TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN MINH TRIẾT

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP
CỦA NÔNG HỘ Ở HUYỆN LẤP VÒ
TỈNH ĐỒNG THÁP

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành: Quản trị kinh doanh thương mại
Mã số ngành: 52340121

11 – 2013


TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN MINH TRIẾT
MSSV: 4104872

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP
CỦA NÔNG HỘ Ở HUYỆN LẤP VÒ
TỈNH ĐỒNG THÁP

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành: Quản trị kinh doanh thương mại
Mã số ngành: 52340121

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ
luận văn cùng cấp nào khác.

Cần Thơ, ngày ….. tháng ….. năm 2013
Người thực hiện

Nguyễn Minh Triết

ii


MỤC LỤC
Trang
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU...................................................................................1
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .....................................................................1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ..........................................................................2
1.2.1 Mục tiêu chung ............................................................................................2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể ............................................................................................2
1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU .............................................................................2
1.3.1 Phạm vi không gian .....................................................................................2
1.3.2 Phạm vi thời gian .........................................................................................2
1.3.3 Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................2
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..3
2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN ...............................................................................3
2.1.1 Các khái niệm có liên quan .........................................................................3
2.1.1.1 Khái niệm về nông hộ ...............................................................................3
2.1.1.2 Khái niệm về thu nhập ..............................................................................4
2.1.1.3 Khái niệm kinh tế nông hộ và phát triển kinh tế hộ gia đình ...................5
2.1.2 Lược khảo tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu ...................................6
2.1.3 Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ ........11

3.1.4 Kinh tế........................................................................................................20
3.1.4.1 Kinh tế nông nghiệp ................................................................................20
3.1.4.2 Công nghiệp – Xây dựng ........................................................................21
3.1.4.3 Thương mại – Dịch vụ ............................................................................21
3.1.5 Tiềm năng phát triển ..................................................................................22
3.2 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI HUYỆN LẤP VÒ..........23
3.2.1 Vị trí địa lí và các đơn vị hành chánh ........................................................23
3.2.2 Diện tích - dân số - mật độ dân cư .............................................................23
3.2.3 Đất đai ........................................................................................................23
3.2.4 Hệ thống giao thông...................................................................................24
3.2.5 Tình hình kinh tế .......................................................................................24
3.2.5.1 Nông nghiệp ............................................................................................25
3.2.5.2 Công nghiệp – xây dựng và Thương mại – dịch vụ ................................26
iv


3.2.6 Văn hóa xã hội ...........................................................................................27
CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU
NHẬP CỦA NÔNG HỘ Ở HUYỆN LẤP VÒ TỈNH ĐỒNG THÁP ................29
4.1 THÔNG TIN CHUNG VỀ NÔNG HỘ ........................................................29
4.1.1 Thông tin về nhân khẩu học.......................................................................29
4.1.2 Trình độ học vấn của chủ hộ......................................................................30
4.1.3 Nghề nghiệp của chủ hộ ............................................................................30
4.1.4 Một số thông tin khác về nông hộ .............................................................31
4.1.5 Nơi ở của nông hộ......................................................................................32
4.1.6 Các mối quan hệ xã hội .............................................................................33
4.2 THỰC TRẠNG ĐỜI SỐNG VÀ THU NHẬP CỦA NÔNG HỘ ................34
4.2.1 Tiện nghi của gia đình ...............................................................................34
4.2.2 Tài sản của gia đình ...................................................................................35
4.2.3 Thu nhập của nông hộ................................................................................36

PHỤ LỤC 1: KẾT QUẢ XỬ LÝ MÔ HÌNH HỒI QUY ĐA BIẾN BẰNG
PHẦN MỀN SPSS ..............................................................................................64
PHỤ LỤC 2: BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN NÔNG HỘ .............................66

vi


DANH MỤC BIỂU BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Diễn giải các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu .................... 15
Bảng 3.1: Diện tích, cơ cấu sử dụng đất của tỉnh Đồng Tháp năm 2012 ........ 19
Bảng 3.2: Diện tích, dân số, mật độ dân cư huyện Lấp Vò năm 2012 ............ 23
Bảng 3.3: Hiện trạng sử dụng đất huyện Lấp Vò năm 2012 ........................... 24
Bảng 3.4: GDP, tốc độ tăng trưởng GDP huyện Lấp Vò giai đoạn
2010-2012 ........................................................................................................ 25
Bảng 3.5: Cơ cấu GDP huyện Lấp Vò giai đoạn 2010-2012 .......................... 25
Bảng 3.6: Một số chỉ tiêu chủ yếu ngành Nông nghiệp - Thủy sản
huyện Lấp Vò giai đoạn 2009 - 2011 .............................................................. 26
Bảng 3.7: Một số chỉ tiêu chủ yếu ngành Công nghiệp và Thương mại
- Dịch vụ .......................................................................................................... 26
Bảng 4.1: Một số thông tin khác của nông hộ ................................................. 31
Bảng 4.2: Nơi ở của nông hộ ........................................................................... 33
Bảng 4.3: Các mối quan hệ xã hội của nông hộ .............................................. 34
Bảng 4.4: Tiện nghi cơ bản của nông hộ ......................................................... 34
Bảng 4.5: Giá trị tài sản của nông hộ năm 2012.............................................. 35
Bảng 4.6: Diện tích đất của nông hộ................................................................ 36
Bảng 4.7: Mức độ đa dạng nguồn của nông hộ ............................................... 37
Bảng 4.8: Thu nhập của nông hộ năm 2012 .................................................... 38
Bảng 4.9: Chi phí sản xuất của nông hộ năm 2012 ......................................... 41
Bảng 4.10: Những thông tin mà nông hộ được hỗ trợ phục vụ sản xuất ......... 43

ix


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
NN&PTNT :

Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

ĐBSCL

:

Đồng bằng sông Cửu Long

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

ĐVT

:


cao thu nhập của các tầng lớp dân cư, đưa kinh tế nông nghiệp nông thôn phát
triển ở tầm cao mới. Tuy nhiên, tiêu chí số 10 về thu nhập trong bộ tiêu chí về
xây dựng nông thôn mới đã gây ra nhiều khó khăn cho quá trình thực hiện.
Theo đó, mức thu nhập bình quân đầu người/năm so với bình quân chung của
tỉnh ít nhất phải đạt 1,3 lần. Thực tế cho thấy, mức thu nhập bình quân đầu
người năm 2012 chỉ đạt 843 USD/người/năm thấp hơn so với mức thu nhập
bình quân của tỉnh là 967 USD/người/năm (Ban tuyên giáo tỉnh Đồng Tháp,
2012). Thực trạng đó là một thách thức cho huyện trong việc tìm giải pháp
nâng cao thu nhập cho nông hộ.
Trong “Báo cáo đặc điểm kinh tế nông thôn Việt Nam - kết quả điều tra
hộ gia đình nông thôn năm 2012 tại 12 tỉnh” vừa được Viện Nghiên cứu quản
lý kinh tế Trung ương (CIEM) công bố thì thu nhập trung bình của hộ thuần
nông chỉ đạt 48.618 đồng/ngày, tức khoảng 1.458.000 đồng/tháng. Điều đáng
chú ý là trong số các hộ tham gia điều tra, có tới 50% hộ phải vay nợ, và chủ
yếu là vay ngoài với lãi suất cao (số tiền nợ từ vay ngân hàng chỉ chiếm hơn
13%), có đến 41,5% số hộ không hài lòng về cuộc sống (CIEM, 2013). Kết
quả đó phần nào phản ánh đời sống khó khăn và thu nhập còn rất thấp của hộ

-1-


dân khu vực nông thôn Việt Nam nói chung cũng như những địa phương có
xuất phát điểm còn ở mức thấp như Lấp Vò.
Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn đó, việc phân tích các yếu tố ảnh
hưởng đến thu nhập của nông hộ trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa thiết thực
giúp lãnh đạo địa phương và nhân dân có những chính sách và giải pháp phù
hợp nhằm nâng cao thu nhập cho nông hộ, đưa kinh tế địa phương phát triển,
góp phần hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, đề tài
“Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ ở huyện Lấp Vò tỉnh
Đồng Tháp” là hết sức cần thiết.



CHƯƠNG 2
PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN
2.1.1 Các khái niệm có liên quan
2.1.1.1 Khái niệm về nông hộ
Nông hộ được hiểu là những hộ nông dân làm nông nhiệp, lâm nghiệp,
ngư nghiệp. Nói chung là gia đình sống bằng nghề làm nông. Hộ là một đơn vị
kinh tế - xã hội tự chủ, cùng một lúc thực hiện nhiều chức năng mà các đơn vị
kinh tế khác không thể có được. Các thành viên trong hộ gia đình có mối quan
hệ gắn bó về huyết thống cũng như về kinh tế, cùng chung sống trong một mái
nhà, cùng tiến hành sản xuất và có chung một nguồn thu nhập. Hộ nông dân là
đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khoa học nông nghiệp và phát triển nông
thôn, vì tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ
yếu được thực hiện qua hoạt động của hộ nông dân (Đặng Thị Thảo Triều,
2010).
Hộ gia đình là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị
tiêu dùng, vừa là đơn vị kinh doanh, vừa là một đơn vị xã hội. Nông hộ là hộ
gia đình có hoạt động sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp (Nguyễn
Văn Đông, 2012).
Nhiều học giả cũng đưa ra những khái niệm về nông hộ và kinh tế hộ:
Theo Mc Gê (1989) thì: “Hộ” là một nhóm người có cùng chung huyết tộc
hoặc không cùng chung huyết tộc ở trong một mái nhà và ăn chung một
mâm cơm.
Nhóm các học giả lý thuyết phát triển cho rằng: “Hộ là một hệ thống các
nguồn lực tạo thành một nhóm các chế độ kinh tế riêng nhưng lại có mối
quan hệ chặt chẽ và phục vụ hệ thống kinh tế lớn hơn”.
Các tác giả Wallerstan (1982), Wood (1981, 1982), Smith (1985), Martin
và BellHel (1987)) cho rằng: “Hộ là một nhóm người có cùng chung sở

quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh mà hộ thực hiện.
Thu nhập của nông hộ là tổng thu nhập hằng năm của tất cả các thành
viên từ việc làm công, làm thuê, từ hoạt động sản xuất nông lâm thủy sản và
sản xuất kinh doanh ngành nghề và dịch vụ, chế biến,... của hộ (Nguyễn Văn
Đông, 2012).
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc (FAO) cho
rằng thu nhập của hộ gia đình nông dân trong sản xuất nông nghiệp “chính là
phần tiền thưởng cho người chủ sở hữu các yếu tố sản xuất cố định như đất
đai, nguồn vốn và nguồn lao động khi đưa các yếu tố này tham gia vào quá
trình sản xuất để tạo ra sản phẩm.
Michael P. Todaro (1998) cho rằng thu nhập của hộ gia đình nông dân là
số lượng hàng hóa và dịch vụ vật chất mà hộ gia đình nông dân có thể dùng
thu nhập bằng tiền của họ mua được, với thu nhập bằng tiền chỉ đơn giản là
tổng số tiền mà hộ gia đình kiếm được hàng tháng, năm (Phạm Ngọc Dưỡng,
2013).
Thu nhập của nông hộ có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau nhưng chủ
yếu được phân thành ba nhóm chính là:
Thu nhập từ nông nghiệp: gồm thu nhập từ các hoạt động sản xuất nông
nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy hải sản. Đây là
nguồn thu nhập chủ yếu của nông dân.
1

Trường Cao đẳng NN&PTNT Bắc Bộ , 2007.

-4-


Thu nhập từ phi nông nghiệp: là thu nhập được tạo ra từ hoạt động công
nghiệp và tiểu thủ công nghiệp như chế biến, xây dựng, làm nghề
truyền thống,... Ngoài ra, thu nhập từ phi nông nghiệp còn bao gồm các

dịch cơ cấu nền kinh tế vĩ mô, nhằm huy động mọi nguồn lực tiến hành sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Hiện nay, kinh tế hộ gia đình
không phải là một thành phần kinh tế, nhưng là một loại hình để phân biệt với
2
3

Trường Cao đẳng NN&PTNT Bắc Bộ, 2007.
Sở NN&PTNT Quảng Bình, 2008.

-5-


các hình thức tổ chức kinh tế khác. Trong hoạt động kinh tế, gia đình có thể
tiến hành tất cả các khâu của quá trình sản xuất và tái sản xuất. Kinh tế hộ gia
đình hiện đang phát triển và hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như
nông nghiệp, vận tải, xây dựng, thương mại dịch vụ và các ngành nghề tiểu
thủ công nghiệp, kinh doanh.4
2.1.2 Lược khảo tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu
Chủ đề các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ trong thời gian
qua đã thu hút nhiều tác giả tham gia nghiên cứu. Các nghiên cứu đã sử dụng
nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá thu nhập của nông hộ trên nhiều
khía cạnh và ở những địa phương khác nhau:
Nhóm tác giả Trần Quế Anh, Nguyễn Quốc Nghi và Bùi Văn Trịnh
(2011) đã thực hiện nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ
gia đình khu vực nông thôn huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long” nhằm phân tích
các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình khu vực nông thôn huyện
Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Số liệu của nghiên cứu được thu thập từ phỏng vấn
trực tiếp 182 hộ gia đình khu vực nông thôn huyện Trà Ôn. Phương pháp
thống kê mô tả và hồi quy tuyến tính đa biến được dùng để phân tích số liệu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia

307 nông hộ và sử dụng các phương pháp phân tích lợi ích chi phí, thống kê
mô tả và phân tích hồi quy cho thấy các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của
nông hộ là tổng diện tích đất của hộ, vay vốn, kiểm dịch, thu nhập từ chăn
nuôi gia cầm, thu nhập từ chăn nuôi khác và thu nhập từ phi nông nghiệp.
Nghiên cứu cũng cho thấy 95% thu nhập của nông hộ đến từ hoạt đông nông
nghiệp, các hộ cũng quan tâm đến việc đa dạng hóa nguồn thu nhập nhưng vẫn
chưa đạt hiệu quả cao.
Đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng của tín dụng nhỏ đến thu nhập của nông
hộ tỉnh Hậu Giang” của tác giả Trương Đông Lộc và Đặng Thị Thảo đã cung
cấp cho tác giả nhiều thông tin hữu ích. Mục tiêu của nghiên cứu là đo lường
ảnh hưởng của tín dụng nhỏ đến thu nhập của nông hộ tỉnh Hậu Giang. Số liệu
của nghiên cứu được thu thập bằng bảng câu hỏi phỏng vấn 628 nông hộ.
Phương pháp phân tích trước - sau và hồi quy tuyến tính đa biến được dùng để
phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu cho thấy tín dụng nhỏ đã góp phần tăng
thu nhập cho hộ nghèo. Ngoài ra, các nhân tố về lượng vốn vay, trình độ học
vấn, số thành viên của hộ, diện tích đất, tham gia các khóa tập huấn về kỹ
thuật sản xuất nông nghiệp có tương quan thuận với thu nhập của nông hộ.
Nghiên cứu còn cho thấy hộ gia đình có chủ hộ là nam thì hiệu quả sử dụng
vốn vay thấp hơn so với chủ hộ là nữ.
Luận văn “Phân tích các yêu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ tại
xã Long Phước huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long” của tác giả Nguyễn Văn
Đông (2012) cung cấp cho tác giả nhiều thông tin về thực trạng thu nhập và
các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ. Tác giả sử dụng
phương pháp chọn mẫu phân tầng và sử dụng bảng câu hỏi phỏng vấn trực
tiếp 120 nông hộ. Phương pháp thống kê mô tả, phân tích tài chính và hồi quy
tương quan được dùng để phân tích số liệu. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thu
nhập của nông hộ đến từ hoạt động sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp.
Mức chênh lệch thu nhập giữa hộ cao nhất và thấp nhất còn ở mức rất cao (gần
7,5 lần). Diện tích đất nông nghiệp, số lao động nông nghiệp và phi nông
nghiệp, học vấn trung bình của các thành viên trong độ tuổi lao động và số

hoạt động làng nghề ở tỉnh Bạc Liêu” của tác giả Mai Văn Nam (2012) để
đánh giá thực trạng thu nhập và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập
của nông hộ tham gia làng nghề ở Bạc Liêu. Các phương pháp thống kê mô tả,
phân tích lợi ích chi phí và hồi quy đa biến được sử dụng để phân tích số liệu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động làng nghề giúp nông hộ nâng cao thu
nhập, giải quyết công ăn việc làm ở địa phương. Tuy nhiên, thiếu vốn, nguyên
liệu và trang thiết bị phục vụ làng nghề, đầu ra không ổn định, trình độ tay
nghề còn hạn chế đã gây ra những khó khăn nhất định cho hoạt động của làng
nghề và ảnh hưởng đến việc gia tăng thu nhập cho người nông dân.
Hoàng Thị Hồng Lộc và Lê Thị Diệu Hiền (2013) nghiên cứu “Các nhân
tố ảnh hưởng đến thu nhập của công nhân tại các khu công nghiệp vùng Đồng
bằng sông Cửu Long”. Đề tài nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu
nhập của công nhân tại các khu công nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long. Số
liệu sơ cấp trong nghiên cứu được thu thập thông qua hình thức phỏng vấn
trực tiếp công nhân bằng bảng câu hỏi theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên
từ 320 công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp ở thành phố Cần Thơ,
Vĩnh Long và Cà Mau. Phương pháp thống kê mô tả và hồi quy tuyến tính đa
biến được dùng để phân tích số liệu điều tra, phỏng vấn. Kết quả cho thấy,

-8-