PHẦN I: CƠ SỞ ĐỂ TẬP HUẤN CÓ HIỆU QUẢ
Bất kỳ một khóa tập huấn nào cũng mất chi phí và cũng rất tốn kém. Do vậy,
chúng ta đều mong đợi (kỳ vọng) vào tính hiệu quả của nó. Một khóa tập huấn hiệu
quả là khóa tập huấn đạt mục đích như mong đợi, làm thay đổi hành vi sản xuất,
thay đổi cách làm của người dân, đạt được mục tiêu “ 3 dễ”
- Dễ hiểu.
- Dễ nhớ (nhớ lâu).
- Dễ làm (làm đúng, áp dụng được và có hiệu quả).
Vậy muốn đạt được mục tiêu chúng ta phải quan tâm tới cơ sở để có khóa
tập huấn hiệu quả.
I. Phải có tập huấn viên giỏi
1.1 Thế nào là tập huấn viên giỏi.
Tập huấn viên giỏi là người có khả năng truyền đạt dễ hiểu, dễ nhớ, gây ấn
tượng và thuyết phục người nghe cũng như hoàn thành mục tiêu của khóa tập huấn.
Khi bà con nhận ra rằng họ có vấn đề (nuôi tôm - tôm chết, nuôi cá - cá
chậm lớn, nuôi cua - không hiệu quả…) họ có nhu cầu cần phải giải quyết vấn đề
(phải được tập huấn kỹ thuật). Bà con sẽ mời ai sau đây để tập huấn:
+ Chủ doanh nghiệp (người nuôi trồng thủy sản)?
+ Thương lái (người buôn cá)?
+ Cán bộ Khuyến nông - Khuyến ngư?
Bà con của chúng ta chắc chắn sẽ chọn người giỏi và có uy tín cao. Do đó,
cán bộ Khuyến nông muốn được lựa chọn thì phải giỏi. Cán bộ giỏi là điều kiện
tiên quyết thành công và hiệu quả của khóa tập huấn.
Tập huấn viên giỏi phải được hội tụ đầy đủ 4 yếu tố:
* Giỏi về tri thức nghề nghiệp (cả lý luận và thực tiễn).
+ Kiến thức về chuyên môn (khoa học kỹ thuật…).
+ Kiến thức về xã hội (trình độ dân trí, am hiểu chính sách, chế độ…).
+ Kiến thức về thị trường (thương lái, giá cả…0.
Giảng viên giỏi, vững vàng về chuyên môn, sẽ truyền đạt chính xác nội dung
khoa học kỹ thuật để người dân tiếp thu và truyền đạt tốt.
* Giỏi về kỹ năng nghề nghiệp:

để khai thác tối ưu tiềm năng và thế mạnh của địa phương.
2. Khi bạn là tập huấn viên - Bạn mong điề gì ở người dân.
Khi bạn là tập huấn viên hay là cán bộ cấp huyện, cấp tỉnh còn đối
tượng/người dân của bạn là cán bộ xã, thôn hoặc người dân. Vậy bạn mong muốn
điều gì ở họ?
Khi kết thúc một khóa tập huấn, Bạn mong muốn người dân những điều như
sau:
- Hiểu và nhỡ những điều mà bạn trình bày.
- Làm được, làm thành thạo các việc mà bạn hướng dẫn cho họ.


- có đủ tự tin để có thể áp dụng linh hoạt những kiến thức và kỹ năng đã học
vào công việc của họ một cách hiệu quả, nhanh và phù hợp với thực tế.
- Đem tài liệu về nhà để khi quên điều gì thì có thể tham khảo.
- Học được phương pháp và kỹ năng tập huấn của tập huấn viên.
3. Khi bạn là tập huấn viên - Người dân mong muồn gì ở bạn:
Người dân mong Bạn cần phải
muốn
1. Nơi học tiện nghi Chuẩn bị chu đáo phòng tập huấn, bàn ghế,
đầy đủ
các dụng cụ, trang thiết bị, hậu cần đầy đủ.
2. Nội dung học tập
liên
quan
đến
những vấn đề họ đã
gặp phải hoặc mục
tiêu họ muốn đạt
được


- Trao đổi với người dân về trở ngại họ gặp
trong sản xuất, sau đó thảo luận với họ để
giải quyết các trở ngai đó.

Ý kiến của
bạn


4. Bản thân họ và
những kinh nghiệm
của họ được tôn
trọng

- Luôn đặt câu hỏi và luôn đề nghị mọi người
cùng trao đổi (xem thêm kỹ năng hỏi và trả
lời câu hỏi).
- Tạo mối quan hệ hòa đồng với mọi người.
- Không phán xét quá mức các sai lầm của
người dân.
- Gợi ý để người dân trao đổi ý kiến tự bình
luận khi kinh nghiệm của họ chưa đúng.
- Khen ngợi những gì mà người dân đã làm
đúng.

5. Không khí học - Bố trí giải lao hợp lý.
tập
hào
hứng, - Có thể làm các bài tập vui/trò chơi.
không mệt mỏi.
- Mọi người có cơ hội tham gia trao đổi.

điều đã học trong thực hành. Phươgn pháp này giúp cho học
thực tế công việc.
viên biết làm. Khi biết làm thì họ mới tự tin
Kết luậ quan trọng
Bạn cần xác định rõ đối tượng tập huấn:
- Giảng cho ai?
- Giảng ở đâu?
- Phương pháp giảng dạy và kỹ năng sử dụng?
Bạn cần xác định đúng chủ đề tập huấn để đáp ứng được mong đợi của
người dân
Chủ đề tập huấn
- Khái niệm chủ đề tập huấn
Chủ đề tập huấn là chủ đề chính, vấn đề chính của khóa tập huấn.
- Sự cần thiết phải xác định đúng chủ đề.
Chủ đề tập huấn cần xác dịnh đúng chủ đề.
+ Đáp ứng nhu cầu của người học và của cơ quan quản lý, cơ quan khuyến
nông.
+ Người tập huấn phải biết rõ mình cần phải tập trung giảng về vấn đề gì.
Làm cơ sở để tập huấn viên thiết kế bài giảng (xác định nội dung, lựa chọn phương
pháp, kỹ năng giảng dạy, phân bổ thời lượng, chuẩn bị giáo cụ trực quan, bài tập
hướng dẫn thực hành).
+ Xác định đối tượng tập huấn và thời gian tập huấn.
+ Người học biết mình sẽ nghe giảng và thực hành về chủ đề gì.
- Cách xác định đúng chủ đề:
Chủ đề được xác định đúng trên cơ sở:
+ Tập hợp nhu cầu tập huấn của bà con (bà con nhận ra rằng mình có vấn đề
gì, có nhu cầu giải quyết vấn đề đó như thế nào).


+ Khả năng giảng dạy của tập huấn viên (đúng chuyên môn, đúng nghề

+ Vấn đề cản tạo ao.


+ Một số vấn đề cơ bản về phòng trị bệnh.
Với các chủ đề trên tập huấn viên có thể tùy tiện giảng theo cảm hứng,
không tôn trọng quy trình kỹ thuật, sót nội dung, không đúng chủ đề người học
không rõ chủ đề tập huấn, người học không rõ chủ đề tập huán, mình sẽ được nghe
giảng cụ thể và được thực hành về vấn đề gì.
4. Mục tiêu của khóa tập huấn:
Mỗi khóa tập huán đều phải xác định rõ mục tiêu cần đạt được. Mục tiêu
này liên quan đến người học (người dân).
Mục tiêu khóa tập huấn không phải là Bạn dạy gì, tập huấn nội dung gì mà
người học sẽ học được gì, biết làm gì.
Khi xác định mục tiêu Bạn không nên dùng những từ ngữ chung chung như
“Nắm được”, “Quán triệt được” mà phải dùng các từ hàng động, ví dụ “Nhớ được”,
“Hiểu được”, “Làm được”.
4.1 Mục tiêu tập huấn kỹ thuật cho nông dân là:
- Nông dân chấp nhận kỹ thuật mới áp dụng kỹ thuật mới trong sản xuất
(hay còn gọi là thay đổi hành vi sản xuất).
- Kỹ thuật mới được duy trì và nhân rộng trong cộng đồng (Nhân rộng và
duy trì lâu dài).
Kết luậ quan trọng
Từ trước đến nay chúng ta thường nói: “Người dân thiếu kiến thức, thiếu
hiểu biết khoa học kỹ thuật…khóa tập huấn này nhằm trang bị kiến thức, nâng cao
nhận thức…của người dân”. Nhưng, nếu chỉ nâng cao kiến thức, nâng cao mà
người dân khppng làm gì, hoặc vẫn làm như cũ thì kiến thức, nhận thức kia có ích
gì nhiề? Do đó, mục tiêu quan trọng nhất của tập huán, đào tạo không phải dừng lại
ở nâng cao kiển thức, nhận thức mà là Hành động- tức là người dân làm theo cách
mới mà vừa học được.
Từ trước đến nay chúng ta thường nói phươgn pháp dạy học “Lấy học viên

nhân rộng.

duy trì.

- Chưa có kỹ thuật

có kỹ thuật.

- Chưa có hiệu quả

hiệu quả.

* Có những hành vi gây hại (đố kỵ với cái mới, làm ngược lài, chỉ theo kinh
nghiệm).
* Có những hành vi không có lợi, không có hại hoặc không rõ rệt (bàng
quan, thờ ơ. Không làm gì).
Vậy tập huấn hiệu quả là tập huấn đã đạt được mục tiêu, làm thay đổi hành
vi của người dân theo hướng có lợi.
5.2. Kiến thức:
* Kiến thức là những hiểu biết về khoa học, kỹ thuật mới do sự từng trản và
học tập mà có.
- Kiến thức Sống là kiến thức mà người học hiểu được và áp dụng được
trong thực tế công việc của họ/ghi nhớ dài lâu dù lớp tập huấn đã kết thúc.
- Kiến thức Chết là kiến thức mà người học không hiểu được, hoặc không
áp dụng được kiến thức ấy trong công việc hoặc là người học sẽ quên ngay sau khi
nghe giảng/lớp tập huấn kết thúc.


* Kiến thức luôn là vấn đề trọng tâm của khóa tập huấ, là tiến bộ kỹ thuật
phù hợp với điềi kueenj áp dụng của địa phương, giúp người dân thay đổi hành vi

là đúng, làm thế nào là chưa đúng và để giải thích được và sao lại đúng và vì sao


chưa đúng.
2. Niềm tin: Tạo dựng niềm tin bằng việc đưa ra những dẫn chứng, ví dụ cụ
thẻ, sát thực tế và giải thích cặn kẽ.
3. Thái độ: Giúp cho người dân có thái độ ủng hộ cái mới, tìm cách vượt
qua các trở ngai để hình thành mang muốn làm theo cái mới.
4. Điều kiện để thực hành/áp dụng: Giúp cho người dân có đủ điều kiện để
thực hành áp dụng kỹ thuật mới bằng cách chỉ ra nhiều khả năng áp dụng: Nếu thế
này - Thì; Nếu thế kia - Thì….
5. Kỹ năng thực hành: Giúp cho người dân làm thử. Làm thử để biết cách
làm ngay tại lớp học. Nếu không giúp người dân biết cách làm thì sau tập huấn họ
về sẽ rất e ngại, không tự tin để áp dụng vào thực tế công việc.
Bài tập:
Bạn hãy thêm hoặc bớt 1 trong 4 yếu tố của “Chìa khóa vàng” và giải thích
tính hợp của việc thêm hoặc bớt đó?.
6. Các yếu tố kỹ thuật và yếu tố phi kỹ thuật
6.1. Khái niệm:
- Các yếu tố kỹ thuật: Là những yếu tố liên quan đến quy trình làm việc/hệ
thống biểu mẫu/cách thức sản xuất/các tiêu chuẩn/yêu cầu về chuyên môn…
- Các yếu tố phi kỹ thuật: Là những yếu tố không liên quan đến kỹ
thuật,nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến việc chấp nhận và thực hành cái mới. Đó là
các yếu tố như tuổi tác, giới tính, sức khỏe, trình độ văn hóa, môi trường xã hội,
tâm lý, tập quán dân tộc, giá cả, thị trư[ngf,…
6.2. Sự cần thiết của việc hiểu biết các yếu tố kỹ thuật và yếu tố phi kỹ
thuật.
Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp luôn tồn tại các yếu tố kỹ thuật và
yếu tố phi kỹ thuật. Cả hai nhóm yếu tố này có thể tác động trực tiếp đến quá trình
và kết quả sản xuất của bà con nông dân. Điều này nhắc nhở tập huấn viên không

Chỉ để lại 1 lớp bùn Theo
thói
quen: Cán bộ Khuyến ngư
từ 15 - 20cm.
Không vét bùn.
giải thích về lợi ích
của việc vét bùn

Dùng vôi Biết cách bón vôi
để xử lý Cách tính lượng vôi;
đáy ao nuôi Thời điểm mua; Cách
chọn mua voi; Cách
vận chuyển vôi; Cách
bón vôi;…)

- Ở vùng này khó - Cố găng đấu mối để
mua vôi quá.
mua.
- Muốn mua vôi phải - Mượn phương tiên.
đi xa quá, nhà tôi lài
không có xe máy, mà
giá cũng cao.
- Dân ở đây thường - Cán bộ Khuyến ngư
không cải tạo ao nuôi. giải thích về lợi ích
của việc bón vôi.

Phơi đáy

Khi nền đáy nứt nẻ Trời mưa
chân chim.


Cho ăn đảm bảo theo Không cho ăn
4 nguyên tắc: Định số

Cán bộ Khuyến ngư
giải thích về tầm quan


lượng, định chuất
lượng, định vị trí và
định thời gian.
Thu hoạch

- Luyện ép cá.
- Giảm mức cho ăn.
- Tháo bớt nước.

trọng của việc cho ăn.

Không luyện ép cá.

Cán bộ Khuyến ngư
Vẫn cho cá ăn no để giải thích về tầm quan
trọng của các thao tác
tăng cân.
kỹ thuật trước và
trong khi thu hoạch.

Kết luận quan trọng:
- Các yếu tố phi kỹ thuật thường ảnh hưởng rất lớn đến thai độ của người

dân tham dự có bao nhiêu người có điều kiện và
mong muốn thay đổi
Caau^: từ đây mới đi vào kỹ thuật

7. Những điều kiện cần thiết để người dân thay đổi hành vi sản xuất:
Các điiều kiện để người daan thay đổi hành vi sản Liên hệ với việc tập huấn
xuất
trước đây cảu bạn: bạn đã
làm gì?
1. Người dân phải nhận ra rừng họ có vấn đề.
2. Người dân phải mong muốn giải quyết ván đề
đó.
3. Người dân phải biết rõ về “ Cách làm mới” nào
có thể giải quyết được vấn đề đó
4. “ Cách lầm mới phải có khả năng thực thi và
được xã hội chấp nhận
5. Người dân phải làm thử” cách làm mới” đó để
tạo một tình trạng khác
6. Người dân phải đánh giá được hiệu quả của cách
làm đó
7. Người dân quyết định tiếp tục thực hiện các cách
làm đó.
8. Người dân cần có sự hỗ trợ để họ duy trì và
nhân rộng cách làm mới đó
8. Người dân học tốt nhất bằng cách nào?
Học tốt ở đây có nghĩa rằng người dân hiểu được , nhớ được và có kỹ năng áp
dụng kiến thức vào thực tế công việc hay sản xuất. Để giúp người dân học tốt,


giảng viên cần biết người dân đi học có đặc điểm gì và cần phân biệt dược sinh


Tích lũy kinh nghiệm từ

Tọa đàm trao đổi kinh nghiệm

Chia sẻ kinh nghiệm thực tế

Người học tốt nhất bằng các cách sau:
Người dân học tốt nhất Lý do
bằng các cách sau
1. Học bằng nghe giảng Vì nghe là cách học truyền thông
có các giáo cụ trực quan, nhưng chỉ có nghe thôi thì sẽ
so sánh mới/ cũ
chóng quyên.
Vì giảng bài có giáo cụ trực
quan là giúp người dân học bằng
mắt.
Vì “ trăm nghe không bằng một
thấy”
Vì phương pháp so sánh sẽ làm
cho người học phân biệt được rất

Ý kiến của bạn thế
nào?


rõ từng điểm
2. Học bằng cách thực Vì người dân học là để hành, học
hành
là để làm được dùng, được

- Học bằng mắt: đọc tài liệu, đọc tờ rơi, quan sát bài tập thực hành để giúp học
viên bằng mắt tập huấn phải sử dụng nhiều giáo cụ trực quan, viết chữ to, rõ ràng
trên bảng, vẽ cát dán tranh ảnh, làm mô hình trên vật giả, vật thật cho bà con.


- Học bằng miệng: Học bằng cách trao đổi, hỏi đáp, chia sẻ kinh nghiệm. Để
giúp người dân học tốt bằng miệng, tập huấn viên phải tổ chức thảo luận, sử dụng
đa dạng các câu hỏi để việc học tập huấn có sứ tham gia lấy người học làm trung
tâm.
- Học bằng mũi: Dùng mũi để ngửi mùi nước, người mùi cá, mùi thức ăn. Để
giúp người dân học bằng mũi, tập huấn viên tổ chức cho người học tham quan,
thực hành trên vật thật.
- Học bằng chân tay: lội ao đo độ dày của lớp bùn, chèn đáy lưới,….. thực
hành thao tác