VĂN MẪU 11: CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ – NGUYỄN TUÂN
TỔNG HỢP NHỮNG BÀI VĂN “CHỨNG MINH NHẬN ĐỊNH VỀ
TÁC PHẨM CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ CỦA NGUYỄN TUÂN”

Đề số 1: Người ta thường nói Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ bậc thầy. Anh (chị) hãy
nêu lên và phân tích một vài yếu tố nghệ thuật trong truyện Chữ người tử tù để
chứng minh nhận định trên.

Chữ người tử tù là một tác phẩm xuất sắc nhất trong tập truyện ngắn Vang bóng
một thời của Nguyễn Tuân. Đây là câu chuyện về một viên quản ngục mến mộ tài năng,
nhất là tài viết chữ (chữ Hán) đẹp nổi tiếng của người tử tù. Ông ta đã tự hạ mình, đối đãi
tử tế với người tù với mong ước xin được chữ quý. Tưởng đã hết hi vọng xin chữ nhưng
cuối cùng ông ta lại được người tử tù cho chữ, kèm theo lời khuyên hãy bỏ nghề coi
ngục, về quê sổng thanh bạch để xứng với thú chơi chữ đẹp. Thông qua câu chuyện ấy,
đặc biệt là cảnh cho chữ, tác giả muốn nêu lên vẻ đẹp hiên ngang của người tử tù và quá
trình đi tìm Cái Đẹp của viên quản ngục. Từ đó, nhà văn khẳng định sự chiến thắng của
Cái Đẹp, đẹp chữ viết, đẹp đức cao, đẹp nhân cách trước những cái xấu xa, thấp hèn đầy
rẫy trong cuộc đời.
Trong khi thể hiện nội dung câu chuyện, Nguyễn Tuân đã sử dụng những biện
pháp nghệ thuật đạt trình độ xuất sắc của một nghệ sĩ bậc thầy để kể và miêu tả. Ở đây, ta
chỉ chọn một số biện pháp tiêu biểu để phân tích như: cách xây dựng hình tượng nhân
vật, cách lựa chọn và sử dụng từ ngữ, hình ảnh, nghệ thuật đối lập và bút pháp lãng mạn
bay bổng của nhà văn. Truyện ngắn Chữ người tử tù xoay quanh câu chuyện giữa hai
nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục. Nhà văn đã sáng tạo ra một tình huống đặc biệt.
Ông đã để cho hai nhân vật: một người coi tù và một người tử tù gặp nhau trong hoàn
cảnh éo le là chốn ngục tù. Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật của Nguyễn Tuân rất


sáng tạo và độc đáo. Hai nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục có quan hệ chặt chẽ, bổ
sung và soi sáng cho nhau. Huấn Cao là nhân vật chính, là hình tượng toả sáng trong suốt
thiên truyện. Nhà văn trực tiếp viết về ông không nhiều mà dùng nghệ thuật “vẽ mây nẩy

sử dụng hệ thống từ ngữ và hình ảnh cổ điển một cách chính xác và hoàn hảo. Tác giả có
dụng ý rõ rệt khi dựng lại một khung cảnh xưa cũ và đã đưa chúng ta trở lại quá khứ cách
đây hàng trăm năm.
Mở đầu là dòng chữ: phiến trát của Sơn Hưng Tuyên đốc bộ đường. Bình thường,
người ta viết là tờ trát, lá trát, nhưng Nguyễn Tuân vẫn để nguyên cách gọi của thời đó
với nghĩa nghiêm trọng là phiến trát. Còn tại sao ông không viết: của quan tổng đốc Sơn
Hưng Tuyên cho nó nôm na, mà lại viết: của Sơn Hưng Tuyên đốc bộ đường (đốc bộ
đường là chữ dùng để chỉ chức vụ tổng đốc) theo kết cấu Hán văn y như trong phiến trát
bởi vì tác giả muốn để cho nó giữ nguyên cái tính chất quan yếu, dậy mùi quyền lực ngay
trong từng chữ, từng câu. Lại thêm tên gọi tắt của ba tỉnh Sơn (Sơn Tây), Hưng (Hưng
Hoá), Tuyên (Tuyên Quang). Hồi ấy, tỉnh nhỏ đứng đầu chỉ là chức tuần vũ, hai hay ba
tỉnh nhỏ hợp lại mới có chức tổng đốc. Ba tỉnh này đặt chung dưới quyền cai trị của một
tổng đốc. Mệnh lệnh từ đó phát ra cho cấp phủ, cấp huyện thì rất uy nghi.
Tả cảnh vật thì có vọng canh (vọng canh là chiếc chòi canh được dựng khá cao để
có thể trông xa (vọng), chiếc hèo hoa, giá gươm, án thư, con song, giấy bản, ty Niết, tàn
đèn, chiếc gông, chậu mực, bức châm… Tả người thì thầy bát, ngục tốt, thằng thập, thủ
xướng… Tả việc thì có cho chữ, thay bút con, đề xong lạc khoản, lĩnh ý, bái lĩnh…
Nhà văn đã mượn chữ nghĩa xưa mà khơi dậy cái không khí cổ kính trong khung
cảnh của một quá khứ xa xôi. Chỉ cần mấy dòng, tác giả đã lột tả được thần thái, tính hồn
của một thời đã qua, “phục chế” chính xác và sinh động ngôn ngữ, cử chỉ của những con
người chỉ còn thấp thoáng trong màn sương mờ ảo của dĩ vãng. Thiếu sự “phục chế” này,
chắc chắn tác phẩm Chữ người tử tù mất hẳn sự hấp dẫn đối với người đọc.


Truyện chỉ dùng một vài từ nhưng cũng đủ đưa người đọc trở về với một thời kì
văn hoá xưa cũ, đắm mình vào không khí của một cửa ngục tiêu biểu cho thời phong kiến
suy tàn, đầy quyền lực mà ngu xuẩn, hùa nhau huỷ diệt nhân cách và đức tài. May mà
trong đó còn nổi lên một tấm lòng biết quý trọng, tôn kính Cái Đẹp của đức độ, tài ba.
Những điều chứa chất sâu lắng bên trong nội dung của truyện đã chinh phục được người
đọc.

bóng tối, thiên lương và tội ác, Cái Đẹp và sự xấu xa nhơ bẩn,… đoạn văn giống như một
bức tranh sơn mài rực rỡ và huyền ảo, vừa lạ lùng, đẹp đẽ, vừa ảm đạm, hào hùng, giống
như một ảo ảnh của cõi nào trong thần thoại: một cảnh tượng xưa nay chưa từng có. Giữa
đêm khuya, trong căn buồng giam chật hẹp, tối tăm, bẩn thỉu, một bó đuốc tẩm dầu cháy
ngùn ngụt, ánh sáng đỏ rực soi tô ba bóng người đang hoạt động. Một người ngồi chồm
hổm dưới đất, hai tay căng tấm lụa trắng tinh trên một mảnh ván. Một người khác tay run
run bưng chậu mực. Người thứ ba cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang cầm bút thoăn
thoắt viết trên mặt lụa. Ba người đó là: viên quản ngục, thầy thơ lại và ông Huấn Cao.
Bóng tối và sự tàn bạo không thể khuất phục được con người, mà chính con người
lại có sức toả sáng kì diệu. Bằng sức mạnh của một nhân cách cao cả và tài năng tuyệt
vời, người tử tù đã làm chủ nhà ngục, còn viên quản ngục thì lại khúm núm chắp tay vái
người tử tù như vái một thần tượng. Giữa khung cảnh đen tối của buồng giam, hình ảnh
người tử tù bỗng trở nên to lớn lạ thường, vượt lên trên những cái thấp hèn, dung tực
xung quanh.
Chữ người tử tù tuy chỉ là một truyện ngắn nhưng nhà văn Nguyễn Tuân đã sử
dụng bút pháp lãng mạn đặc sắc để biến nó thành một đoản thiên tiểu thuyết với ba nhân
vật: thầy thơ lại – viên quản ngục – kẻ tử tù Huấn Cao tượng trưng cho thiên lương, cho
vẻ đẹp nhân cách ngời sáng giữa hiện thực xã hội đen tối, bất công.

Trí tưởng tượng phong phú của Nguyễn Tuân đã dẫn dắt người đọc vào một thế
giới vừa hiện thực vừa huyền ảo. Màu trắng tinh khiết của vuông lụa, những dòng chữ


thơm mùi mực mới dường như cũng ánh lên rạng rỡ dưới ánh sáng ngọn đuốc và vầng
hào quang tỏa ra từ nhân cách, khí tiết cao vời vợi của kẻ sáng tạo ra Cái Đẹp. Tất cả đều
như muốn hoá thành bất tử, như một lời nhắn nhủ con người hãy giữ lấy Cái Đẹp của
cuộc đời.
Cảnh cho chữ là một bức tranh sống động mà yếu tố hiện thực và kì ào hoà quyện
vào nhau, bổ sung cho nhau tới mức tuyệt vời. Ở đoạn này, cảm xúc của tác giả thăng hoa
và ngòi bút như bay như múa theo từng nét chữ tài hoa của Huấn Cao đã lột tả được cái

cái Thiện và cái Ác, giữa ánh sáng và bóng tối. Nhân vật Huấn Cao, quản ngục, thầy thư
lại là một bộ ba nhân vật mà trong đó chỉ Huấn Cao là có tên (một cái tên cũng khá mơ
hồ gồm tên gọi tắt của chức vụ (Huấn) đi kèm với họ (Cao) nhưng vẫn sáng lên như
những nốt nhấn giữa một mặt bằng tăm tối. Có thể nói hoàn cảnh nhà lao nói riêng và
hoàn cảnh xã hội nói chung đã giam hãm những con người trong sạch đó vào cái lồng
thiên địa chật hẹp và bó buộc, là một không gian thù địch và luôn ẩn chứa sức phá hoại
đối với cái Tài, cái Đẹp, cái Thiên lương. Nhân vật quản ngục và thư lại là những con
người trung gian mà Huấn Cao là nhân vật lý tưởng, mẫu hình lý tưởng đối lập với cuộc
sống đang níu giữ, kéo ghì quản ngục và thư lại xuống. Quản ngục và thư lại sống lẫn
trong cuộc sống đó, Huấn Cao vượt lên khỏi cuộc sống đó nhưng xét đến cùng họ đều là


nhân vật của văn học lãng mạn. Huấn Cao sống một cuộc sống mà bình sinh chọc trời
khuấy nước mặc dầu với những hình tích và hành trạng bí ẩn đầy màu sắc truyền thuyết.
Con người ấy đối lập mình với thế giới, với chế độ mà mình đang sống bởi tự ý thức
được mình, ý thức được phẩm giá của mình, kiêu hãnh đứng riêng ra và cao hơn với xung
quanh và cảm thấy cô độc trong niềm kiêu hãnh đó. Tuy quản ngục và thầy thư lại không
được như Huấn Cao nhưng họ vẫn là những người xa lạ với hoàn cảnh của mình đang
sống. “Trong hoàn cảnh đề lao, người ta sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc, tính cách dịu
dàng và lòng biết giá người (...) của viên quan coi ngục này là một thanh âm trong trẻo
chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ”. Họ sống lạc lõng với
xung quanh, là những người chọn nhầm nghề bởi nơi họ sống là một nơi “lẫn lộn (...) khó
giữ thiên lương”, là nơi mà những cái thuần khiết bị đày ải giữa một đống cặn bã. Giữa
cảnh sống đó, nhân cách và tài năng của Huấn Cao càng rực sáng hơn, Huấn Cao đã vượt
lên khỏi những ràng buộc của hoàn cảnh để sống với chính bản thân mình dù rằng ông
đang ở trong cảnh tù đày, cá nằm trên thớt. Nguyễn Tuân đã dùng những lời thật đẹp để
tả lại khung cảnh “một ngôi sao Hôm nhấp nháy như muốn trụt xuống phía chân trời
không định (...); bấy nhiêu âm thanh phức tạp bay cao dần lên khỏi mặt đất tối, nâng đỡ
lấy một ngôi sao chính vị muốn từ biệt vũ trụ...”. Những câu văn bay bổng, tài hoa đó đã
nói lên phần nào lòng yêu mến của nhà văn với các nhân vật lý tưởng của mình.

tàng, phóng túng là mẫu số chung của những phân số đó. Con người nghệ sĩ ấy không
chấp nhận cái tầm thường xung quanh, muốn nổi loạn với tất cả mà ở đây hình mẫu lịch
sử của nhân vật Huấn Cao (một số nhà nghiên cứu nói là Cao Bá Quát) chỉ còn tiếng
vọng. Cũng chính con người nghệ sĩ trong Nguyễn Tuân đã giúp ông bỏ đi phần kết của
truyện này khi in trên báo, không đưa vào trong tập sách “Vang bóng một thời”. Khi
truyện ngắn “Vang bóng một thời” in lần đầu trên báo, sau khi nói “Xin bái lĩnh”, viên
quản ngục đã nghĩ rằng mình đã có “lời”, có “lãi” khi biệt đãi Huấn Cao và nhận được
bức châm do chính tay Huấn Cao viết. Cái kết này đã bị lược bỏ khi truyện được in thành
sách và chính sự lược bỏ đó đã làm cho truyện thành công hơn, cuốn hút hơn. Truyện
cuốn hút vì nó là một khối lãng mạn thực sự mà không bị những ý nghĩ vụ lợi xen vào dù


chỉ trong từng chi tiết nhỏ. Đó chính là quan niệm cái Đẹp không gắn liền với cái hữu
ích, cái Đẹp đối lập với cái vụ lợi, như Nguyễn Tuân từng nói: “Nghệ thuật là cái mà
bọn con buôn coi là vô giá trị...”.
“Vang bóng một thời” là một tiếng vọng đầy cuốn hút trong trào lưu văn học lãng
mạn 1930 - 1945 và “Chữ người tử tù” là một tiếng nói góp phần làm nên sự thành công
của tập truyện này. Có thể nói rằng, những đặc trưng của phương pháp sáng tác lãng mạn
chủ nghĩa không phải đã tập trung đầy đủ ở đây nhưng nhà văn đã thực sự đem chúng ta
đến một thế giới mà trong đó nhân vật lãng mạn vượt lên khỏi hoàn cảnh để sống khác
biệt với những tầm thường, tăm tối quanh mình. Cái Đẹp, cái Thiện và sự tài hoa đã cùng
nhau châu tuần về đó.


Đề số 3: Hãy chứng tỏ rằng: Đoạn văn tả cảnh HC cho chữ viên quản ngục là đoạn
văn kết tinh tư tưởng, chủ đề của tác phẩm, cũng là chỗ tập trung tinh hoa trong bút
lực Nguyễn Tuân.

Cảnh cho chữ được tác giả gọi là ''một cảnh tượng xưa nay chưa từng có''. Mà
đúng là chưa từng có thật. Bởi vì từ trước đến giờ, việc cho chữ, vốn là 1 hình thức của

sáng rực cả trong đêm cho chữ trong nhà tù.
Bên cạnh hình tượng Huấn Cao lồng lộng, ta còn thấy một tấm lòng trong thiên
hạ. Trong đêm cho chữ, hình ảnh viên quản ngục cũng cảm động. ''Đó là âm thanh trong
trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ''. Cái tư thế khúm núm,
giọng nói nghẹn ngào, cái cúi đầu xin bái lĩnh và cử chỉ run run bưng chậu mực không
phải là sự quỵ lụy hèn hạ mà là thái độ chân thành khiến ta có cảm tình với con người
đáng thương này.
“Chữ người tử tù” không còn là “chữ” nữa, không chỉ là Mỹ mà thôi, mà “những
nét chữ tươi tắn nó nói lên những hoài bão tung hoành của một đời người”. Đây là sự
chiến thắng của ánh sáng đối với bóng tối. Đấy là sự chiến thắng của cái đẹp, cái cao
thượng, đối với sự phàm tục nhơ bẩn, cũng là sự chiến thắng của tinh thần bất khuất
trước thái độ cam chịu nô lệ. Sự hòa hợp giữa Mỹ và Dũng trong hình tượng Huấn Cao là
đỉnh cao nhân cách theo lí tưởng thẩm mĩ của Nguyễn Tuân, theo triết lí “duy mĩ” của
Nguyễn Tuân
Đoạn truyện ông Huấn Cao cho chữ là đoạn văn hay nhất trong truyện ngắn “Chữ
người tử tù”. Bút pháp điêu luyện, sắc sảo trong việc tạo dựng hình tượng nhân vât chi
tiết nào cũng gợi cảm, gây ấn tượng. Ngôn ngữ của Nguyễn Tuân góc cạnh, sáng tạo và
giàu tình cảm, cảm xúc dã mang người đọc đến với một không khí cổ kính trang nghiêm
đầy xúc động, có phần bi tráng- một khung cảnh cổ xưa.


Đề số 4: Suy tưởng về cái đẹp là nét nổi bật trong sáng tác của Nguyễn Tuân". Hãy
làm rõ nhận định trên qua tác phẩm "Chữ người tử tù".

1. Giới thiệu
- Trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tuân là nhà văn có vị trí đặc biệt
quan trọng.
- Với tài năng nghệ thuật và sự cảm nhận tinh tế về cuộc sống, Nguyễn Tuân thể
hiện qua tác phẩm của mình những suy tưởng sâu sắc về con người và cuộc sống.
- Bao trùm lên tất cả suy tưởng về cái đẹp là nét nổi bật trong nhiều tác phẩm của

nước và những thành tích của nhân dân trong chiến đấu và xây dựng. Vẫn dùng thể văn
tùy bút nhưng có pha chút kí với bút pháp hướng ngoại, để phản ánh hiện thực, ghi chép
thành tích chiến đấu, xây dựng của nhân dân.
2.2 Phân tích để làm rõ nhận định: Cái đẹp có trong "Chữ người tử tù"
* Về nội dung: Thể hiện qua việc xây dựng các nhân vật là những người tài hoa tài
tử:
- Huấn Cao là nhân vật đẹp của đời văn Nguyễn Tuân: Huấn Cao mang vẻ đẹp tài
hoa, khí phách hiên ngang bất khuất và vẻ đẹp thiên lương. Vẻ đẹp Huấn Cao hiện lên
qua lời nhận xét của Viên quản ngục và Thơ lại.
- Sự đồng cảm của những con người rất khác nhau trong ánh sáng chung của cái
đẹp, sức cuốn hút và tỏa sáng của vẻ đẹp đó ngay cả đối với những con người sống trong
hoàn cảnh xã hội xấu xa.


- Viên quản ngục: Sống trong cảnh lừa lọc tàn nhẫn những vẫn giữ được phẩm
cách cao quý. Là người có tâm hồn nghệ sĩ say mê và quý trọng cái đẹp, có tấm lòng biết
giá người, biết trọng người ngay. Quản ngục say mê cái tài cái đẹp và nhân cách của
Huấn Cao nên chân thành cung kính và biệt đãi Huấn Cao.
=> Cả hai đều là những con người có tâm hồn nghệ sĩ, có thiên lương cao đẹp.
=> Vẻ đẹp của hai hình tượng này thể hiện tập trung ở cảnh cho chữ. Cái đẹp của
thiên lương, cái đẹp của tài năng và nhân cách đã vượt lên tất cả để chiến thắng. Nguyễn
Tuân bộc lộ quan niệm về cái đẹp. Trong quan điểm của Nguyễn Tuân, cái tài phải đi đôi
với cái tâm, cái đẹp và cái thiện không tách rời nhau. Đó là quan niệm nghệ thuật tiến bộ.
Đó trở thành nét nổi bật trong tác phẩm cũng như trong những suy tưởng của Nguyễn
Tuân về cái đẹp.
=> "Cái đẹp cứu rỗi, cứu vớt thế giới này" (Đôx-tôi-ép xki). Cuộc hành trình đi tìm
cái đẹp của Nguyễn Tuân vì thế mà sẽ có ý nghĩa trong mọi thời đại.
* Về nghệ thuật: Xây dựng những trang văn đẹp qua nghệ thuật:
- Đặt nhân vật vào hoàn cảnh éo le đầy kịch tính.
- Thủ pháp cường điệu hóa để làm rõ cái tuyệt mĩ phi thường.

nên kịch tính của tác phẩm.
2. Nhân vật Huấn Cao
Nhân vật Huấn Cao được dựng lên với vỏ đẹp vừa tài hoa sang trọng vừa uy nghi
lầm liệt. Một nhân vật được viết theo cảm hứng lãng mạn. Nhân vật có hai nét dẹp sau
đây:
a) Một nghệ sĩ chân chính: Huấn Cao là một tài năng hiếm có trong nghệ thuật thư
pháp. Ong viết chữ rất nhanh và rất đẹp, có dược chữ ông Huấn Cao mà treo là một vật
báu trên đời. Nhưng Huấn Cao còn coi trọng chữ tâm hơn chữ tài. Ta nhất sinh không vì
vàng ngọc hay quần thế mà phải ép mình viết câu đối bao giờ. Xin chữ ông khó lắm:
Tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri ki, ông ít chịu cho chữ. Tuy vậy, khi biết viên quản
ngục là người tử tế, biết quí trọng cái tài, cái đẹp, ông vui lòng nhận lời cho chữ dù trong
hoàn cảnh bị cùm, bị xích: Ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người. Nào ta


có biết đâu một người như thầy Quản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy.
Thiêu chút nữa, ta đã mất một tấm lòng trong thiên hạ.
Lời khuyên dạy cuối cùng của Huấn Cao đối với viên quản ngục càng thể hiện rõ
quan điểm thông nhất của ông giữa cái tâm và cái tài, .giữa cái đẹp và cái thiện - mà ông
còn gọi là thiên lương: hãy thay chỗ ở đi, hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ
đến chuyện chơi chữ. ở dây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi củng đền nhem
nhuốc mất cả cái dời lương thiện đi.
b) Một nhân cách anh hùng đầy khí phách hiên ngang bất khuất. Một kẻ thủ xướng
phất cờ khởi nghĩa bị bắt và chỉ còn ngày chết chém, nhưng tư thế vẫn ung dung, thậm
chí không hề che giấu thái độ khinh bỉ đối với kẻ hoàn toàn C.Ó quyền hành hạ mình.
Ông trả lời viên quản ngục khi tướng rằng cũng chẳng khác gì những tên quản ngục khác;
Người hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn có một diều. Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây.
c) Vẻ đẹp hình tượng Huấn Cao bộc lộ rực rỡ nhất trong cái đêm ông cho chữ viên
quản ngục, một cảnh tượng xưa nay chita từng có ở chốn ngục tù. Dưới ánh đuốc rực
sáng, một công việc đầy tính văn hóa và mỹ thuật diễn ra giữa cảnh tôi tàm, hôi hám, bẩn
thỉu của nhà tù.