tình hình kinh tế
-xã hội của dân tộc H’Mông nói chung, dân tộc H’Mông trong tỉnh Bắc Kạn
nói riêng. Nhu cầu, điều kiện tiếp nhận thông tin nói chung và các chương
trình phát thanh, truyền hình tiếng H’Mông nói riêng ở tỉnh Bắc Kạn .
- Nghiên cứu tổ chức bộ máy, quy mô, quy trình sản xuất chương trình
truyền hình tiếng H’Mông trong hệ thống các chương trình truyền hình ở Đài
PTTH Bắc Kạn có sự so sánh với một số tỉnh trong vùng . Nghiên cứu về
cách thức thực hiện các tin bài, thể hiện tác phẩm, âm thanh, hình ảnh trong
mỗi tác phẩm của chương trình.
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu : Nghiên cứu các chương trình truyền hình
tiếng H’Mông của Đài PTTH Bắc Kạn. ( có sự so nghiên cứu, so sánh với
chương trình truyền hình tiếng H’Mông của Đài PTTH các tỉnh Cao Bằng, Hà
Giang, Thái Nguyên ).
8


- Phạm vi nghiên cứu: Trong khoảng thời gian 2 năm 2012 , 2013.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu.
Phƣơng pháp luận.
Quá trình nghiên cứu về chương trình truyền hình tiếng H’Mông của

tế để nghiên cứu về thực tế đời sống của người H’Mông, khả năng, điều kiện
tiếp nhận thông tin truyền hình của người H’Mông trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
cũng như một số tỉnh trong vùng miền núi phía Bắc.
- Phương pháp phân tích ngôn ngữ truyền hình. Tác giả sử dụng phương
pháp này đề phân tích việc sử dụng hình ảnh trong các chương trình truyền
hình tiếng H’Mông được chọn nghiên cứu, từ đó chỉ ra những điểm mạnh,
những hạn chế cần khắc phục.
- Phương pháp so sánh, đối chiếu. Phương pháp này được tác giả sử dụng
để rút ra những ưu, nhược điểm của chương trình truyền hình tiếng H’Mông
mà tác giả nghiên cứu so với yêu cầu và nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Từ đó
xác định rõ vai trò, đặc điểm của thông tin cần phục vụ đồng bào dân tộc
H’Mông trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn trong hệ thống báo chí của tỉnh nói chung,
truyền hình tiếng H’Mông nói riêng.
- Phương pháp lịch sử. Nghiên cứu quá trình hình thành của chương trình
truyền hình tiếng H’Mông ở Đài PTTH Bắc Kạn cũng như các tỉnh trong
vùng Việt Bắc.
- Phương pháp phỏng vấn sâu. Trong quá trình nghiên cứu tác giả sẽ sử
dụng phương pháp phỏng vấn sâu đối với những người am hiểu, quan tâm
đến chương trình, ý kiến của đồng nghiệp, cán bộ lãnh đạo, phóng viên, biên
tập viên Phòng Tiếng dân tộc, Đài PTTH Bắc Kạn. Phỏng vấn sâu những
người dân tộc H’Mông có uy tín tại cộng đồng dân cư. Nội dung phỏng vấn
tập trung vào đánh giá về thực trạng các chương trình truyền hình tiếng
H’Mông hiện nay tại địa phương, những mong muốn và đề xuất kiến nghị.
- Phương pháp quan sát . Đi thực tế tại các vùng đồng bào H’Mông tìm
hiểu, quan sát đời sống của đồng bào. Tìm hiểu, quan sát về việc xem chương
trình truyền hình tiếng H’Mông của bà con..v.v…
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.
- Đối với lý luận về báo chí truyền thông.

10



TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1. Ban Dân tộc tỉnh Bắc Kạn (2014), Báo cáo thực hiện các chính sách
giảm nghèo tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2009-2013.

12


2. Bản sắc và truyêng thống văn hóa các dân tộc tỉnh Bắc Kạn. Nhiều tác
giả. NXB Văn hóa dân tộc, 2003

3. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI
4. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn khóa X, nhiệm kỳ
2010-2015
5. Báo chí truyền hình, Tập 1+2, G.V. Cudơnhetxốp, X.L Xvích, A.La.
Iurôpxki, NXB Văn hóa Thông tin, 2004.
6. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 1, NXB Giáo dục, 1994.
7. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 2, NXB Giáo dục, 1995.
8. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 3, NXB ĐHQG Hà
Nội,1997.
9. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 4, NXB ĐHQG Hà
Nội,2000.
10. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 5, NXB ĐHQG Hà
Nội,2005.
11. Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 6, NXB ĐHQG Hà Nội,
2005
12. Bộ Chính trị (1989), Nghị quyết số 22 NQ-TW về một số chủ trương,
chính sách lớn phát triển kinh tế - xã hội miền núi

27. Trần Bảo Khánh (2007), Đặc điểm công chúng truyền hình Việt Nam
giai đoạn hiện nay. Luận án tiến sỹ.
28. Trần Bảo Khánh(2003), Sản xuất chương trình truyền hình, NXB Văn
hóa Thông tin, Hà Nội.
29. Đào Thị Loan ( 2004), Hiệu quả phát thanh bằng tiếng dân tộc của Đài
PTTH Lai Châu, Khóa luận tốt nghiệp, Đại học KHXH&NV Hà Nội.
30. Nguyễn Thành Lợi (2014), Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền
thông hiện đại, NXB thông tin và truyền thông.
31. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2000
32. Đậu Tuấn Nam ( 2009), Di dân tự do của người Mông ở miền Tây
Thanh Hóa và Nghệ An hiện nay, Luận án tiến sỹ.
14


33. Trịnh Hà Oanh ( 2012), Phát thanh tiếng dân tộc với người dân tộc
thiểu số bản địa Kon Tum, Luận văn cao học, Trường Đại học
KHXH&NV Hà Nội.
34. Trần Quang( 2005), Các thể loại báo chí chính luận, NXB ĐHQG HN.
35. Trương Văn Quân ( 2008), Các ấn phẩm báo chí của Thông tấn xã
Việt Nam phục vụ đồng bào dân tộc miền núi, Luận văn cao học,
Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội.
36. Hoàng Việt Quân ( 2004), Tìm hiểu văn hóa dân tộc Mông, Nhà xuất
bản văn hóa dân tộc, Hà Nội .
37. Dương Xuân Sơn ( 2013), Báo chí Việt Nam thời kỳ đổi mới từ năm
1986 đến nay, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.
38. Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang ( 2011), Cơ sở lý
luận báo chí truyền thông, Nhà xuất bản đại học quốc gia Hà Nội.
39. Dương Xuân Sơn ( 2011) Giáo trình báo chí truyền hình, Nhà xuất bản
đại học quốc gia.
40. Trần Ngọc Thêm ( 2012), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nhà xuất bản giáo