HOàNG CầM : NGƯờI gọi đò từ nhũng bờ bến lạ!
Lng Minh Chung
------------------------------------------------------------------------------------------
Cú l phi núi rng, trong th Hong Cm phng pht cht men say
ngõy ngt ca th ru np thm nng c chng ct lờn t mch nc
quờ hng, bng lng õu õy nhng cõu i, cõu ch vng v ca mt
min hoi nim xa. x Kinh Bc ú cú con Sụng Cu l th nc
chy, cú con Sụng Thng ụi dũng trong dũng c, bờn l, bờn bi v
cú nhng sc mu huyn thoi Lỏ Diờu Bụng. quờ hng ú cú nhng
hi hố, ỡnh ỏm, nhng linh hn thụn n ngy xa ym thm la o v
vn vng cht la dt t sc mu c tớch.
éc nhng thi phm nh: Bờn kia sụng ung, Cõy Tam Cỳc, Lỏ
Diờu Bụng khụng hiu vỡ sao trong lũng ta c vng vng õu ú nh mt
ni ngn ng, nh mt o nh chp chn khụng sao dt ra c (
1
). V
hỡnh nh con Sụng ung c trụi i mt dũng lp lỏnh nm nghiờng
nghiờng nh mt sinh th cú hn gi u lờn nhng bói cỏt phự sa, trm
tớch ca ngy xa, ngy xa, ca ni nh, nim thng c ro rc, thit
tha mang hn t, hn ngi min Kinh Bc. min t y, nhng lp sc
mu vn hoỏ c c phự sa dy lờn v ng li trong th Hong Cm
thnh th hng v tru cay mỏ , v c bit l õm hng nhng khỳc
dõn ca tr tỡnh m sõu lng ngi i ngi ... ng v ca nhng lin
ch, lin anh khi tan hi ri khụng buụng vt ỏo. Mt Kinh Bc u hoi n
sõu trong th ụng to thnh ni nim nh - tic, c nc lờn tng nhp,
c day dt trong lũng mt mi tỡnh nghn ngo, khú núi. Nhng mi tỡnh
nghn y c cht lc v dt lờn t t m quờ hng v bn tay ca
ngi ho s ngụn t. Cng cú khi ging mc, vn vng t tõm tỡnh ca
tui mi ln, sỏng lm, trong lm. Nhng mi tỡnh ú c tinh cht lờn t
mt ngun sng tr, t v tru cay ca nhng git tõm hn ri ri theo
ln Ma Thun Thnh v kộo di dai dng nh chuyn tỡnh Chc -

Lô chiều cuối năm”, không ầm vang như Sông Mã, không xanh biếc như
Sông Hương, không cuộn sóng như Cửu Long vào mùa nước nổi… Bởi Sông
Đuống là một dòng sông trữ tình - lịch sử mang bao hoài niệm, gắn với
tiếng “gọi đò”, tiếng gọi “Em ơi!”. Tiếng gọi đó miên man dẫu gần trong
tâm tưởng nhưng cũng rất đỗi xa vời. Em là ai? Chắc chúng ta cũng không
cần phải tranh luận nhiều. Phải chăng, em là một người em không có tuổi
2
và rất mơ hồ, khó minh định. Em có thể là hình bóng của một người con
gái thuở nào, một người yêu hay những em nhỏ đáng thương đêm đêm
chui xuống gầm giường tránh đạn “Lấy mẹt quây tròn tưởng làm tổ ấm” và
cao hơn khi “Kinh Bắc hoá thành em”. Em là những giá trị văn hoá cổ
truyền, là những câu ca Quan Họ, cái áo tứ thân của những cô Tấm mà mỗi
khi bất trắc, muốn kêu lên thì thường thấy hình bóng ông Bụt hiện lên để
vỗ về, an ủi cái “Tôi” trữ tình tủi buồn trước cảnh quê hương ta “ngụt lửa
hung tàn”. Dường như hệ thống hình ảnh trong bài “Bên kia Sông Đuống”
có sức nặng ám gợi và biểu trưng cao mà tác giả đã mượn những giá trị
của nó để gieo vào lòng người đọc những tình cảm yêu thương, cảm mến.
Trong số những hình ảnh đó, chúng tôi thấy hình tượng “Mẹ già nua còm
cõi gánh hành rong” có sức ám ảnh và gây xúc động rất lớn. Cũng như hình
tượng Em nhưng hình ảnh Mẹ hiền có sức khái quát rất cao. Mẹ là ai? Khi
bàn về đề tài văn học chiến tranh cách mạng, người ta thường đặt hình
tượng Mẹ hiền bên cạnh hình tượng Tổ quốc. Phải chăng Mẹ là hình bóng
quê hương, là sắc màu văn hoá Âu Cơ đang nặng gánh trầu cau, gánh
những câu chuyện tình duyên xưa đến tận bây giờ. Hình ảnh Mẹ hiền bước
cao thấp trên con đường trơn lạnh ngắt trước thực tại nghiệt ngã của chiến
tranh chia đàn sẻ nghé, gánh hàng rong và những sợi tơ hồng vẫn còn bỏ
ngỏ, biết buộc cho ai. Ta không thấy trong hiện tại bài thơ hình ảnh của
những liền chị, liền anh mà là hình bóng Mẹ già, em nhỏ, những sinh linh
tội nghiệp có tội tình gì mà lũ “quỷ mắt xanh” chà đạp, đoạ đày.
Nếu khi nghiên cứu thi pháp thơ Nguyễn Bính, người ta thường nói về

5