10
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH -SINH VIÊN
TRONG DẠY HỌC TOÁN Ở TRƯỜNG CĐSP
PROMOTING STUDENTS’ ACTIVENESS IN TEACHING
MATHEMATICS IN TEACHER TRAINING COLLEGES
Th.S LÊ THỊ XUÂN LIÊN

Trường CĐSP Quảng Trị

TÓM TẮT
Nhờ tính tích cực, tự giác, có ý thức, con người có thể đạt được nhiều tiến bộ trong
đời sống, lao động, học tập. Vì vậy, hình thành và phát triển tính tích cực xã hội là
một trong các nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục, nhằm đào tạo những con người
năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng. Bài viết này đề cập đến
những vấn đề cơ bản củ
a tính tích cực nói chung và tính tích cực trong học tập nói
riêng, các hình thức biểu hiện, các cấp độ, các nguyên tắc, các khía cạnh cơ bản
của tư tưởng tích cực hoá hoạt động, một số cơ sở lý luận của việc tích cực hoá
hoạt động nhận thức. Đông thời nêu lên một số phương pháp dạy học tích cực chủ
yếu trong hệ thống các PPDH. nhằm góp phần đổi mới PPDH ở
trường CĐSP hiện
nay

ABSTRACT
Thanks to their activeness, self-consciousness and awareness, people can make a
great deal of progress in their lives, work and learning. Thus, creating and
developing social activeness is one of the key missions of education with the

riêng.
2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG
HỌC TẬP CỦA HS-SV
2.1. Khái niệm về tính tích cực trong học tập
a) Tính tích cực
Theo từ điển Tiếng Việt [Viện ngôn ngữ học, 1999], tích cực nghĩa là có ý
nghĩa, có tác dụng khẳng định, thúc đẩy sự phát triển. Người tích cực là người tỏ ra
chủ động, có những hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo hướng phát triển. Ví dụ:
đấu tranh tích cực, phương pháp phòng bệnh tích cực.
Theo một nghĩa khác, Tích c
ực là đem hết khả năng và tâm trí vào việc làm. Ví
dụ: Công tác rất tích cực.
Theo từ điển Tiếng Việt, tích cực là một trạng thái tinh thần có tác dụng khẳng
định và thúc đẩy sự phát triển. [Trần Kiều, Nguyễn Thị Lan Anh]
Tích cực là chủ động, hăng hái, nhiệt tình với nhiệm vụ được giao [từ điển
Tiếng Việt, 1994, Hoàng Phê chủ biên]
Tính tích cực (TTC) là một phẩm chất vốn có c
ủa con người trong đời sống xã
hội. Để tồn tại và phát triển, con người luôn tìm tòi, khám phá, cải biến môi trường
để phục vụ cho con người. Tuy vậy, TTC có mặt tự phát và tự giác. Theo Thái Duy
Tuyên, mặt tự phát của TTC là những yếu tố tiềm ẩn bên trong, bẩm sinh, thể hiện ở
tính tò mò, hiếu kỳ, linh hoạt trong đời sống hàng ngày. Mặt tự giác của tính tích
cực là trạng thái tâm lý TTC có mục đích và đối tượng rõ rệt, do
đó có hoạt động để
chiếm lĩnh đối tượng đó. Tính tích cực tự giác thể hiện ở óc quan sát, tính phê phán
trong tư duy, trí tò mò khoa học … Nhờ TTC tự giác, có ý thức, con người có thể
đạt được nhiều tiến bộ trong đời sống và phát triển nhanh hơn so với TTC tự phát.
Vì vậy, hình thành và phát triển TTC xã hội là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của
giáo dục, nhằm đào tạo những con người năng độ
ng, thích ứng và góp phần phát

được kiến thức, kỹ năng khi gặp tình huống mới để nhận thức những vấn đề mới.
Đặc biệt, tính tích cực học tập có mối liên hệ nhân quả với các phẩm chất
nhân cách của người học như:
- Tính tự giác: đó là sự tự nhận thức được nhu cầu học tập của mình và có
giá trị thúc đẩy hoạt động có kết quả.
- Tính độc lập tư duy: Đó là sự tự phân tích, tìm hiểu, giải quyết các nhiệm
vụ nhận thức. Đây là biểu hiện cao của tính tích cực.
- Tính chủ động: Thể hiện ở việc làm chủ các hành động trong toàn bộ hoặc
trong từng giai đoạn của quá trình nhận thức như đặt ra nhiệm vụ, lập kế hoạch thực
hiện nhiệm vụ đó, tự đọc thêm, làm thêm các bài tập, tự kiểm tra… Lúc này, TTC
đóng vai trò như một tiền đề cần thiết để tiến hành các hoạt động học tập của người
học.

13
- Tính sáng tạo: Thể hiện khi chủ thể nhận thức tìm ra cái mới, cách giải
quyết mới, không bị phụ thuộc vào cái đã có. Đây là mức độ biểu hiện cao nhất của
tính tích cực.
Nói về TTC, người ta thường đánh giá nó ở cấp độ cá nhân người học trong
quá trình thực hiện mục đích dạy học chung. Một cách khái quát, I.F. Kharlamop
viết: “Tính tích cực trong hoạt động nhận thức là trạng thái ho
ạt động của học sinh,
được đặc trưng bởi khát vọng học tập, sự cố gắng trí tuệ với nghị lực cao trong quá
trình nắm vững kiến thức cho chính mình”.
2.2.Các cấp độ của tính tích cực
G.I. Sukina đã chia tính tích cực ra làm ba cấp độ.
a) Tính tích cực bắt chước, tái hiện: Xuất hiện do tác động kích thích bên
ngoài (yêu cầu của GV), nhằm chuyển đối tượng từ ngoài vào trong theo cơ chế
“hoạ
t động bên ngoài và bên trong có cùng cấu trúc”. Nhờ đó, kinh nghiệm hoạt
động được tích luỹ thông qua kinh nghiệm của người khác.

TTC nhận thức tuy nảy sinh trong quá trình học tập nhưng nó lại là hậu quả
của nhiều nguyên nhân. Nhìn chung, TTC nhận thức phụ thuộc vào những nguyên
nhân sau đây:
- Hứng thú
- Nhu cầu
- Động cơ
- Năng lực
- Ý chí
- Sức khoẻ
- Môi trường
Trong những nhân tố trên đây, có những nhân tố có thể hình thành ngay,
nhưng cũng có những nhân tố chỉ được hình thành qua một quá trình lâu dài dướ
i
ảnh hưởng của rất nhiều tác động. Vì vậy, việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của
học sinh đòi hỏi một kế hoạch lâu dài và toàn diện của GV trong khi dạy học .
2.4. Một số cơ sở lý luận của việc tích cực hoá hoạt động nhận thức

Tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS-SV là một trong những nhiệm vụ
chủ yếu của người thầy trong quá trình dạy học. Vì vậy, việc nghiên cứu nó về lý
luận và thực tiễn, việc vận dụng nó trong dạy học như thế nào luôn là trung tâm chú
ý của các nhà giáo dục.
Tích cực hoá là một tập hợp các hoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của
người học từ th
ụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể
tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập.
a) Cơ sở triết học
Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, mâu thuẫn là động lực thúc đẩy
sự phát triển. Một vấn đề được gợi cho HS-SV học tập chính là mâu thuẫn giữa yêu
cầu nhận thứ
c kiến thức mới và vốn liếng kiến thức cùng kinh nghiệm sẵn có của

t, thái độ tình cảm của thầy…) - với sức căng thẳng
trí tuệ bên trong của HS nhằm thích nghi với môi trường đó, mới có thể tạo nên cơ
sở cho việc học tập có kết quả.
2.5. Một số khía cạnh cơ bản của tư tưởng tích cực hoá hoạt động học tập
(TCHHĐHT) của HS-SV
Dạy học nhằm TCHHĐHT của HS dựa trên nguyên tắc “Phát huy tính tích
cự
c, tự giác và sáng tạo của HS-SV”. Thực chất, đó là quá trình tổ chức, hướng dẫn
HS-SV tìm hiểu, phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề trên cơ sở tự giác và được tự
do, được tạo khả năng và điều kiện để chủ động trong hoạt động học tập của học.
Sau đây là một số khía cạnh cơ bản của tư tưởng
đó:
a) Đề cao tính nhân văn trong giáo dục
- Giáo dục không chỉ phục vụ số đông mà còn phục vụ cho nhu cầu của số
đông: nhu cầu về các lĩnh vực khác nhau, một người không chỉ giới hạn hiểu biết ở
một lĩnh vực mà có nhu cầu hiểu biết nhiều lĩnh vực khác nhau, làm nhiều nghề
khác nhau. Theo đó, giáo dục cung cấp cho họ những kiến thức, kỹ năng cầ
n thiết,
với những khoảng thời gian linh hoạt, phù hợp, tôn trọng nhu cầu của mọi người.
- Con người vốn có sẵn tiềm năng, giáo dục cần và có thể khai thác tối đa
tiềm năng đó, đặc biệt là tiềm năng sáng tạo. Vì vậy có thể nói học tập là sáng tạo.
Giáo dục giúp con người qua học tập trở thành con người có tri thức và kỹ năng
mới, tạo điề
u kiện cho con người thể hiện mình trên các lĩnh vực, phát triển nhân
cách con người. Trên cơ sở hiểu biết, con người sống tốt hơn, có ích hơn cho bản
thân và cộng đồng.

16
- Giáo dục tạo ra cho người học một môi trường, là tổ hợp các thành tố, để họ
có thể tự giác, tự do (trong suy nghĩ, trong việc làm, trong tranh luận hướng tới mục

đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức…).
- Uỷ thác: Thầy giáo biến được ý đồ dạy của mình thành nhiệm vụ nhận thức
tự nguyện, tự giác của HS-SV và HS-SV đảm nhiệm quá trình hoạt động để kiến tạo
tri thức.
- Điều khiển: Thầy hướng dẫ
n, tổ chức quá trình học tập sao cho HS-SV tự
tìm tòi, tự phát hiện và tự giải quyết nhiệm vụ đó.
- Thể thức hoá: đánh giá hoạt động học tập của HS-SV, xác định vị trí kiến
thức mới trong hệ thống tri thức đã có và hướng dẫn khả năng vận dụng kiến thức
đó.