Lý T Tr ng quê xã Th ch Minh, huy n Th ch Hà, tnh Hà Tnh nh ng l i sinh ra t i tnh NaKha - Thái Lan. ự ọ ở ạ ệ ạ ỉ ĩ ư ạ ạ ỉ
N m 1923, ch m i 10 tu i, Lý T Tr ng c sang Trung Qu c h c t p, h c gi i, nói th o ti ng Hán và ti ng ă ỉ ớ ổ ự ọ đượ ố ọ ậ ọ ỏ ạ ế ế
Anh. Anh ho t ng trong H i Thanh niên Cách m ng ng chí. N m 1929, Lý T Tr ng v n c ho t ng ạ độ ộ ạ đồ ă ự ọ ề ướ ạ độ
v i nhi m v thành l p oàn Thanh niên C ng s n H Chí Minh và làm liên l c cho x u Nam Kì v i n g ớ ệ ụ ậ đ ộ ả ồ ạ ứ ỷ ớ Đả
C ng s n Vi t Nam.ộ ả ệ
Ngày 9 tháng 2 n m 1931, trong bu i mít tinh k ni m m t n m cu c kh i ngha Yên Bái t ch c t i Sài Gòn, ă ổ ỉ ệ ộ ă ộ ở ĩ ổ ứ ạ
khi m t thám n àn áp, Lý T Tr ng ã b n ch t thanh tra m t thám Legrant, anh b b t và k t án t hình.ậ đế đ ự ọ đ ắ ế ậ ị ắ ế ử
Lúc ra tòa xét x . Ng i thanh niên 17 tu i y ã l y vành móng ng a làm di n àn lên án ách th ng tr ử ườ ổ ấ đ ấ ự để ễ đ ố ị
th c dân, kêu g i nhân dân ng d y u tranh. Lu t s bào ch a cho anh xin tòa m l ng khoan h ng vì ự ọ đứ ậ đấ ậ ư ữ ở ượ ồ
anh ch a n tu i thành niên, ã hành ng không có suy ngh. Lý T Tr ng nói:ư đế ổ đ độ ĩ ự ọ
"Tôi hành ng không ph i là không suy ngh. Tôi hi u vi c tôi làm. Tôi làm vì m c ích cách m ng. Tôi ch a độ ả ĩ ể ệ ụ đ ạ ư
n tu i thành niên th t, nh ng tôi trí khôn hi u r ng con n g c a thanh niên ch có th là con đế ổ ậ ư đủ để ể ằ đườ ủ ỉ ể
n g cách m ng và không th là con n g nào khác. Tôi tin r ng n u các ông suy ngh k thì các ông c ngđườ ạ ể đườ ằ ế ĩ ĩ ũ
c n ph i gi i phóng dân t c, gi i phóng nh ng ng i c n lao nh tôiầ ả ả ộ ả ữ ườ ầ ư
Chánh án tuyên án x t anh, Lý T Tr ng v n bình tnh. Khi c h i anh có n n n gì không, anh ng ử ử ự ọ ẫ ĩ đượ ỏ ă ă đứ
tr c vành móng ng a, m t th ng phía tr c ch nói m t câu: "Không n n n gì c !"ướ ự ặ ẳ ướ ỉ ộ ă ă ả
Lý T Tr ng s ng nh ng ngày cu i cùng c a cu c i mình trong xà lim án chém khám l n Sài Gòn. M i chi ự ọ ố ữ ố ủ ộ đờ ớ ọ
ti t v ng i tù án chém "Tr ng con" c gác ng c, ch khám truy n ra ngoài v i m t lòng cung kính, khâmế ề ườ ọ đượ ụ ủ ề ớ ộ
ph c: "Ông nh ngày nào c ng t p th d c! Nhìn ông nh s ng không ai t ng t ng c là ng i i n ụ ỏ ũ ậ ể ụ ỏ ố ưở ượ đượ ườ đợ đế
ngày lên máy chém".
Nh ng án chém qu c th ng hàng n m m i em ra x . Riêng v "Tr ng con", m t v án " nhi u ữ đế ố ườ để ă ớ đ ử ụ ọ ộ ụ đổ ề
m c" c a báo chí th i ó, ch a c 6 tháng ã x .ự ủ ờ đ ư đượ đ ử
Bà Ang rê Viôlít ã vi t v gi phút cu i cùng c a Lý T Tr ng: "Ngày 21/11/1931 thì Huy (t c là Tr ng) b đơ đ ế ề ờ ố ủ ự ọ ứ ọ ị
em x t . Sài Gòn h t s c xúc ng. Hôm y ph i ra l nh thi t quân lu t. T khám l n vang ra ngoài u ngđ ử ử ế ứ độ ấ ả ệ ế ậ ừ ớ đ ờ
ph , ti ng la hét c a tù chính tr. Ti ng thét t l ng ng c và t trái tim c a h ã i theo Huy ra tr ng chém. ố ế ủ ị ế ừ ồ ự ừ ủ ọđ đ ườ
Ph i i u quân i và lính c u h a phun n c àn áp h . Trong nh ng t ng giam c a khám l n ã x y ả đề độ ứ ỏ để ướ đ ọ ữ ườ ủ ớ đ ả
ra nh ng chuy n nh th . Tr c máy chém, Huy nh di n thuy t, song hai tên sen m nh y xô n không ữ ệ ư ế ướ đị ễ ế đầ ả đế
cho anh nói. Ng i ta ch nghe th y ti ng anh kêu 'Vi t Nam! Vi t Nam!'. Huy c ng nh Ph m H ng Thái, ườ ỉ ấ ế ệ ệ ũ ư ạ ồ
c ng nh nhi u ng i khác, là nh ng anh hùng c a n n c l p Vi t Nam".ũ ư ề ườ ữ ủ ề độ ậ ệ
Lý T Tr ng tr c khi lên máy chém m y l n g i "Vi t Nam" và ã hát nhi u l n bài "Qu c t ca".ự ọ ướ ấ ầ ọ ệ đ ề ầ ố ế
Lý T Tr ng là con c a m t gia ình cách m ng quê xã Vi t Xuyên huy n c Th , tnh Hà Tnh. Anh sinh ự ọ ủ ộ đ ạ ở ệ ệ Đứ ọ ỉ ĩ

lúc trò chuy n ng n ng i v i các ng chí c s nh c lúc b sa vào tay gi c... Nh ng òn tra t n c a ệ ắ ủ ớ đồ ở ơ ở ớ ả ị ặ ữ đ ấ ủ
quân gi c không làm lay chuy n c ý chí c a anh. Trong xà lim án chém, Lý T Tr ng làm b n v i "Truy nặ ể đượ ủ ự ọ ạ ớ ệ
Ki u" c a Nguy n Du. Cu n này do v tên ch khám bi u. Nh ng câu th l c bát trong sáng, tài hoa c a thi ề ủ ễ ố ợ ủ ế ữ ơ ụ ủ
hào Nguy n Du ã quy n lòng anh v i tâm h n h n dân t c. Anh ch a t chân lên làng quê anh bên dòng ễ đ ệ ớ ồ ồ ộ ư đặ
sông La. Dòng sông y ch y qua huy n c Ph vào sông Lam ch y qua 99 ng n H ng Lnh xuôi v C aấ ả ệ Đứ ổđổ ả ọ ồ ĩ ề ử
H i. Anh ch a c n ó nh ng câu th : ộ ư đượ đế đ ư ơ
"Bu n trông c a bi n chi u hôm ồ ử ể ề
Thuy n ai th p thoáng cánh bu m xa xa..." ề ấ ồ
c kh c kho i trong anh. ứ ắ ả
Trong xà lim, anh th h n mình theo nh ng câu th p nh ng c bích c a thi hào: ả ồ ữ ơđẹ ư ọ ủ
"Long lanh áy n c in tr i đ ướ ờ
Thành xây khói bi c, non ph i bóng vàng" ế ơ
Lý T Tr ng yêu t n c, yêu ng bào, yêu ng chí c a mình, anh càng yêu cu c s ng, s ng tr n v n ự ọ đấ ướ đồ đồ ủ ộ ố ố ọ ẹ
nh ng n m tháng ng n ng i c a i mình không h lãng phí, không m m bi quan len l i vào tâm h n mìnhữ ă ắ ủ ủ đờ ề để ầ ỏ ồ
m c dù bi t mình s p b gi c em hành hình. ặ ế ắ ị ặ đ
B n th c dân tìm cách lung l c ý chí gang thép c a anh, nh ng t t c nh ng l i d d , nh ng s phnh ph ọ ự ạ ủ ư ấ ả ữ ờ ụ ỗ ữ ự ỉ ờ
ê hèn c a chúng u b anh ánh b i. đ ủ đề ị đ ạ
Nh ng án chém qu c th ng hàng n m m i em ra x . Riêng v "Tr ng con", m t v án " nhi u ữ đế ố ườ để ă ớ đ ử ụ ọ ộ ụ đổ ề
m c" nh b n chúng h i ó th ng g i, ch a c 6 tháng ã x . ự ư ọ ồ đ ườ ọ ư đượ đ ử
Bà Ang rê Viôlít ã vi t v gi phút cu i cùng c a Lý T Tr ng: "Ngày 21/11/1931 thì Huy (t c là Tr ng) b đơ đ ế ề ờ ố ủ ự ọ ứ ọ ị
em x t . Sài Gòn h t s c xúc ng. Hôm y ph i ra l nh thi t quân lu t. T khám l n vang ra ngoài u ngđ ử ử ế ứ độ ấ ả ệ ế ậ ừ ớ đ ờ
ph , ti ng la hét c a tù chính tr. Ti ng thét t l ng ng c và t trái tim c a h ã i theo Huy ra tr ng chém. ố ế ủ ị ế ừ ồ ự ừ ủ ọđ đ ườ
Ph i i u quân i và lính c u h a phun n c àn áp h . Trong nh ng t ng giam c a khám l n ã x y ả đề độ ứ ỏ để ướ đ ọ ữ ườ ủ ớ đ ả
ra nh ng chuy n nh th . Tr c máy chém, Huy nh di n thuy t, song hai tên sen m nh y xô n không ữ ệ ư ế ướ đị ễ ế đầ ả đế
cho anh nói. Ng i ta ch nghe th y ti ng anh kêu "Vi t Nam! Vi t Nam!". Huy c ng nh Ph m H ng Thái, ườ ỉ ấ ế ệ ệ ũ ư ạ ồ
c ng nh nhi u ng i khác, là nh ng anh hùng c a n n c l p Vi t Nam". ũ ư ề ườ ữ ủ ề độ ậ ệ
Lý T Tr ng tr c khi lên máy chém m y l n g i "Vi t Nam" thân yêu và ã hát nhi u l n bài "Qu c t ca": ự ọ ướ ấ ầ ọ ệ đ ề ầ ố ế
"Vùng lên h i các nô l th gian!". Hai tháng tr c ó c ng t i thành ph Sài Gòn, nhà th ng Ch ỡ ệở ế ướ đ ũ ạ ố ở ươ ợ
Quán, ng chí Tr n Phú, t ng bí th u tiên c a ng C ng s n Vi t Nam, lúc s p m t ã nh n nh v i đồ ầ ổ ư đầ ủ Đả ộ ả ệ ắ ấ đ ắ ủ ớ
các ng đồ