A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong thời đại khoa học công nghệ hiện nay ứng dụng công nghệ thông tin
(CNTT) có ảnh hướng rất lớn đến sự phát triển kinh tế nhân loại bởi có thể tiết
kiệm thời gian, kinh tế và nhân lực như: điều khiển máy CNC, máy phay Master
CAM, hệ điều hành điện thoại, điều khiển các giây chuyền điều khiển tự động,
điều khiển robot…. các cỗ máy đó có thể hoạt động được phải nhờ vào các
chương trình và được xây dựng bằng các ngôn ngữ lập trình nào đó. Để xây
dựng và viết được các phần mềm cần có một quá trình nghiên cứu, học tập về
ngôn ngữ lập trình, qua đó nhà lập trình có thể chọn một ngôn ngữ lập trình
thích hợp.
Mọi thứ đều có điểm khởi đầu của nó, với học sinh việc học Pascal là khởi
đầu cho việc tiếp cận ngôn ngữ lập trình bậc cao, qua đó giúp các em hình dung
được sự ra đời, cấu tạo, hoạt động cũng như ích lợi của các chương trình hoạt
động trong máy tính, các máy tự động…Qua đó giúp các em có thêm một định
hướng, một niềm đam mê về tin học, về nghề nghiệp mà các em chọn sau này.
Lập trình là các môn học khó, nhất là ngôn ngữ Pascal. Nhưng qua đó có
thể tạo cho học sinh tính tư duy sáng tạo và tinh thần làm việc độc lập cao; tuy
nhiên chỉ với các phiên bản nền Dos (như Turbo, Borland hay FreePascal) với
cách tương tác phức tạp và giao diện đồ họa quá giản đơn như hiện nay đã làm
cho Pascal trở nên quá khó khăn và xa lạ đối với người sử dụng và nhất là đối
với học sinh THCS, THPT, sinh viên các ngành khoa học tự nhiên - những đối
tượng chính đang trực tiếp ứng dụng ngôn ngữ lập trình này.
Mặt khác với các phiên bản trên người giáo viên không thể trình diễn hoặc
trình diễn ở cửa sổ nhỏ rất khó quan sát trên các máy chiếu và trình chiếu trực
tiếp trên các máy học sinh qua các phần mềm quản lí như Netsupport, Netop
school, ITALC… đây là các khó khăn mà bản thân tôi và bạn bè đồng nghiệp
đã gặp. Vì vậy, tôi luôn luôn trăn trở tìm ra biện pháp, cách khắc phục khó khăn
trong quá trình giảng dạy, để nâng cao hiệu quả công việc của mình. Do đó, tôi
chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Sử dụng phần mềm V-pascal để nâng cao
hiệu quả dạy học thực hành môn Tin học THCS quyển 3 tại trường THCS Nga
Thạch”. Với mong muốn được chia sẽ và học hỏi từ chuyên môn của đồng

cập lớn của giáo viên dạy tiết thực hành môn Tin học.
Với những đặc thù riêng của bộ môn và một số bất cập còn tồn tại của môn
học, tôi đã tìm tòi và nghiên cứu nêu ra những giải pháp không những giúp các
em thân thiện với ngôn ngữ lập trình mà còn giúp giáo viên dạy tốt tiết thực
hành trong giờ học thực hành tại phòng máy vi tính nhằm khắc phục những bất
cập của môn học.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1. Thực trạng
Như chúng ta đã biết để minh họa một cách trực quan các đơn vị kiến
thức như: Hướng dẫn một tiết lý thuyết hay phần lý thuyết của một bài thực
hành, mô phỏng quan sát thí nghiệm hay một hiện tượng tự nhiên... thì cách hiệu
2


quả nhất là thiết kế bài giảng điện tử và trình chiếu trên máy chiếu. Như vậy mới
gây hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em dễ phát hiện, quan sát các kiến
thức mới, giúp học sinh gần gũi hơn với thực tế. Nhưng với môn Tin học thì sản
phẩm tạo ra chính là các phần mềm chạy trên máy tính. Do vậy, ta có thể soạn
thảo như thế nào thì đều phải minh họa trực tiếp trên phần mềm đó.
* Về cách tổ chức thực hiện thông thường:
Đối với các phiên bản chạy trên nền Dos thì ta không thể trình chiếu môi
trường soạn thảo và môi trường chạy lên trên máy chiếu được.
Với Turbo Pascal, Borland ta có thể chuyển sang chế độ cửa sổ Windows
như sau: Ấn phải chuột lên biểu tượng Pascal/Properties/Screen/Windows

Hình 1. Cách chuyển chế độ hiển thị màn hình

* Ưu điểm:
Có thể quan sát trực tiếp cửa sổ soạn thảo và cửa sổ chạy chương trình.
* Nhược điểm:

TB
Yếu
Lớp
lượng
SL % SL %
SL % SL % SL %
8 8A

35

2

5.7

8

22.9

9

25.7

15

42.9

1

2.9



4


học sinh khối 8 chương trình Tin học quyển 3 – THCS Nga Thạch tại phòng
máy.
a. Kết quả
Tôi đã cài đặt phần mềm, nghiên cứu và hoàn thiện bài giảng cả về nội
dung lẫn hình thức. Cụ thể: nội dung bài học thực hành, với các câu hỏi lí
thuyết, câu hỏi có liên quan đến bài thực hành, trình chiếu rõ ràng mạch lạc từng
thao tác, phong phú và đầy đủ kiến thức trong phạm vi thực hành để hoàn thiện
đúng mục đích yêu cầu của bài.
b. Hiệu quả
Hoàn thành việc ứng dụng và kết hợp các phần mềm hỗ trợ trong việc dạy
học, quản lí tốt cơ sở vật chất đối với số lượng học sinh đông và có nhiều lớp
học.
Mặt khác, bài thực hành vừa mang tính chất đổi mới về phương pháp dạy
học lấy đối tượng học sinh làm trung tâm, vừa tạo sự hứng thú, phấn khởi cho
học sinh khi phải học những tiết thực hành nhiều thao tác, kết hợp nhiều thao tác
mới, thiếu thốn về máy tính thực hành…
III. GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Vấn đề nghiên cứu chính của đề tài này là nâng cao hiệu quả việc học tập
môn học Pascal cho học sinh mới tiếp cận với lập trình, gây hứng thú cho việc
dạy và học lập trình, cách cài đặt và tiếp cận với phần mềm học tập mới.
1. Cài đặt phần mềm V_pascal
1.1. Tải phần mềm
Bước 1.1.1: Mở trình duyệt Web Cốc cốc và gõ tại mục tìm kiếm: Phần
mềm V_Pascal và ấn Enter
Bước 1.1.2 Download bộ cài tại địa chỉ: http://download.com.vn/vpascal/download làm theo các hướng dẫn của trang Web để tải về.


Bảng 3. Bảng yêu cầu cấu hình cài đặt phần mềm
Yêu cầu cài phần mềm hỗ trợ:
Turbo Pascal 7.0 hoặc Free Pascal 2.4.0
Các bước tiến hành:
Bước 2.2.1. Giải nén tập tin
Bước 2.2.2: Nháy đúp chuột vào tệp
mục V_Pascal sau khí giải nén được.
Bước 2.2.3: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Run

nằm trong thư

6


Hình 3. Hộp thoại cài đặt phần mềm
Bước 2.2.4: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Next

Hình 4. Hộp thoại bắt đầu giao diện cài dặt
Bước 2.2.5: Hộp thoại xuất hiện/ ấn I Agree
7


Hình 5. Hộp thoại cài đặt và giấy thiệu thông tin tác giả
Bước 2.2.6: Hộp thoại xuất hiện/ ấn Install

Hình 6. Hộp thoại xác định đường dẫn cài đặt chương trình
Bước 2.2.7: Đợi quá trình cài đặt thành công khi hộp thoại xuất hiện ấn
Finish

8


Hình 11. Thông báo biên dịch thành công trên V-Pascal
Khi nhập vào một từ khóa hay tên hàm có trong thư viện chuẩn, bạn sẽ
thấy tên của đối tượng xuất hiện ở góc trên bên phải của giao diện chương trình
rất tiện lợi cho việc so sánh và đối chiếu để giảm sai sót tối đa.
Các thao tác: sao chép, cắt, dán, khôi phục, tìm kiếm, thay thế…trên
source code sẽ trở nên quá dễ dàng và quen thuộc với giao diện Windows.
Chức năng hỗ trợ chèn nhanh một cú pháp câu lệnh hay vòng lặp trong
menu Soạn thảo > Chèn sẽ giúp bạn thao tác hiệu quả hơn khi lập trình.
Menu Trợ giúp > Từ điểm Pascal sẽ giúp bạn có thể tra nhanh cú pháp
sử dụng của một hàm, xem cách hướng dẫn và khắc phục các mã lỗi thường
xuyên gặp phải khi biên dịch tất cả đều bằng tiếng Việt rất chi tiết và dễ hiểu.

11


Hình 12. Giao diện Menu trợ giúp
3. Tổ chức thực hiện
3.1. Nội dung - phương pháp thiết kế bài dạy “Bài thực hành 6: “Sử dụng
câu lệnh lặp While…do...” trong chương trình “Tin học quyển 3-THCS” dành
cho học sinh khối 8.
* Phạm vi kiến thức
Đây là tiết thực hành nhằm mục đích cũng cố lại hai đơn vị kiến thức về
cấu trúc rẽ nhánh đã học.
* Sử dụng phần mềm hỗ trợ V_Pascal
Để khắc phục một trong các nhược điểm đã nêu cũng như tăng hứng thú
học tập, tôi đã nghiên cứu và sử dụng phần mềm V_Pascal trong tiết dạy để hỗ
trợ ngôn ngữ lập trình Pascal.
3.2. Triển khai
Bước 3.2.1: Cài đặt trình dịch: để tiến hành thiết lập đường dẫn tới hai

Phương pháp:
Áp dụng phương pháp GVi trình diễn mẫu, giải thích
13


HSii quan sát. Tiếp theo HS tự thực hành, điều chỉnh sai sót.
GV theo dõi, hướng dẫn sửa chữa.

Giai đoạn 1: Trình diễn mẫu - Học sinh quan sát
Giáo viên có thể dùng cả máy chiếu và trình diễn trên màn hình của học
sinh qua phần mềm Net School, V_pascal
* Chuẩn bị:
Máy chiếu phải kết nối với máy trình diễn. Nên trình diễn trên máy tính
xách tay để thuận tiện trong việc quan sát.
Giáo viên nên chuẩn bị trình diễn thật kỹ tránh trường hợp làm chậm và
còn lúng túng trong thao tác xử lí vì đây là giai đoạn tạo sự chú ý và gây
hứng thú cho học sinh trong suốt giờ thực hành.
Khởi động phần mềm V_pascal nạp bài tập (nên chuẩn bị trước) bằng
cách vào File/Open và chọn đến tệp cần trình chiếu:

Hình 14. Vùng làm việc chính khi mở một bài tập thực hành
Bước 1: Chiếu màn hình giáo viên lên tất cả màn hình của máy học sinh qua
phần mềm Netschool.
Thời
Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
gian
14



kết thúc quá trình trình chiếu.

Giao đoạn 2: Học sinh luyện tập
- Giai đoạn chính để hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh.
- Để ở chế độ quan sát các máy con và quản lí trực tiếp hay hướng dẫn
đến từng máy con.
- Yêu cầu học sinh mở chương trình V_pascal và soạn thảo trực tiếp trên
vùng soạn thảo và yêu cầu học sinh phân biệt câu lệnh, từ khóa…
- Giáo viên có thể dùng phần mềm Netschool để thực hành cho các máy
học sinh chưa làm được.
IV. KIỂM NGHIỆM
1. Tính thực tế của đề tài
Đối với giáo viên: Có thể hướng dẫn cả lớp hay một máy học sinh thông
qua trình diễn trên máy chiếu hoặc các máy con ở môi trường DOS của một số
phiên bản của Pascal; Kiểm tra một hoặc một nhóm học sinh các thao tác thực
15


hành hay cú pháp lệnh đã học..dễ dàng chỉ ra các lỗi trên từng máy học sinh và
đưa ra hướng khắc phục cho các lỗi đó.
Đối với học sinh: Các em có cái nhìn tổng quan về ngôn ngữ lập trình
hướng tới phát triển tư duy, sáng tạo trên các ngôn ngữ lập trình bậc cao hơn
như Visua Basic, C++, C#, PHP, Java… và cách tiếp cận với các phần mềm học
tập.
Ngoài ra học sinh còn nhận thấy ưu điểm cơ bản khi sử dụng các chương
trình với giao diện đồ họa bằng cửa sổ, các thao tác sao chép, di chuyển, kiểm
tra lỗi, dịch và phát hiện lỗi rất hiệu quả.
Từ phần mềm V_pascal do chính người Việt Nam xây dựng nên học sinh
càng hay say học tập để chính các em sẽ là những người lập trình viên trong
tương lai xây dựng nên các ngôn ngữ lập trình hay các chương trình điều khiển

SL

%

TB Khá
SL

%

TB
SL

%

Yếu
SL

%

16


8 8A

35

9

25.7


22.9

7

20.0

0

0.0

C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận
Ngôn ngữ lập trình nói chung đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây
dựng các chương trình ứng dụng để phục vụ cho cuộc sống. Nhờ sự phát triển
của tin học và vai trò của các nhà lập trình viên chuyên nghiệp mà các công việc
được giải quyết nhanh chóng hiệu quả, chính xác.
Hiện nay, ngôn ngữ lập trình Pascal đang là ngôn ngữ lập trình phổ biến
nhất trên thế giới sử dụng trong lĩnh vực giảng dạy. Khi ứng dụng vào một tiết
học, các thầy, cô có thể đưa ra các vấn đề như lập trình các game nhỏ…để các
em có thể chứng tỏ được khả năng của hiểu biết của mình và như vậy học sinh
trở nên yêu thích môn học, ham học hỏi và tìm tòi sáng tạo.
Kết quả là đã có rất nhiều em dễ dàng vận dụng được câu lệnh lặp để giải
các vấn bài toán lặp do giáo viên đặt ra.
2. Đề xuất
Tin học là một môn học khoa học đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Bản
thân là giáo viên Tin học, tôi thấy gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp cận với kiến
thức mới: Về tài liệu tham khảo, sách giáo khoa, nghiên cứu phần mềm hỗ trợ
dạy học, quản lí học sinh và đặc biệt là phương pháp dạy học.
Người giáo viên tin học cần hơn các môn học khác về các kỳ bồi dưỡng
thường xuyên, chuyên đề để học hỏi, trao đổi phương pháp, kinh nghiệm giảng


iii

SGK, Tr. Viết tắt sách giáo khoa, trang.