ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN TÂN SƠN

THỐNG NHẤT HÓA BIỂU MẪU KẾ HOẠCH
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TỔNG CỤC
DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60 34 04 12

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Hoàng Văn Luân

Hà Nội, 2014


LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới TS. Hoàng Văn Luân
đã tận tình hƣớng dẫn và chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn
thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo, các đồng nghiệp đang công tác tại Tổng cục
Dân số - Kế hoạch hóa gia đình đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong việc thu thập tài liệu,
văn bản, cung cấp số liệu. Đó chính là những căn cứ quan trọng để tôi hoàn thiện
luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn các giảng viên Khoa sau Đại học - Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã truyền đạt những kiến thức khoa học và kinh
nghiệm thực tiễn cho tôi trong quá trình học tập.
Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn sâu sắc những ngƣời thân trong gia đình, bạn


1.1.1. Một số khái niệm về nghiên cứu khoa học ...................................... 8
1.1.2. Đặc điểm của nghiên cứu khoa học ................................................ 9
1.1.3. Phân loại nghiên cứu khoa học ....... Error! Bookmark not defined.
1.2. Kế hoạch và đề cƣơng nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

1.2.1. Khái niệm kế hoạch nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.
1.2.3.Vai trò của đề cương nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

1.2.4. Nội dung cần có của một đề cương nghiên cứu khoa họcError! Bookmark no

1.2.5. Đánh giá chất lượng đề cương nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not de
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. ................................... Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG CÁC MẪU ĐỀ CƢƠNG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ VIỆC ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG ĐỀ

CƢƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI TỔNG CỤC DS-KHHGĐError! Bookma
2.1. Công tác xây dựng đề cƣơng nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

2.1.1. Quy định về việc xây dựng đề cương nghiên cứu khoa học của
Tổng cục .................................................... Error! Bookmark not defined.


2.1.2. Những hạn chế của việc xây dựng đề cương nghiên cứu khoa họcError! Book
2.2. Công tác đánh giá đề cƣơng nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

2.2.1. Hội đồng khoa học và các quy định về việc đánh giá, xét duyệt đề
tài nghiên cứu khoa học ............................ Error! Bookmark not defined.



3.2.7. Câu hỏi nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.
3.2.9. Phương pháp nghiên cứu ................ Error! Bookmark not defined.
3.2.10. Dự kiến cấu trúc của đề tài ........... Error! Bookmark not defined.
3.2.11. Kế hoạch nghiên cứu ..................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Tiêu chí, thang điểm đánh giá đề cƣơng ... Error! Bookmark not defined.

3.3.1. Đánh giá đạt hoặc không đạt. ......... Error! Bookmark not defined.

3.3.2. Cho điểm đối với các đề cương được đánh giá “đạt”.Error! Bookmark not d
3.4. Thử nghiệm mẫu đề cƣơng ........................ Error! Bookmark not defined.

3.4.1. Xin ý kiến chuyên gia về mẫu đề cươngError! Bookmark not defined.
3.4.2. Xin ý kiến chuyên gia về việc đánh giá, cho điểm đề cương (được
viết theo mẫu đề cương đề xuất) ............... Error! Bookmark not defined.

3.4.3. Hoàn thiện lại mẫu đề cương và đề xuất áp dụng thực tếError! Bookmark no
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. ............................... 67Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN .................................................................................................... 68
KHUYẾN NGHỊ............................................................................................ 70
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 71


DANH MỤC BIỂU
Biểu 2.1.: Phiếu đánh giá đề tài thực hiện năm ....................................................... 36
Biểu 2.2.: Biên bản kiểm phiếu đánh giá đề tài thực hiện năm ................................ 37
Biểu 3.1.: Kế hoạch nghiên cứu ................................................................................ 44
Bảng 3.2.: Bảng điểm đánh giá đề cƣơng đề tài nghiên cứu khoa học ..................... 45
Bảng 3.3.: Bảng tổng hợp điểm đánh giá với từng đề cƣơng đề tài nghiên cứu khoa học ...... 47

Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

KHKT

Khoa học kỹ thuật

KH&CN

Khoa học và công nghệ

NCKH

Nghiên cứu khoa học


MỞ ĐẦU
1. Lý do nghiên cứu
Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (sau đây gọi tắt là Tổng cục DSKHHGĐ) là tổ chức thuộc Bộ Y tế, thực hiện chức năng tham mƣu, giúp Bộ trƣởng
Bộ Y tế quản lý nhà nƣớc và tổ chức thực thi pháp luật về dân số - kế hoạch hóa gia
đình trong phạm vi cả nƣớc, bao gồm các lĩnh vực: Quy mô dân số, cơ cấu dân số,
chất lƣợng dân số và phân bố dân cƣ; tổ chức thực hiện các hoạt động dịch vụ công
về dân số - kế hoạch hóa gia đình (sau đây gọi tắt là DS-KHHGĐ) theo quy định
của pháp luật.
Tổng cục DS-KHHGĐ có tƣ cách pháp nhân, có con dấu hình quốc huy, là
đơn vị dự toán ngân sách cấp II thuộc Bộ Y tế, có tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nƣớc.
Theo Quyết định 17/2013/QĐ-TTg ngày 12/3/2013 của Thủ tƣớng Chính
Phủ, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình đƣợc giao thực hiện 19 nhiệm vụ,
quyền hạn, trong đó, nhiệm vụ thứ 11 nêu rõ: “ 11. Quản lý, tổ chức thực hiện việc
nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trong lĩnh vực dân
số - kế hoạch hóa gia đình theo quy định của pháp luật và phân cấp của Bộ trƣởng

công nghiệp, nông nghiệp, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội…Cán bộ thuộc mỗi
ngành, nghề khác nhau, đƣợc đào tạo trong các lĩnh vực khác nhau của các trƣờng
khác nhau, có thói quen áp dụng các mẫu biểu kế hoạch nghiên cứu khoa học khác
nhau, trong đó thể hiện rõ nhất là mẫu đề cƣơng nghiên cứu khoa học.
Sự khác nhau về mẫu đề cƣơng nghiên cứu, khác nhau về quan điểm xây
dựng đề cƣơng của các tác giả nghiên cứu, cùng với nó là quan điểm, tiêu chí đánh
giá mức độ đạt yêu cầu mỗi loại đề cƣơng cũng khác nhau là một trở ngại rất lớn,
gây khó khăn cho công tác đánh giá đề cƣơng nghiên cứu dẫn tới hạn chế trong việc
tuyển chọn các đề tài nghiên cứu khoa học của Tổng cục hàng năm.
Trong các năm qua, lãnh đạo và đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý, nghiên
cứu khoa học của Tổng cục đã nhận thấy sự khó khăn, bất cập của việc đễ xuất,
đánh giá, tuyển chọn các đề tài nghiên cứu khoa học tốt, có tính khả thi, có kế hoạch
thực hiện tốt. Và đặc biệt, ai cũng hiểu rõ vấn đề là cần phải thống nhất đƣợc các
quy trình nghiên cứu và phải có các biểu mẫu đề cƣơng nghiên cứu khoa học trong
nội bộ cơ quan Tổng cục theo quy chuẩn nhƣ có các tiêu chí đánh giá, cho điểm đề
cƣơng nghiên cứu khoa học thống nhất với tất cả các lĩnh vực, nội dung của ngành.
2


Chính vì vậy, rất cần có một nghiên cứu khoa học về cơ sở lý luận, thực
trạng áp dụng các mẫu biểu kế hoạch nghiên cứu khoa học, trong đó tập trung vào
mẫu đề cƣơng nghiên cứu khoa học trong những năm gần đây để từ đó đề xuất mẫu
đề cƣơng nghiên cứu khoa học cùng với các tiêu chí đánh giá chất lƣợng đề cƣơng
nhằm áp dụng trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Tổng cục trong thời gian
tới. Chính vì những lý do trên, tác giả đã quyết định lựa chọn đề tài nghiên cứu
“Thống nhất hóa biểu mẫu kế hoạch nghiên cứu khoa học của Tổng cục Dân số
- Kế hoạch hóa gia đình” làm luận văn thạc sỹ.
2. Lịch sử nghiên cứu
Phƣơng pháp luận nghiên cứu khoa học là một môn học có lịch sử còn non
trẻ. Tuy vậy, đã có không ít các nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu, làm rõ các nội dung

Tuy nhiên, qua thực tế tìm hiểu cho thấy, từ giai đoạn trƣớc và trong những
năm trở lại đây tại Tổng cục DS-KHHGD vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu
nào nhằm thống nhất đƣợc Biểu mẫu kế hoạch nghiên cứu khoa học, chƣa đƣa ra
đƣợc mẫu đề cƣơng nghiên cứu và cũng chƣa có các tiêu chí để đánh giá đề cƣơng
nghiên cứu đã đạt hay chƣa.
Vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài này là hoàn toàn phù hợp và có tính
cấp bách với tình hình thực tiễn hiện nay, đồng thời phù hợp với ngành học và yêu
cầu thực tiễn ở cơ quan Tổng cục. Công trình nghiên cứu này của tác giả trên cơ sở
tham khảo và kế thừa các nội dung trong cuốn „„Phƣơng pháp luận nghiên cứu khoa
học‟‟ nói trên của G.S Vũ Cao Đàm và thông qua trƣờng hợp cụ thể là Tổng cục DS
- KHHGĐ và một nội dung chủ yếu là mẫu đề cƣơng nghiên cứu. Tác giả luận văn
hy vọng rằng, các kết quả đạt đƣợc trong nghiên cứu này sẽ là những đóng góp thiết
thực về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn về phƣơng pháp nghiên cứu khoa học nói
chung và công tác nghiên cứu khoa học tại Tổng cục DS-KHHGĐ nói riêng.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu:
Thống nhất hóa Mẫu đề cƣơng nghiên cứu khoa học của Tổng cục DSKHHGĐ
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Luận văn sẽ tìm hiểu và hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế hoạch nghiên cứu
khoa học;
- Trên cơ sở tìm hiểu, phân tích thực tế, luận văn có nhiệm vụ khái quát về
thực trạng việc xây dựng đề cƣơng nghiên cứu hiện đang đƣợc áp dụng tại Tổng cục;
4


- Xây dựng các tiêu chí để đánh giá chất lƣợng đề cƣơng nghiên cứu;
- Từ việc nghiên cứu lý luận và thực trạng việc xây dựng đề cƣơng nghiên
cứu hiện đang đƣợc áp dụng tại Tổng cục, tác giả bƣớc đầu mạnh dạn đề xuất mẫu
đề cƣơng nghiên cứu để áp dụng vào công tác nghiên cứu khoa học tại Tổng cục
hiện nay.

7. Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết chủ đạo: Mẫu đề cƣơng phải bao hàm những nội dung để các tác
giả xác định đƣợc các nhiệm vụ cần phải thực hiện, đồng thời phải có các tiêu chí rõ
ràng làm cơ sở giúp Hội đồng khoa học thẩm định, đánh giá và tuyển chọn đề tài
nghiên cứu.
Các luận điểm cụ thể:
- Việc đánh giá, tuyển chọn các đề xuất nghiên cứu khoa học tại Tổng cục
đang gặp phải khó khăn trong việc thống nhất áp dụng một mẫu đề cƣơng chung,
đồng thời Hội đồng khoa học không có căn cứ khoa học để đánh giá chất lƣợng đề
xuất nghiên cứu;
- Mẫu đề cƣơng sẽ đƣợc đề xuất tới đây bao gồm đầy đủ những nội dung cần
có của một đề cƣơng nhƣ: tên đề tài, lý do nghiên cứu, lịch sử nghiên cứu, mục tiêu
nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, mẫu khảo sát, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết
nghiên cứu, phƣơng pháp chứng minh giả thuyết, nội dung nghiên cứu, kết cấu đề
tài, kế hoạch thực hiện… đồng thời đƣợc giải thích, hƣớng dẫn rõ để phù hợp với
đặc thù của các đề tài/dự án nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực DS-KHGĐ.
- Các nội dung của đề cƣơng nghiên cứu phải có các tiêu chí phản ánh đƣợc
tính mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn cũng nhƣ tính khả thi của đề tài/dự án
nghiên cứu.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để hoàn thành công trình này, tác giả đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên
cứu sau:
Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích và tổng hợp các tài liệu liên quan
đến các đề cƣơng của đề tài nghiên cứu.
Các phƣơng pháp phi thực nghiệm: Điều tra bằng bảng hỏi, phiếu trắc
nghiệm; phƣơng pháp phỏng vấn các nhà nghiên cứu, cán bộ của Tổng cục.

6



vi nhất định về mặt thời gian, không gian và lãnh vực nghiên cứu.
+ Mục đích và mục tiêu nghiên cứu: Khi viết kế hoạch nghiên cứu, một điều
rất quan trọng là làm sao thể hiện đƣợc mục tiêu và mục đích nghiên cứu mà không
có sự trùng lấp lẫn nhau. Vì vậy, cần thiết để phân biệt sự khác nhau giữa mục đích
và mục tiêu.
+ Mục đích: là hƣớng đến một điều gì hay một công việc nào đó trong
nghiên cứu mà ngƣời nghiên cứu mong muốn để hoàn thành, nhƣng thƣờng thì mục
đích khó có thể đo lƣờng hay định lƣợng. Nói cách khác, mục đích là sự sắp đặt
công việc hay điều gì đó đƣợc đƣa ra trong nghiên cứu. Mục đích trả lời câu hỏi
"nhằm vào việc gì?", hoặc "để phục vụ cho điều gì?" và mang ý nghĩa thực tiển của
nghiên cứu, nhắm đến đối tƣợng phục vụ sản xuất, nghiên cứu.

8


+ Mục tiêu: là thực hiện điều gì hoặc hoạt động nào đó cụ thể, rõ ràng mà
ngƣời nghiên cứu sẽ hoàn thành theo kế hoạch đã đặt ra trong nghiên cứu. Mục tiêu
có thể đo lƣờng hay định lƣợng đƣợc. Nói cách khác, mục tiêu là nền tảng hoạt
động của đề tài và làm cơ sở cho việc đánh giá kế hoạch nghiên cứu đã đƣa ra, và là
điều mà kết quả phải đạt đƣợc. Mục tiêu trả lời câu hỏi “làm cái gì?”.
- Đề tài nghiên cứu khoa học: Đề tài là một hình thức tổ chức NCKH do một
ngƣời hoặc một nhóm ngƣời thực hiện. Đề tài: đƣợc thực hiện để trả lời những câu
hỏi mang tính học thuật (có thể chƣa đặt yêu cầu cụ thể đến việc ứng dụng trong
hoạt động thực tế).
- Dự án: đƣợc thực hiện nhằm vào mục đích ứng dụng, có xác định cụ thể
hiệu quả về kinh tế và xã hội. Dự án có tính ứng dụng cao, có ràng buộc thời gian
và nguồn lực.
- Đề án: là loại văn kiện, đƣợc xây dựng để trình cấp quản lý cao hơn, hoặc
gửi cho một cơ quan tài trợ để xin thực hiện một công việc nào đó nhƣ: thành lập
một tổ chức; tài trợ cho một hoạt động xã hội, ... Sau khi đề án đƣợc phê chuẩn, sẽ

để kết luận về bản chất của sự vật hoặc hiện tƣợng.
Điều này dẫn đến một nguyên tắc mang tính phƣơng pháp luận của nghiên
cứu khoa học, là khi trình bày một kết quả nghiên cứu, ngƣời nghiên cứu cần chỉ rõ
những điều kiện, các nhân tố và phƣơng tiện thực hiện (nếu có).
- Tính thông tin
Sản phẩm của nghiên cứu khoa học đƣợc thể hiện dƣới nhiều dạng, có thể đó
là một báo cáo khoa học, một tác phẩm khoa học, song cũng có thể là một mẫu vật
liệu mới, mẫu sản phẩm mới, mô hình thí điểm về một phƣơng thức tổ chức sản
xuất mới, v.v…
Tuy nhiên, trong tất cả các trƣờng hợp này, sản phẩm khoa học luôn mang
đặc trƣng thông tin. Đó là những thông tin về quy luật vận động của sự vật, thông
tin về một quá trình xã hội hoặc quy trình công nghệ và các tham số đặc trƣng cho
quy trình đó.
- Tính khách quan
Tính khách quan vừa là một đặc điểm của nghiên cứu khoa học, vừa là một
tiêu chuẩn về phẩm chất của ngƣời nghiên cứu khoa học. Trong xã hội học khoa học
(sociology of science), ngƣời ta xem đó là một chuẩn mực giá trị. Một nhận định

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trần Kim Dung, Hƣớng dẫn viết đề cƣơng nghiên cứu khoa học/luận văn tốt
nghiệp, đăng tải tại trang web site Tailieu.vn: ngày 22/4/2014.
2. Đại học Quốc gia Hà Nội (2014) Quy định Quản lý nhiệm vụ Khoa học và Công
nghệ cấp Đại học Quốc gia Hà Nội (ban hành theo Quyết định số 3839/QĐĐHQGHN ngày 24 tháng 10 năm 2014 của Giám đốc Đại học Quốc gia Hà
Nội).
3. Vũ Cao Đàm (1998, 2003, 2005, 2008), Phương pháp luận nghiên cứu khoa
học, NXB KH&KT, Hà Nội.
4. Trần Khánh Đức, Sư phạm kỹ thuật, NXB GD, 2002


học,

đăng

tại

web

site:

/>11


C4%83n/Giang/Th/Huong%20dan%20xay%20dung%20de%20cuong%20nghie
n%20cuu%20lvts.pdf, ngày 10/01/2014.
13. Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân, Tài liệu của học phần Các chuyên đề Phương
pháp nghiên cứu khoa học, website Trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân,
ngày 12/8/2013.
14. Phạm Viết Vƣợng, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB ĐHQG Hà
Nội, 2004

12