VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC HIỆN ĐẠI
Hiện nay chúng ta nói rất nhiều đến công cuộc cải cách giáo dục, chất lượng giáo dục
ở các truờng phổ thông. Cả xã hội lẫn từng gia đình đang cố gắng làm mọi cách để
nâng cao hiệu quả học tập của con em mình. Gia đình và nhà trường đều không ngần
ngại đầu tư tối đa cho con trẻ có được một môi trường sống tốt hơn, môi trường học
tập hiệu quả hơn.
Thế giới của chúng ta đang thay đổi không ngừng. Khoa học kỹ thuật làm tăng khả
năng truyền thông và trao đổi thông tin. Những thành tựu của khoa học kỹ thuật từ thế
hệ đầu tiên (TV đen trắng, điện thoại cố định, máy đánh chữ, máy phát thanh) đã trở
nên lỗi thời, thay vào đó là internet, tin học hóa, tự động hóa trong hầu hết công việc
kinh doanh, sản xuất, học tập và đời sống hàng ngày. Những thay đổi nhanh chóng này
đã tác động lên nhận thức của xã hội nói chung; lên nhu cầu của học sinh và cả hệ
thống giáo dục nói riêng; và đã khiến cho nhà trường phải thay đổi nội dung, phương
pháp giáo dục. Nhưng đã đến lúc trường học phải nhận ra rằng để trang bị cho học
sinh khả năng thích ứng được với những thay đổi không ngừng của một xã hội hiện
đại, việc bổ sung thêm hàng loạt các nội dung mới vào chương trình giảng dạy chưa
hẳn là một giải pháp hay. Thực tế cho thấy việc tăng cường nội dung giảng dạy không
làm tăng thêm khả năng nhậy bén trong tư duy và thói quen học tập tự giác của học
sinh. Vậy thì nội dung nào, kỹ năng nào nhà trường cần phải tập trung trang bị cho học
sinh để chúng có thể trở thành những con người năng động, thành công trong tương
lai? Chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng với lượng tri thức, thông tin đang trở nên đa
dạng và quá tải như hiện nay thì kỹ năng tư duy phân tích, lựa chọn thông tin là vô
cùng quan trọng. Đó là kỹ năng đòi hỏi mọi học sinh phải có để có thể thực hiện việc
học tập suốt đời của mình. Tức là, quan trọng hơn cả, nhà trường phải dạy và tạo điều
kiện để học sinh được trang bị kỹ năng này.
Để thực hiện công tác “trồng người”, nhà trường thường quan tâm nhiều đến việc cải
cách nội dung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy và học, nhưng có lẽ rất
ít nơi nhận thức một cách đầy đủ về một công cụ hữu hiệu: thư viện trường học mà
trong đó cán bộ thư viện đóng vai trò vô cùng quan trọng. Nếu như được thừa nhận và
đầu tư thỏa đáng, nó sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng
giáo dục, hỗ trợ cho trẻ em rèn luyện để trở thành những người có khả năng tư duy

các thư viện trường học ở Việt Nam. Vì vậy việc xem xét ý tưởng về một chương trình
đào tạo cán bộ thư viện trường học có thể được bắt đầu bằng việc nghiên cứu kinh
nghiệm từ các nước phát triển, mà cụ thể ở đây là cách mà họ quan niệm về diện mạo
của một cán bộ thư viện trường học.
Nhìn chung, diện mạo của cán bộ thư viện trường học được xem xét theo các điểm
chính sau:
- Cán bộ thư viện trường học là một nhà giáo dục;
- Cán bộ thư viện trường học là người có khả năng thu hút sự cộng tác từ nhiều đối tác;
- Cán bộ thư viện trường học là người lãnh đạo chương trình cập nhật thông tin cho
cộng đồng trong nhà trường;
- Cán bộ thư viện trường học là người quản lý.
Cán bộ thư viện trường học là nhà giáo dục:
Đầu tiên, cán bộ thư viện trường học phải là một nhà giáo dục. Chức năng giáo dục mà
họ thực hiện không chỉ đơn giản là việc đứng lớp truyền đạt những kiến thức phổ
thông như là những giáo viên bình thường. Chức năng giáo dục mà cán bộ thư viện
trường học thực hiện thông qua rất nhiều hình thức. Đó là họ luôn có ý thức với trách
nhiệm động viên, nuôi dưỡng thói quen và sự hứng thú đọc sách cho học sinh. Đây là
trách nhiệm mang tính truyền thống của nghề thư viện, nhưng vẫn cần được đặt lên
hàng đầu trong các hoạt động của cán bộ thư viện trường học. Cán bộ thư viện trường
học thâng qua các hoạt động hàng ngày của mình cố gắng giới thiệu cho học sinh
những cuốn sách hay, những tờ tạp chí, tờ báo có nội dung phù hợp với nhu cầu của
học sinh, và cả những nguồn dữ liệu bổ ích trên mạng thường được các em quan tâm
để từ đó truyền cho các em một lòng ham mê đọc, ham mê khám phá. Cán bộ thư viện


giáo dục cho học sinh thói quen đọc sách và tự tìm thấy những bài học về đạo đức, về
văn hóa thông qua quá trình đọc bằng nhiều cách. Đó là tổ chức những cuộc thi kể
chuyện sách, đọc sách, nói chuyện về sách, tranh luận về sách trong học sinh. Ngoài ra
còn có thể tổ chức các hoạt động khác nữa như triển lãm sách, mời các tác giả viết cho
thiếu niên đến giao lưu cùng học sinh, tổ chức “tuần lễ thư viện” để thu hút học sinh

viện trường học giỏi sẽ giúp cho học sinh có được các kỹ năng về thông tin và khả
năng tự học suốt đời của chúng.
Chúng ta thấy một phương thức lý tưởng cho quá trình dạy học trong nhà trường là
giáo viên đứng lớp dạy các nội dung của một môn học cho học sinh trong lớp học, sau
đó việc học sinh bắt đầu học để hiểu và biến các kiến thức được truyền đạt trên lớp
thành kiến thức của mình, làm bài tập, mở rộng các hiểu biết liên quan đến kiến thức
mới học được sẽ diễn ra trong thư viện với sự trợ giúp của cán bộ thư viện.
Cán bộ thư viện sẽ dạy cho học sinh cái gì sau khi chúng đã được giáo viên truyền đạt


các kiến thức của bài học trên lớp?
Dường như cán bộ thư viện phải có khả năng dạy tất cả các kiến thức mà trong lớp mà
học sinh được cung cấp, nhưng chủ yếu tập trung vào kỹ năng tìm kiếm các thông tin
về những nội dung ấy. Cán bộ thư viện không nên dạy những kỹ năng sử dụng thư
viện, sử dụng thông tin tách rời khỏi phần nội dung mà học sinh được dạy ở trên lớp,
mà phải từ những nội dung ấy hướng dẫn cho các em tìm những nguồn tài liệu thích
ứng. Như vậy là cần phải có sự cộng tác giữa cán bộ thư viện với các giáo viên để thiết
lập được một phương thức hoạt động của thư viện sao cho học sinh học được cách trở
thành những người biết tìm kiếm đúng thông tin, phù hợp với nội dung chương trình
được học trên lớp, cũng như giúp thư viện có thể chuẩn bị được tốt các nguồn thông
tin, huy động được các nguồn tài liệu từ phía giáo viên, đáp ứng được nội dung học tập
của học sinh.
Cán bộ thư viện trường học là người có khả năng thu hút sự cộng tác từ nhiều đối tác
Thư viện muốn hoạt động tốt thì cán bộ thư viện không thể chỉ biết làm việc một
mình. Việc cán bộ thư viện biết cách cộng tác và tranh thủ sự ủng hộ của các cấp lãnh
đạo trong nhà trường và đội ngũ giáo viên là điều cơ bản nhất cho sự thành công của
các hoạt động thư viện. Một khi Ban giám hiệu nhà trường khuyến khích, động viên và
tạo điều kiện cho sự cộng tác giữa các thành viên trong nhà trường thì cán bộ thư viện
phải biết vận dụng những kỹ năng giao tiếp cá nhân, thể hiện sự nhiệt tình với công
việc chung và các mối quan hệ hợp tác để có thể cùng phối hợp làm việc với các giáo

Cán bộ thư viện có nhiệm vụ hướng dẫn chủ đạo cho cả cộng đồng nhà trường trong
việc làm quen với xã hội thông tin và các kỹ năng sử dụng thông tin. Chính trách
nhiệm này đã khiến cán bộ thư viện trở thành người lãnh đạo chương trình cập nhật
kiến thức về thông tin cho các đối tượng trong nhà trường, bao gồm người quản lý,
nhân viên, học sinh. Ban Giám hiệu và các giáo viên đứng lớp là những đối tác cùng
thực hiện nhiệm vụ này bằng cách họ phải coi hoạt động của thư viện và nội dung cán
bộ thư viện chuẩn bị để cập nhật kiến thức thông tin cho học sinh là một phần không
tách biệt với chương trình giảng dạy và hoạt động của nhà trường. Thật ra, nếu như
Ban Giám hiệu và các giáo viên khác ý thức được vai trò này của cán bộ thư viện thì
dần dần cán bộ thư viện sẽ phát huy, thể hiện được vai trò của mình trong cương vị
như là một nhà giáo dục và các hoạt động của thư viện ngày càng hữu hiệu hơn cho
công tác dạy và học của nhà trường và ở mức độ sâu sắc hơn.
Cán bộ thư viện có trách nhiệm xây dựng và thuyết minh chương trình hoạt động của
mình với các giáo viên và các cấp quản lý. Họ phải kiên trì tìm kiếm một giải pháp nào
đó để giảm dần khoảng cách giữa lớp học và thư viện. Chính cán bộ thư viện phải làm
cho thư viện trở thành trung tâm của trường học, nơi mà các giáo viên thường lui tới
để cùng cộng tác và chia sẻ công việc, trách nhiệm với cán bộ thư viện. Họ phải tạo
nên một môi trường khiến cho giáo viên mong muốn trở thành một bộ phận cùng làm
việc chung. Để làm được điều này, ngoài việc làm tốt các hoạt động hàng ngày, cán bộ
thư viện cần tìm các hình thức thu hút giáo viên, như là hội thảo, tạo đàm, trao đổi
kinh nghiệm…Nên xin phép Ban Giám hiệu thiếp lập một lịch làm việc thường xuyên
với giáo viên, ví dụ như được dành cho một khoảng thời gian để báo cáo, trình bày các
dự án, công tác của thư viện trong các cuộc họp định kỳ của giáo viên, của hội đồng
khoa học nhà trường.
Do quá trình tin học hóa, tự động hóa từng bước được ứng dụng vào công tác thư viện,
cho nên cán bộ thư viện cũng có trách nhiệm như là người chỉ đạo công tác tự động
hóa, tin học hóa thư viện. Họ phải hiểu các kỹ thuật CD – ROM, Internet, các chương
trình phần mền cho trường học và thư viện…để tham gia vào việc mua sắm, trang bị
các trang thiết bị cho thư viện, cũng như cho nhà trường. Hơn thế nữa họ phải cập nhật
các kiến thức, kỹ năng sử dụng các trang thiết bị mới để hướng dẫn lại cho học sinh và

học trong bối cảnh mới đòi hỏi họ phải có đầy đủ các kiến thức, kỹ năng như một giáo
viên thực thụ, bên cạnh đó là trình độ nghiệp vụ giỏi, khả năng giao tiếp linh hoạt, kỹ
năng quản lý, tổ chức, thái độ nhiệt tình, và tinh thần trách nhiệm cao. Họ phải là một
đối tác ngang hàng với các giáo viên trong nhà trường và là linh hồn của thư viện
trường học.
Để có được những phẩm chất này trước tiên người cán bộ thư viện trường học phải
được đào tạo chính quy, phải được trang bị những kỹ năng nghiệp vụ và sư phạm một
cách hoàn chỉnh. Chúng ta thấy rằng không phải vô cớ mà người ta gọi chức danh của
cán bộ thư viện trường học là “teacher librarian”. Bên cạnh đó là sự nỗ lực không
ngừng của từng cá nhân cán bộ thư viện để cập nhật tri thức cho chính mình, để cải
tiến chu trình, hình thức hoạt động của thư viện. Việc cập nhật tri thức này không chỉ
dừng lại ở lĩnh vực khoa học thư viện mà còn là các kiến thức về phương pháp sư
phạm, chính sách giáo dục, nội dung chương trình đào tạo của nhà trường.
Nhà trường và xã hội phải có một cách nhìn nhận thích đáng đối với công tác của cán
bộ thư viện trường học. Đầu tiên là Ban Giám hiệu nhà trường phải đánh giá được vai
trò hữu ích của cán bộ thư viện trong việc nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà
trường. Tiếp đến Ban Giám hiệu nhà trường phải có những chính sách, quy định để tạo
cơ sở mang tính nguyên tắc cho sự hợp tác giữa giáo viên và cán bộ thư viện. Thư viện


và hoạt động thư viện thường là một trong những nội dung trong chương trình huấn
luyện cho các hiệu trưởng ở các nước tiên tiến. Thiết nghĩ đó cũng là một ý tưởng để
chúng ta học tập nhằm giúp nhà trường và xã hội hiểu về tiềm năng mà thư viện và cán
bộ thư viện sẽ làm được cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ, nếu như thư viện và cán bộ
thư viện được đầu tư thỏa đáng.
Từ việc xem xét diện mạo cán bộ thư viện hiện đại của các nước tiến tiến, có thể thấy
rằng cán bộ thư viện trường học ở Việt Nam cũng phải có cùng một diên mạo như trên
thì mới có thể đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn. Vì vậy, việc nghiên cứu để xây
dựng một chương trình đào tạo dành riêng cho cán bộ thư viện trường học nhằm cung
cấp được đầy đủ, chuyên sâu các kỹ năng nghiệp vụ thư viện, sư phạm, giao tiếp, tâm