TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI DẠY
MÔN ĐỊA LÝ
A.Phần mở đầu
I . LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Một năm bắt đầu từ mùa xuân
Đời người bắt đầu từ tuổi trẻ.
Tuổi trẻ ! Tương lai của đất nước. Tuổi trẻ sẽ làm gì?, Sẽ như thế nào sau này?.Tất
cả phải nhờ vào sự giáo dục. Người xây nền tảng đó lại là những người có nhiêm vụ
vẻ vang trong sự nghiệp “Trồng người “.Bồi dưỡng cho thế hệ sau là một việc rất quan
trọng, cần thiết. Mỗi giáo viên chúng ta cũng nhận thấy và đang thực hiện : Giáo dục
những học sinh vừa có đức vừa có tài để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.Mục tiêu của giáo dục là phát triển toàn diện con người về đạo đức,
trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ. Học không chỉ đơn giản đạt đến mục đích để hiểu biết có
trình độ cao có kiến thức sâu rộng mà quan trọng hơn là phải thực sự trở thành người.
Chương trình địa lý là phần nhập môn của môn khoa học tự nhiên. Môn tự nhiên xã
hội cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản ban đầu về các sự vật, hiện tượng và
mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên,về con người và xã hội, cách vận dụng chúng
trong đời sống và sản xuất
Cùng với môn Tiếng việt và toán, môn tự nhiên xã hội là môn quan trọng nhất trong
chương trình tiểu học. Trong giai đoạn này, việc phát huy tính tích cực của học sinh
trong việc dạy và học môn tự nhiên xã hội nói chung và phân môn địa lý nói riêng là
một phần quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học của bộ môn này. Góp phần
giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học. Chương trình dịa lý lớp 5 giúp học sinh lĩnh
hội được một số tri thức ban đầu về địa lý Việt Nam và những nội dung nêu bật được
một số nét tiêu biểu của từng châu lục và đại dương.
Qua nhiều năm giảng dạy khối lớp 5,do đặc điểm tâm lý lứa tuổi Học sinh,nên việc
dạy và học môn địa lý còn khó với giáo viên và có phần tẻ nhạt với học sinh. Vì đa số
phụ huynh và học sinh đều quan niệm Địa lý là môn học không có tính quyết định
trong thi cử nên thường không thích đầu tư cho môn học.Trước giờ phần lớn các em
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

đắn về việc học của học sinh, một số em nhà quá xa trường
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, chưa có phòng chức năng.Đồ dùng dạy học tuy được
trang bị nhưng chưa đầy đủ và phong phú
Phòng học chật hẹp , chưa có bàn ghế đúng quy cách nên ảnh hưởng không nhỏ đến
việc giáo viên thiết kế bài dạy cho phù hợp hoàn cảnh phòng ốc lớp
Thư viện chưa có nhiều sách báo để tham khảo làm tốt đề tài nghiên cứu.Thời gian
chưa nhiều để nghiên cứu kỹ và tốt hơn
3.Số liệu thống kê
Khi mới nhận lớp,qua trao đổi và thông qua một số tiết dạy địa lý đầu năm tôi nhận
thấy : Thực trạng học sinh lớp chỉ có khoảng 5 em có kỹ năng sử dụng bản đồ thành
thạo,10 em biết sử dụng bản đồ và phân tích một số liệu ở bảng thống kê ở mức biết
nhưng chưa thành thạo, còn lại 12 em học rất thụ động và lúng túng khi sử dụng bản
đồ, đọc bảng số liệu thống kê.
Lớp 5/5
Sĩ số : 27
Nữ : 14

B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I.CƠ SỞ LÝ LUẬN
Con người dù hoạt động trong lãnh vực nào cũng cần có kiến thức về Địa lý . Giáo
viên là cầu nối giữa tri thức và nhân loại . Giáo viên có nhiệm vụ giúp Học sinh khám
phá những kiến thức cơ bản cần thiết về trái đất . Môi trường sống của con người , về
những hoạt động của loài người trên bình diện quốc tế , quốc gia . Trong thời kỳ công
nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, địa lý là một trong những bộ môn quan trọng đòi
hỏi mỗi người phải có kiến thức am hiểu về nó . Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay
theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học, trong những giờ lên lớp tôi luôn giữ vai
trò tổ chức chỉ đạo,học sinh tích cực chủ động nắm tri thức,tạo cho học sinh sự tham

nhiên ,yêu con người, yêu quê hương đất nước và khát khao được học để trở nên con
người có ích cho gia đình, xã hội.Trở nên con người năng động sáng tạo,đem hết sức
mình để góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam văn minh giàu mạnh hơn. .
II. NỘI DUNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI
1.Nguyên nhân những tồn tại trên :
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
4
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
Qua một số năm giảng dạy ở khối lớp 5, qua trao đổi cùng đồng nghiệp và thăm dò ý
kiến của học sinh tôi nhận thấy : Học sinh hiểu biết rất mơ hồ về các điều kiện tự
nhiên và vị trí địa lý của các địa danh tỉnh bạn, không hứng thú trong giờ địa lý. Tình
trạng trên theo ý kiến bản thân tôi là do những nguyên nhân sau :
Nguyên nhân khách quan : Phim ảnh, sách về địa lý của ta chưa phong phú, sức
hấp dẫn chưa cao. Những chương trình trên ti vi, báo đài giáo dục về phân môn địa lý
chưa nhiều chưa có chương trình cho lứa tuổi tiểu học.
Nguyên nhân chủ quan : Trang thiết bị phục vụ cho môn học còn nghèo nàn, giáo
viên chưa đi sâu nghiên cứu tài liệu giảng dạy, chưa nhiệt tình trong các giờ dạy địa
lý. Các hình thức dạy học còn đơn điệu khô cứng. Bản thân giáo viên có phần xem nhẹ
phân môn này so với Toán và Tiếng Việt, chính vì thế khi tham gia các đợt hội giảng
giáo viên rất dè dặt khi lựa chọn phân môn địa lý.
2. Biện pháp thực hiện:
Để phát huy tính tích cực của học sinh khi dạy môn địa lý thì việc lựa chọn phương
pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng. Giáo viên phải lựa
chọn phương pháp cho phù hợp với từng loại bài, từng đối tượng học sinh.Dưới sự
hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ tự khám phá ra kiến thức.
Dạy môn địa lý cần sử dụng các phương pháp đặc trưng của nhiều môn học khác
nhau. Do tính tích hợp của nội dung. Đề cao vai trò chủ thể của người học, tăng cường
tính tự giác tích cực và sáng tạo của hoạt động học tập.
Ở bậc tiểu học do đặc điểm tâm lý của lứa tuổi học sinh nên yêu cầu về mặt tri thức
của dạy học địa lý chủ yếu chỉ dừng lại ở việc cung cấp các biểu tượng địa lý . Bước

tập. Hệ thống này được xây dựng dựa trên mục đích quan sát và trình độ hiểu biết của
học sinh nhằm:
+Hướng cho học sinh chú ý đến đối tượng quan sát
+Điều khiển tri giác và hướng dẫn tư duy của học sinh theo hướng quan sát cần
thiết.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
6
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
+Giúp học sinh tổng kết và khái quát những điều đã quan sát, liên hệ với các đối
tượng cùng loại mà các em đã nhìn thấy, rồi rút ra những kết luận khách quan, khoa
học.
* Bước 4.Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả . Tôi sẽ cùng các em trao đổi, thảo
luận, xác nhận và hoàn thiện kết quả nhằm giúp các em có biểu tượng đúng về đối
tượng.
b.Phương pháp sử dụng bản đồ: Quan niệm của tôi là sử dụng bản đồ để học
sinh khai thác, tìm tòi kiến thức. Nên cho từng nhóm học sinh quan sát bản đồ thay vì
cho cả lớp chỉ quan sát 1 bản đồ . Với cách cho từng nhóm sử dụng bản đồ giáo viên
phải tổ chức các hoạt động học tập để học sinh được tự tìm ra kiến thức mới trên cơ sở
kết hợp giữa kiến thức với kỹ năng địa lý mà học sinh đã có . Chính vì vậy kiến thức
các em thu được bền vững hơn, đồng thời trong quá trình tìm tòi kiến thức, kỹ năng
địa lý của học sinh cũng được rèn luyện và củng cố
Sử dụng bản đồ: tôi cần hướng dẫn học sinh các bước:
* Bước 1. Nắm mục đích làm việc với bản đồ
* Bước 2.Xem bảng chú giải để có biểu tượng địa lý cần tìm trên bản đồ.
* Bước 3. Tìm vị trí địa lý của đối tượng trên bản đồ dựa vào ký hiệu.
* Bước 4.Quan sát đối tượng trên bản đồ, nhận xét và nêu đặc điểm đơn giản của
đối tượng
* Bước 5.Xác lập mối liên hệ địa lý đơn giản giữa các yếu tố & các thành phần như
địa hình và khí hậu: địa hình, khí hậu, sông ngòi , thiên nhiên & hoạt động sản xuất
của con người … Trên cơ sở HS biết kết hợp những kiến thức bản đồ và kiến thức địa

-Đặc điểm kinh tế
Đây là sự khái quát hoá các kiến thức địa lý mà học sinh đã học ở lớp dưới , nâng lên
thành đặc điểm về tình hình và sự phân bố của các yếu tố địa lý trên lãnh thổ Việt
Nam. Vì vậy quá trình dạy học, giáo viên nên vận dụng các câu hỏi gợi mở giúp học
sinh liên hệ, tập hợp các kiến thức đã có vào vào một hệ thống kiến thức địa lý với cấu
trúc chặt chẽ và qua đó nâng tầm hiểu biết các hiện tượng sự vật địa lý đơn lẻ, cụ thể
lên trình độ hiểu biết trừu tượng , khái quát về đặc điểm địa lý Việt Nam.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
8
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
Mảng ĐL thế giới đề cập đến những đặc điểm chung nhất về tự nhiên dân cư ,
kinh tế của các châu lục và sơ lược một vài đặc điểm của một số quốc gia thuộc châu
lục đó . Đề cập tới địa lý là đề cập tới không gian rộng lớn các kiến thức mới mẻ và xa
lạ với học sinh. Vì vậy giáo viên phải hình thành chohọc sinh biểu tượng về địa lý và
thường xuyên sử dụng bản đồ .Giúp học sinh xác định được các vị trí các sự vật ,hiện
tượng, sử dụng tranh ảnh cũng như lời miêu tả của giáo viên để học sinh hình dung ra
sự vật đó biểu hiện như thế nào ?
Tuy nội dung khác nhau nhưng nhìn chung các bài địa lý được trình bày theo một
số dạng nhất định. Tuỳ dạng bài mà áp dụng những phương pháp cho phù hợp
* Dạng bài thông báo kiến thức bằng kênh chữ kết hợp kênh hình , hướng dẫn học
sinh quan sát , nhận xét rút ra bài học
*Dạng bài thực hành : Ở những bài này, kênh hình, biểu đồ, bảng chứa đựng thông
tin cần thiết, học sinh phải biết sử dụng chúng, phân tích, nhận xét và rút ra kiến thức
bài học . Khi dạy bài này giáo viên vừa hình thành cho học sinh kỹ năng học tập địa
lý và biết vận dụng để phát hiện và lĩnh hội kiến thức của bài. Học sinh cần tự lực làm
việc dưới sự chỉ đạo của giáo viên.
* Dạng bài kết hợp của hai dạng bài trên : kênh chữ và kênh hình cùng cung cấp
thông tin
Nhưng ở tất cả mọi dạng bài thì phương pháp sử dụng bản đồ và hình thành biểu
tượng địa lý vẫn là quan trọng trong giờ học môn địa lý lớp 5. Nhưng quan trọng hơn

Giới thiệu bài : Cô mời các em lại trở về
thăm châu Phi qua bài châu Phi ( tt)
+ Tìm hiểu mục 3 :Dân cư châu Phi
Giáo viên treo bảng số liệu dân cư và diện
tích các châu lục
-Diện tích châu Phi là bao nhiêu ?
-Dân số châu Phi năm 2004 là bao nhiêu
triệu người?
-Em hãy so sánh dân số châu Phi với các
châu lục khác ?
Lớp hát bài : Trái đất này của chúng em
3 em lên trả lời
Học sinh mở sách giáo khoa trang 118
Học sinh theo dõi bảng số liêu và trả lời
câu hỏi
-Diện tích châu Phi là ba mươi triệu
kilomet vuông.
-Dân số châu Phi là 884 triệu người
-Dân số châu Phi đông thứ hai thế giới
sau châu Á, đông dân hơn châu Âu và
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
10
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
- Em nào có thể tính xem mật độ dân số
châu Phi là bao nhiêu ?
châu Mỹ.
-
1. Khởi động –hát
2. KTBC : 3 HS chọn ô số nêu nội dung sau mỗi ô số TLCH
-Nêu đặc điểm chung khí hậu Châu Phi

-Những nghành sx chính của châu Phi là nghành nào ?
Các nhóm báo cáo - nhận xét , bổ sung
GV chốt & hoàn chỉnh bảng tóm lược nền kinh tế châu Phi
HS đọc lại bảng tóm lược
Nêu nội dung toàn bài
2HS đọc lại toàn bộ
3.HĐ4 : Trò chơi du lịch
MĐ : Hs biết đặc điểm kinh tế của 1 số nước có KT phát triển nhất châu Phi
GV treo lược đồ châu Phi
HS lên xác định vị trí nước Ai-cập , Nam –phi , An-giê-ri trên lược đồ
Nêu những hiểu biết của em về các nước ở châu Phi em thích ( HS nêu – GV bổ sung
thêm )
Giới thiệu quốc kỳ các nước
4.Củng cố - GDTT
Hs làm bài tập - chọn ý Đ-S
HS làm bảng con
GDTT : Yêu mến & cảm phục trước những điều kỳ diệu của thiên nhiên & những kỳ
quan thế giới
Có tinh thần tương trợ với những nước châu Phi còn gặp khó khăn mất mát vì thiên tai
vì CT , nghèo đói …
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
12
TRƯỜNG TIỂU HỌC TRƯNG VƯƠNG TRẦN THỊ THÚY NGA
III. KẾT QUẢ
Qua quá trình giảng dạy ở lớp, tôi thường áp dụng các phương pháp trên vào các
tiết học địa lý. Tôi nhận thấy tiết học sôi nổi hơn, học sinh hăng hái tìm hiểu và có đặt
nhiều thắc mắc rất hay. Chứng tỏ các em rất ham hiểu biết, thích được tự mình khám
phá ra kiến thức. Những tiết dạy có sử dụng đồ dùng dạy học thực sự thu hút các em .
Giáo viên sử dụng đúng phương pháp sẽ phát huy tính tích cực chủ động của học
sinh.Gây niềm hứng thú say mê, giúp các em dễ dàng tiếp cận lĩnh hội kiến thức mới .

nghiệp trồng người của mình
VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO
SGK –SGV tự nhiên xã hội lớp 5
Cơ sở ĐL tự nhiên – tác giả Lê Bá Thảo
Sách BDTX chu kỳ III n ăm 2003-2007
ĐL c ác ch âu l ục –NXBGD

Định Quán, ngày 14 tháng 2 năm 2009
Người thực hiện
TRẦN THỊ THUÝ NGASÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
14