PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học nhằm chú trọng phát triển năng lực của học
sinh. Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý
tích cực hóa học sinh về mặt trí Tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết
vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn
với hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường hoạt động
trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan
trọng nhằm phát triển năng lực xã hội.
Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các
môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát
triển năng lực tự học trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập,
sáng tạo của tư duy.
- Có thể lựa chọn một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp
đặc thù của môn học để thực hiện.
- Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy
học. Tùy theo mục tiêu, nội dung đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những
hình thức tổ chức thích hợp như học các nhân, học nhóm…
- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học đối với môn học tối thiểu đã
quy định.
Bộ môn tin học được đưa vào nhà trường nghiên cứu như các bộ môn khoa
học khác, các kiến thức tin học được đúc kết từ trong thực tiễn và phát triển dựa
trên nhu cầu khai thác của người dùng, do đó có nhiều điều kiện thuận lợi để sử
dụng các phương tiện dạy học - phát huy tính tích cực trong học tập của học
sinh. Tuy nhiên, kỹ năng vận dụng những tri thức đã học vào việc giải quyết
những bài toán trong thực tiễn của học sinh còn nhiều hạn chế. Chính vì lý do
đó, tôi đã lựa chọn cho mình đề tài: “phát huy tính tích cực của học sinh
THPT trong dạy học theo định hướng năng lực thông qua ngôn ngữ lập
trình pascal - bài 17 tin học 11”


tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải
quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời
gắn với hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc
học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác
có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập
những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các
chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết cấn đề phức hợp.
Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học các
môn học thuộc chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực là:
Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành
và phát triển năng lực tự học, trên cơ sở trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc
lập, sáng tạo của tư duy.
Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và
phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ
phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “học sinh tự mình hoàn
thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên”.
Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn liền với các hình thức tổ
chức dạy học. Tùy theo mục tiêu, nội dung, đối tượng, và điều kiện cụ thể mà có
những hình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp,
học ngoài lớp… Cần chuẩn bị thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng
cao hứng thú cho người học.
Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã
qui định. Có thể sử dụng các đồ dụng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với
nội dung môn học và phù hợp với đối tượng học sinh. Tích cực vận dụng công
nghệ thông tin trong dạy học.
Một trong những biện pháp đổi mới phương pháp dạy học là biện pháp sử
dụng kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo cho học sinh. Kỹ
thuật này là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình
huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các kỹ
thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có những kỹ

trình lớn thành những chương trình nhỏ hơn, đơn giản hơn làm cho việc kiểm
tra, sửa chữa chương trình được dễ dàng, thuận tiện hơn. Sau khi tạo xong các
chương trình con này ta chỉ việc ghép chúng lại thành một chương trình hoàn
chỉnh. Chính lý do này làm cho giá thành xây dựng toàn bộ chương trình giảm
xuống và bớt đi được công sức thủ công của người lập trình. Chính vì vậy, tôi
muốn vận dụng cách viết và sử dụng chương trình con trong lập trình có cấu trúc
4


để giúp cho học sinh có kỹ năng giải quyết một số bài toán được nhanh hơn,
chính xác hơn và việc kiểm soát toàn bộ chương trình cũng thuận tiện hơn.
2. Thực trạng vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm
- Với những chương trình lớn thường rất dài, nhìn chung là khó đọc, khó kiểm
soát lỗi nhất là đối với học sinh trung học phổ thông, và đặc biệt là không có
cách nào khẳng định được tính đúng đắn của một chương trình, ngoài việc kiểm
tra chương trình ấy thông qua một số lần chạy thử với những dữ liệu vào khác
nhau, nếu thấy kết quả những lần chạy thử đó là đúng thì khẳng định là chương
trình đúng.
- Để giúp cho học sinh say mê với môn học, giảm bớt thời gian và công sức
khi lập trình; rèn luyện khả năng làm việc độc lập, tích cực, chủ động, sáng tạo,
có tinh thần hợp tác khi làm việc theo nhóm, biết vận dụng những kiến thức đã
học để giải quyết một số bài toán thường gặp trong thực tiễn, từ đó nảy sinh vấn
đề là phải hướng dẫn cho học sinh cách viết và sử dụng chương trình con trong
lập trình Pascal làm cho chương trình sáng sủa, dễ đọc, dễ hiểu, dễ kiểm tra và
điều quan trọng là có thể chứng minh được tính đúng đắn của một chương trình.
- Vì học sinh lớp 11 bước đầu làm quen với một loại ngôn ngữ lập trình mới,
cụ thể là ngôn ngữ lập trình pascal, điều đó khiến học sinh hoàn toàn bỡ ngỡ,
còn nhiều vướng mắc khi bắt đầu viết chương trình. Giáo viên cần định hướng
cho học sinh biết cách viết chương trình đơn giản đến phức tạp. Giáo viên cần
dần hình thành cho học sinh biết phân tích bài toán để chia nhỏ thành các modul


25%

0%

Thông hiểu

22.5%

41.5%

36%

0%

Vận dụng thấp

62.5%

12.5%

25%

0%

Vận dụng cao

67.5%

17.5%

<Phần đầu>
[<Phần khai báo>]
Begin
[<Các lệnh>]; {Phần thân chương trình con}
End;
3.1.4 Sử dụng chương trình con
- Cách gọi chương trình con:
Tên chương trình con (cùng với tham số, nếu có);
- Các tham số được sử dụng trong chương trình con:
+ Tham số hình thức: được viết trong phần khai báo tên chương trình con.
+ Tham số thực sự: được viết trong lời gọi chương trình con.
+ Tham biến: Là tham số hình thức viết sau Var. Khi đó tham số thực sự
của nó phải là biến, không được là giá trị. Tham số thực sự có thể bị thay đổi
trong chương trình con và sau khi ra khỏi chương trình con nó vẫn giữ nguyên
giá trị thay đổi đó.
+ Tham trị: Là tham số hình thức không có Var. Khi đó tham số thực sự của
nó có thể là giá trị, biến hoặc biểu thức. Tham số thực sự có thể bị thay đổi trong
chương trình con, nhưng sau khi ra khỏi chương trình con nó lại mang giá trị
ban đầu.
3.2 Các bước tiến hành:
Bước 1: Lựa chọn chủ đề, nội dung dạy học
Chủ đề: Chương trình con và phân loại.
Bước 2: Xác định yêu cầu, kiến thức, kĩ năng, thái độ:
* Kiến Thức:
- Biết khái niệm chương trình con.
- Biết sự khác nhau cơ bản giữa thủ tục và hàm.
- Biết cấu trúc của chương trình con.
- Biết quan hệ giữa tham số hình thức, tham số thực sự và lời gọi thực hiện
chương trình con.
* Kĩ năng:

Bài
tập
thực
hành

Nhận biết

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

Học sinh xác
định được một
đơn vị kiến
thức và tái
hiện được
chính xác nội
dung của đơn
vị kiến thức
đó.
Câu hỏi
ND1.DT.NB.*
HS nhận biết
được tính lặp
đi lặp lại một
công việc.
Câu hỏi
ND1.DL.NB.*

định
tính

Bài
tập
định
lượng
Bài
tập
thực
hành
3. Cấu Câu
trúc
hỏi/
chương bài
trình
tập
con
định
tính

Bài
tập
định
lượng

HS nhận biết
được các loại
của chương
trình con.

cục bộ và biến
toàn cục trong
một bài toán
cụ thể.
Câu hỏi
ND3.DT.TH.*
HS phân biệt
được sự khác
nhau giữa
chương trình
con và chương
trình chính.
Câu hỏi
ND3.DL.TH.*

Bài
9


tập
thực
hành
4.
Câu
Thực
hỏi/
hiện
bài
chương tập
trình

một chương
trình.
Câu hỏi
ND4.DL.VDT.*

Bài
tập
thực
hành
Bước 4: Hệ thống câu hỏi/ bài tập đánh giá theo các mức đã mô tả.
Câu ND1.DT.HB.1: Em hãy cho biết khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập
trình mà em đã được học?
Câu ND1.DT.HB.2: Em hãy cho biết khái niệm về chương trình mà em đã được
học?
Câu ND1.DT.HB.3: Theo dõi SGK và cho biết khái niệm về chương trình con?
Câu ND1.DT.HB.4: Cho bài toán viết chương trình tính tổng:
S= an+bm+cp+dq.

10


Dựa vào những kiến thức đã được học em có nhận xét như thế nào khi
viết chương trình cho bài toán đã nêu?
Câu ND1.DL.HB.1: Viết chương trình tính tổng sau:
S = an+bm+cp+dq.
Nêu nhận xét về các đoạn chương trình mà các nhóm đã viết?
( Hình thức chia nhóm thực hiện: nhóm 1 tính lũy thừa an , nhóm 2 tính lũy
thừa bm, nhóm 3 tính lũy thừa cp, nhóm 4 tính lũy thừa dq).
Câu ND1.DL.TH.1: Cho đoạn chương trình sau:
gt1:=1;

begin
tg:=a;
a:=b;
b:=tg;
end;
hoanvi:=a;
end.
Câu ND3.DT.NB.1: Nêu cấu trúc chung của chương trình con? Giải thích các
thành phần trong cấu trúc đó?
Câu ND3.DT.NB.2: Nêu khái niệm tham số hình thức?
Câu ND3.DT.NB.3: Nêu các khái niệm biến địa phương và biến toàn cục?
Câu ND3.DT.TH.1: Cho đoạn chương trình sau:
Program BT_Sapxep;
Type mang = array[1..100] of integer;
Var a,b,c:mang;
n,nb,nc:integer;
Procedure
Nhap_mang;
Var
i:integer;
Begin
for i:=1 to n do
begin
write('a[',i,']=');
readln(a[i]);
end;
end;
Procedure
In_mang(Var m:mang);
Var

Câu ND4.DT.NB.1: Nêu nhận biết của em về tham số thực sự?
Câu ND4.DT.NB.2: Nêu cách thực hiện (gọi) chương trình con?
Câu ND4.DT.TH.1: Lấy một số ví dụ về sử dụng gọi hàm hay gọi thủ tục trong
pascal mà em đã được học?

13


4. Kết quả thực hiện
- Sau thời gian khảo sát ở 11 B6 (sĩ số: 41 học sinh) tôi nhận thấy các em sử
dụng được chương trình con ở các mức độ như sau:
Lớp
Lớp 11 B6

Mức độ
Yếu

TB

Khá

Giỏi

Nhận biết

0%

36.6%

61%


4.9%

14


PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Trong quá trình thực hiện giảng dạy theo phương pháp phát huy tính tích
cực của học sinh trong dạy học theo định hướng năng lực, tôi đã đạt được kết
quả cao trong công tác giảng dạy. Học sinh chú ý theo dõi, tích cực hoạt động
theo nhóm, tự giác cao trong công tác nghiên cứu. Mặt khác, học sinh tăng thêm
hứng thú cho bộ môn tin học, một bộ môn có tính chất khó và mới lạ đối với học
sinh.
2. Đề xuất:
- Vì đây là một phương pháp dạy học mới nên tôi không tránh khỏi những
vướng mắc trong quá trình thực hiện. Rất mong nhận được sự góp ý của đồng
nghiệp, các cấp quản lý.
- Hoàn thiện giảng dạy toàn bộ chương trình môn tin học trong trường
THPT nói chung và bộ môn tin học 11 nói riêng theo phương pháp dạy học định
hướng năng lực để thu được kết quả cao trong học tập của học sinh.
Với kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế, kính mong các đồng
nghiệp, bạn đọc yêu thích môn tin học – ngôn ngữ lập trình đóng góp ý kiến
để cho đề tài của tôi được thực hiện và đạt kết quả tốt hơn trong giảng dạy.
Tôi xin chân thành cảm ơn!.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 5 năm 2015
CAM KẾT KHÔNG COPY