ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ

HỒ TRUNG THANH

KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG TIÊU CHUẨN
MÔI TRƢỜNG TRONG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ
CỦA MỘT SỐ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Chuyên ngành
: Kinh tế chính trị XHCN
Mã số
: 5.02.01
Người hướng dẫn khoa học : PGS. TS. Nguyễn Thế Chinh

HÀ NỘI, 2004


MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG VÀ PHỤ LỤC........................................................................................ 4
NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................................................... 5
LỜI MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 7
CHƢƠNG I: HỆ THỐNG TIÊU CHUẨN MÔI TRƢỜNG TRONG THƢƠNG MẠI
QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐẾN CẠNH TRANH XUẤT KHẨUError! Bookmark not defined.
1.1. MỐI QUAN HỆ GIỮA THƢƠNG MẠI VÀ MÔI TRƢỜNG . Error! Bookmark not defined.

1.1.1. Bản chất mối quan hệ giữa thƣơng mại và môi trƣờngError! Bookmark not defined
1.1.2. Ảnh hƣởng của môi trƣờng đối với thƣơng mạiError! Bookmark not defined.
1.1.3. Ảnh hƣởng của thƣơng mại tới môi trƣờngError! Bookmark not defined.

2.1.1. Đánh giá khái quát về thực trạng hoạt động xuất khẩu của Việt
Nam thời kỳ
1991 - 2003 ............................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Một số vấn đề đặt ra liên quan đến khả năng cạnh tranh của
hàng xuất khẩu Việt Nam dƣới giác độ môi trƣờngError! Bookmark not defined.
2.2. TÌNH HÌNH ĐÁP ỨNG CÁC QUY ĐỊNH VÀ TIÊU CHUẨN MÔI TRƢỜNG QUỐC
TẾ CỦA MỘT SỐ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU VIỆT NAM ......... Error! Bookmark not defined.

2.2.1. Khả năng đáp ứng các quy định và tiêu chuẩn môi trƣờng của
các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu ....... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trƣờng của một số mặt
hàng xuất khẩu Việt Nam...................................... Error! Bookmark not defined.
2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG CÁC TIÊU CHUẨN MÔI
TRƢỜNG CỦA MỘT SỐ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU VIỆT NAMError! Bookmark not defined.

2.3.1. Những mặt tích cực .................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Một số hạn chế ............................................ Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Nguyên nhân của hạn chế: ......................... Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG ĐÁP ỨNG CÁC TIÊU
CHUẨN MÔI TRƢỜNG ĐỐI VỚI MỘT SỐ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAMError! Bookmark n
3.1. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU ĐÁP ỨNG CÁC
TIÊU CHUẨN MÔI TRƢỜNG QUỐC TẾ ................................. Error! Bookmark not defined.

3.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nƣớc ảnh hƣởng đến việc đáp ứng
các yêu cầu về môi trƣờng nhằm đẩy mạnh xuất khẩu của nƣớc ta
trong thời gian tới ................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Quan điểm phát triển xuất khẩu đáp ứng yêu cầu môi trƣờng
của thị trƣờng thế giới và bảo vệ môi trƣờng ở nƣớc taError! Bookmark not defined.
3.1.3. Định hƣớng phát triển xuất khẩu đáp ứng các yêu cầu môi

Phụ lục 1: Hệ thống nhãn hiệu sinh thái toàn cầu ...Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 2: Hiệp định về áp dụng các biện pháp kiểm dịch đối với động thực vật
(SPS).............................................................................Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 3: Hiệp định về các rào cản kỹ thuật trong thƣơng mại (TBT) ...... Error!
Bookmark not defined.
Phụ lục 4: Uỷ ban về Luật thực phẩm (Codex) .........Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 5: Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát trọng yếu (HACCP) Error!
Bookmark not defined.
Phụ lục 6: Hệ thống quản lý môi trƣờng theo ISO 14000 ..... Error! Bookmark not
defined.
Phụ lục 7: Hệ thống quản lý chất lƣợng ISO 9000 ...Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 8: Một số tiêu chuẩn, quy định liên quan đến môi trƣờng của Nhật Bản
......................................................................................Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 9: Một số tiêu chuẩn, quy định liên quan đến môi trƣờng của Hoa KỳError!
Bookmark not defined.
Phụ lục 10: Một số tiêu chuẩn, quy định liên quan đến môi trƣờng của EUError!
Bookmark not defined.


Phụ lục 11: Các vụ tranh chấp thƣơng mại liên quan đến quy định và tiêu chuẩn
môi trƣờng đƣợc giải quyết theo cơ chế của WTO .Error! Bookmark not defined.


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Tiếng Anh

Tiếng Việt

Cloro Fluocarbon

Chất Cloro Fluocarbon

CITES

Convention on International Trade in
Endangered Species of Wild Fauna
and Flora

Công ƣớc quốc tế về buôn
bán các loài động, thực vật
hoang dã nguy cấp

COD

Chemical Oxygen Demand

Nhu cầu ôxy hoá học

EU

European Union

Cộng đồng châu Âu

FAO

Food and Agriculture Organization of
the Union Nations

Phân tích Mối nguy và Kiểm
soát điểm trọng yếu

IMF

International Monetary Fund

Quỹ tiền tệ quốc tế

ISO

International Standard Organization

Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế

LCA

Life Cycle Assessment

Đánh giá chu trình sống của
sản phẩm

MEA

Multilateral Environmental Agreement

Hiệp định môi trƣờng đa


phƣơng

Technical Barriers to Trade

Hàng rào kỹ thuật đối với
thƣơng mại

TRIPs

Trade related aspects of the
intellectual and property rights

Các khía cạnh liên quan đến
thƣơng mại của quyền sở
hữu trí tuệ

UNCTAD

United Nations Conference on Trade
and Development

Hội nghị Liên Hợp Quốc về
thƣơng mại và phát triển

UNDP

United Nations Development
Programme

Chƣơng trình phát triển Liên
hợp quốc



World Health Organization

Tổ chức Y tế thế giới

WTO

World Trade Organization

Tổ chức thƣơng mại thế
giới


LỜI MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài
Xu thế toàn cầu hoá, phi tập trung hoá và tự do hoá thương mại đang là
những đặc điểm cơ bản của sự phát triển trên toàn thế giới. Các trung tâm và khu
vực kinh tế được hình thành, các hiệp định thương mại khu vực và quốc tế đang là
những công cụ pháp lý ràng buộc và là động lực giúp các nước liên kết, hợp tác để
phát triển kinh tế - xã hội. Hội nhập để phát triển vừa là cơ hội vừa là thách thức
đối với mỗi quốc gia trên thế giới.
Hội nhập kinh tế diễn ra trong bối cảnh các vấn đề môi trường toàn cầu ngày
càng nghiêm trọng. Phát triển bền vững trở thành mục tiêu của các nước trên thế
giới. Hàng loạt các hiệp định/công ước khu vực và quốc tế về thương mại và môi
trường được xây dựng và ngày càng có nhiều nước tham gia phê chuẩn và cam kết
thực hiện.
Việc thực hiện các hiệp định/công ước quốc tế về môi trường cũng như áp
dụng hệ thống tiêu chuẩn quốc tế về môi trường trong bối cảnh tự do hoá thương
mại đã góp phần tích cực hạn chế ô nhiễm môi trường, khuyến khích sản xuất và
trao đổi sản phẩm thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh tự do hoá

xuất khẩu, từ đó đưa ra những giải pháp và kiến nghị nâng cao khả năng đáp ứng
các yêu cầu về môi trường nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá xuất khẩu
Việt Nam nhằm tăng trưởng xuất khẩu và bảo vệ môi trường.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Trong những năm gần đây, mối quan hệ giữa thương mại và môi trường đã
được sự quan tâm nghiên cứu ở bình diện quốc tế cũng như cấp độ quốc gia. Đã có
nhiều công trình nghiên cứu về phát triển thương mại bền vững ở các nước, đặc
biệt là các quốc gia đang tiến hành công nghiệp hoá. Nhiều tổ chức quốc tế cũng đã
quan tâm đến vấn đề này ở Việt Nam với một số công trình nghiên cứu liên quan
đến đề tài như:
- UNCTAD và Tổng cục đo lường tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (1998),
"Áp dụng Hệ thống quản lý môi trường ở Việt Nam";
- SIDA Thụy Điển và Cục Môi trường (1999), "Những vấn đề môi trường
liên quan đến mở rộng thương mại quốc tế của Việt Nam";
- UNDP và Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương (2001), "Tiếp cận
môi trường đối với thương mại Việt Nam";
- UNDP và Cục Xúc tiến thương mại (2001), "Chính sách môi trường trong
phát triển thương mại của Việt Nam" .
Bên cạnh đó, nhiều học giả nước ngoài cũng quan tâm đến vấn đề phát triển
thương mại và bảo vệ môi trường ở Việt Nam. Chẳng hạn nghiên cứu của Khor
(1993) đã đề cập đến vấn đề tự do hoá thương mại ở Việt Nam và việc bảo vệ tài


nguyên đa dạng sinh học; nghiên cứu của S. Banergee (1998) về mối quan hệ của
ngành thương mại Việt Nam trong việc tiếp cận và sử dụng các quy định và tiêu
chuẩn môi trường quốc tế...
Ở Việt Nam, vấn đề thương mại và môi trường nói chung và những vấn đề
cụ thể liên quan đến chủ đề này cũng đã được đề cập nhiều từ năm 1998 trở lại
đây. Liên quan đến chủ đề nghiên cứu được đề cập trong luận văn này có một số
công trình như:



các yêu cầu môi trường của nước nhập khẩu của một số mặt hàng xuất khẩu nhạy
cảm về môi trường của nước ta.
6. Những đóng góp mới của luận văn:
- Hệ thống hoá các quy định và tiêu chuẩn môi trường liên quan đến thương
mại và phân tích tác động của chúng đối với cạnh tranh thương mại quốc tế hiện
nay, làm cơ sở phương pháp luận cho việc đánh giá khả năng đáp ứng các yêu cầu
môi trường của hàng xuất khẩu Việt Nam.
- Bước đầu đánh giá khả năng và hạn chế của doanh nghiệp Việt Nam trong
việc đáp ứng yêu cầu về môi trường của nước nhập khẩu, chỉ ra những khó khăn và
thuận lợi của họ khi mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao khả năng cạnh tranh
của hàng hoá. Đây là khía cạnh mới đặt ra đối với khả năng cạnh tranh của hàng
xuất khẩu nước ta khi phải thực hiện ngày càng đầy đủ hơn các Hiệp định đa
phương về thương mại và môi trường.
- Làm căn cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách thương
mại và môi trường theo hướng đảm bảo tăng trưởng xuất khẩu và bảo vệ môi
trường. Giúp các doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược kinh doanh đáp ứng các quy
định và tiêu chuẩn quốc tế về môi trường nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh đồng
thời thực hiện tốt các quy định về bảo vệ môi trường sinh thái ở nước ta.
7. Kết cấu của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu
thành 3 chương:
Chương I: Hệ thống tiêu chuẩn môi trường trong thương mại quốc tế và tác
động của nó đến cạnh tranh xuất khẩu
Chương II: Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của một số mặt
hàng xuất khẩu Việt Nam
Chương III: Các giải pháp nhằm nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn
môi trường đối với một số mặt hàng xuất khẩu Việt Nam


pháp đáp ứng đối với hàng xuất khẩu Việt Nam, Hà Nội.
12. Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (2001), Kinh doanh với thị
trường Nhật Bản, NXB Lao động, Hà Nội.
13. Rege, Vinod (1994), Luật GATT và các vấn đề liên quan đến môi trường tác
động tới thương mại của các nước đang phát triển, Tạp chí thương mại thế
giới.


14. Ruffor (2003), Mội nghề còn lắm bất trắc, NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội
15. Tổng cục thống kê (2003), Niên giám thống kê 2003, Hà Nội
16. Tập thể tác giả Trung Quốc (1998), Dự báo thế kỷ 21, NXB Thống kê, Hà Nội.
17. Thời báo kinh tế Việt Nam (2004), Kinh tế 2003-2004: Việt Nam và thế giới,
Hà Nội.
18. Trung tâm tư vấn và đào tạo kinh tế thương mại (1998), Thương mại môi
trường và phát triển bền vững ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
19. Trung tâm tư vấn và đào tạo kinh tế thương mại (2000), Đánh giá tác động
môi trường của các hoạt động thương mại dịch vụ và đề xuất các giải pháp
hạn chế các tác động đó, Hà Nội.
20. Trung tâm thương mại quốc tế (2001), Hướng dẫn doanh nghiệp về hệ thống thương mại thế giới,
Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội.

21. UNDP, MPI/DSI (2001), Việt Nam hướng tới 2010 - Tập 1, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
22. UNEP, UNCTAD, VIETRADE (2001), Tài liệu hội thảo thương mại môi trường và
phát triển, Hà Nội.
23. WTO (1998), Tài liệu cơ sở trình hội thảo Thương mại và Môi trường, Cairo.

Tiếng Anh: