vợ chồng a phủ
tô hoài
Đoạn trích giảng là phần đầu của truyện, kể về lai lịch cô Mỵ,cuộc sống đau
khổ của Mỵ trong nhà Pá Tra và sức trỗi dậy mãnh liệt của lòng yêu đời, ham sống ở
cô, trong một ngày xuân.
1. Cô Mỵ và cuộc đời làm dâu gạt nợ trong nhà thống lý Fá Tra.
Mỵ xuất hiện trong ngay câu đầu của truyện, giữa khung cảnh tấp nập, giàu có
của nhà Pá Tra nhiều nơng, nhiều bạc,nhiều thuốc phiện nhất làng,ngời đọc không
thể không chú ý đến vị trí xuất hiện của Mỵ: ngồi quay sợi gai bên tảng đá trớc cửa,
cạnh tàu ngựă . Một vị trí có rất nhiều ngụ ý, chẳng phải thế sao,khi cô Mỵ đợc đặt
ngang với những tảng đá và cái tàu ngựa? Cô Mỵ lại thờng xuyên xuất hiện ở vị trí
ấy, nh gắn vào những vật kia, tạo nên một mảng sống riêng, cái mảng sống im lìm,
tăm tối, cực nhọc nó phơi bày ra cạnh cái giầu sang , tấp nập của nhà quan thống lý,
nhng chính nó cũng là một phần của hình ảnh trọn vẹn về nhà thống lý Pá Tra. Thêm
một nét phác về chân dung nhân vật gợi cho ngời đọc những băn khoăn chờ đợi sự lý
giải của tác giả: Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi , thái cỏ ngựa , dệt vải, chẻ củi hay
đi cõng nớc dới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rời rợi .
Nh thế là, chỉ trong mấy câu mở đầu, tác giả đã làm đợc rất khéo việc giới thiệu
nhân vật và hoàn cảnh.
Nh để trả lời cho những băn khoăn ở trên, tác giả kể lại câu chuyện cô Mỵ về làm
dâu nhà Pá Tra.
Mỵ vốn là một cô gái con nhà nghèo, trẻ, đẹp và nhất là Mỵ rất giàu lòng yêu đời,
ham sống , lại thêm tài thổi sáo nữa. Đấy còn là một cô gái chăm làm( Con nay đã
biết cuốc nơng làm ngô,con phải làm ngô trả nợ cho bố.Lời Mỵ nói với bố) Mỵ cũng
thật là một đứa con hiếu thảo (khi bị ép về nhà Pá Tra, Mỵ muốn quyên sinh, nhng
nghĩ đến bố sẽ khổ hơn, nên không đành lòng chết nữa). Tóm lại, đấy là một cô gái
rất xứng đáng đợc hởng hạnh phúc và đang sống những ngày tơi đẹp của tuổi trăng
tròn, dù trong cảnh nghèo khó. Mùa xuân đến, Mỵ sống những giờ phút hồi hộp sung
sớng chờ nghe tiếng sáo quen thuộc của ngời yêu; và không ít những chàng trai Mèo
đã say mê cô gái con nhà nghèo ấy: Trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng
mỵ.

trong cái khổ,Mỵ quen khổ rồi. Bây giờ thì Mỵ tởng mình cũng là con trâu, mình
cũng là con ngựa, là con ngựa phải đổi cái tàu ngựa nhà này đến ở cái tàu ngựa nhà
khác, con ngựa chỉ biết việc ăn cỏ, biết đi làm mà thôi. Và chân dung Mỵ cũng đợc
khắc đậm một nét này: Mỵ cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa , mỗi ngày Mỵ càng
không nói,lùi lũi nh con rùa nuôi trong xó cửa . Mỵ sống nh một cái bóng,sống mà
nh đã chết.Suốt trong phần đầu của truyện,Tô Hoài gần nh không để nhân vật Mỵ có
một lời nói trực tiếp nào(trừ một câu nói với bới bố ,trong đoạn hồi tởng quá
khứ).Chi tiết về căn buồng Mỵ nằm,âm u,chạng vạng với cái cửa sổ lỗ vuông bằng
bàn tay đã là một biêu tợng đậm nét cho cuộc đời nhân vật.Cái cửa sổ lúc nào trông
ra cũng chỉ thấy trăng trắng,không biết là sơng hay là nắng.Mỵ ngĩ rằng minh đành
ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra cho đến chết thì thôiThậm chí Mỵ cũng
không buồn nghĩ đến cái cái chết nữa: lần lần,mấy năm qua,mấy năm sau,bố Mỵ
chết.Nhng Mỵ cũng không còn nghĩ đến Mỵcó thể ăn lá ngón tự tử nữa.Khi một nạn
nhân đau khổ còn nghĩ đến cái chết để chấm dứt hoàn cảnh sống bi kịch của mình,thì
phải chăng là trong họ còn một sức phản kháng,còn tha thiết một cuộc sống có ý
nghĩa hơn.Nhng Mỵ lúc này dờng nh đã phó mặc cuộc sống của mình cho định mệnh
,không nghĩ gì về thân phận của minh nữa ,thậm chí cũng không có ý thức về thời
gian sống nữa.Cô không nhớ rằng mình về làm dâu nhà Pá Tra đã bao nhiêu năm.và
ngồi trong căn buồng âm u nhìn ra qua cửa sổ,Mỵ không biết cái màu nhờ nhờ trăng
trắng ngoài kia là sơng hay là nắng.Với Mỵ ,sự chuyển biến của thời khắc sớm tối
hay năm tháng qua đicũng không có ý nhgiã gì,không gợi cho cô cảm xúc gì ,cuộc
sống chỉ còn là một màn sơng mờ đụckhông dĩ vãng,không hiện tại và tơng lai!.
Tất cả tình trạng đó là hậu quả của sự đày đoạ dai dẳng,nặng nề của ách thống trị
phong kiến trung cổ đối với những ngời lao động bị đẩy vào thân phận nô lệ.Ngòi bút
2
của Tô Hoài có sức tố cáo mạnh mẽ.Mặt khác chính sự đè nén càng phũ phàng tàn
bạo,thì sự trỗi dậy ở phần sau của nhân vật càng có giá trị.
trong phần đầu của tác phẩm,cuộc sồng của Mỵ nh bị giam hãm trong cái không
gian chật hẹp và tù đọng của nhà Pá Tra,với một nhịp điệu buồn tẻ, đơn điệu của
những công việc lao dịch lặp đi lặp lại: lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc

lặng ấy khi mùa xuân đến bỗng trào lên sức sống. đấy là rừng Ban trắng ngút ngàn
nh lẫn vào trong mây núi, là những đốm la đốt lên nơng, và nhất là những sắc màu
sặc sỡ vui mắt của váy áo, dù, ô của từng tốp nam nữ thang niên Mỡo đi chơi xuân,
dập dìu trong tiếng sáo tiéng khèn).
Hoàn cảng ấy không thể không tác động vào tâm hồn Mỵ. Nhất là tiếng sáo, tiếng
sáo rủ bạn đi chơi ngoài đầu núi. Mỵ nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bồi hồi. Mỵ
ngồi nhẩm thầm bài hát của ngời đang thổi. trong đoạn tả diễn biến tâm trạng của
3
mỵ, tiếng sáo đã có một vai trò đặc biệt quan trọng. Bởi vì Ngày trớc Mỵ thổi sáo
giỏi. Mùa xuân này, Mỵ uớng rợu bên bệp và thổi sáo. Mỵ uốn chiếc lá trên môi, thổi
lá cũng hay nh thổi sáo. Có biế bao nhiêu ngời mê, ngày dêm đã thổi sáo đi theo
Mỵhết núi này sang núi khác. Nh thế, với Mỵ. tiếng sáo là biểu tợng lôi cuốn nhất
của mùa xuân, của khát vọng hạnh phúc.
Thời khắc để ngọn lửa sống trong lòng Mỵbùng lên đã đến, đấy là một Đêm tình
mùa xuân. Tiêng sáo , tiếng khèn và tiếng reo hò của đám trai gái và trẻ con tụ tập ở
sân chơi đầu làng vẳng lại. Tai Mỵ văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng.Cái nồng
nàn của một đêm xuân lại đợc tăng thêm bởi một bữa rợu ngày tết, trong tie4éng
chiêng đánh ầm ỹ và đám ngời nhảy đồng, ngời hátMỵ cũng uống rợu. Mỵ lén lấy
hũ rợu , c uống ừng ực từng bát. Rồi say. Chính trong một tình trạng đã đợc kích
động mạnh bởi men rợu, bởi những âm thanh náo nhiệt của ngày Tết, Mỵ đã vợt ra
khỏi tâm trạng thờ ơ, nguội lạnh lâu nay của mình, mà dấu hiệu đầu tiên là Mỵ sống
lại với những kỷ niệm đẹp về ngày trớc, những ngày hạnh phúc của tuổi trẻ, với
những bữa rợu bên bếp lửa ấm cúng,với những tiếng sáo dặt dìu của bao nhiêu trai
làng ngày đêm theo Mỵ
Bằng việc nhớ lại quá khứ, Mỵ đã vợt qua tình trạng sống phí thời gian, sống
mà nh chét, lâu nay. Tiến thêm một bớc nữa, Mỵ trở lại với những niềm vui sống
trong chốc lát. Mỵ thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sớng nh những
đêm Tết ngày trớc, Mỵ trẻ lắm. Mỵ vẫn còn trẻ. Mỵ muốn đi chơi
. lòng ham sống đã trỗi dậy. Sức sống bấy lâu nay bị đè nén bỗng bồng bột trào lên,
không thể dập tắt đớc nữa !phản ứng đầu tiên đến trong tâm trí Mỵ là một ý nghĩ nếu

kia. Tiếng sáo đa Mỵ đi theo những cuộc chơi, những đám chơi. Mỵ nh quên là
mình đang bị trói, quên những đau đớn thể xác, đến nỗi trong giây phút niềm khát
khao cuộc sống trở nên mãnh liệt . Mỵ đã vùng bớc đi. Nhng thực tế phũ phàng là
những vòng dây trói đang thít chặt, dẫu ớc mong mãnh liệt đên mấyMỵ không vợt
qua nó đợc .Hai biểu tợng của ớc mơ và thực tại hiện ra trong hai âm thanh trái ngợc
tiếng sáo gọi bạn tình tha thiết và tiếng chân ngựa đạp vào vách khô khan!
Mỵ không nghe tiếng sáo nữa. Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách .
ngựa vẫn đứng yên, gãi chân, nhai cỏ, Mỵ thổn thức nghĩ mình không bằng con
ngựa.Thực tại phũ phàng đã lấn át, bóp nghẹt những ớc mơ, khát vọng tơi sáng. kết
cục ấy nói lên rằng chỉ có những phản kháng tự phát, nhân vật không thể giải thoát
khỏi tình cảnh bị giam hãm đày đoạ, không thể giải phóng thực sự cho những ớc vọng
hạnh phúc.
Trong đoạn văn chúng ta vừa phân tích ở trên, Tô Hoài đã đặt nhân vật của mình
vào một hoàn cảnh thật căng thẳng, làm bộc lộ những động lực tiềm ẩn sâu xa trong
đời sống tâm hồn nhân vật, với một diễn biến, phát triển đợc dẫn dắt hợp quy luật.đấy
là một đoạn văn miêu tả tâm lý khá sâu sắc và tinh tế, có thể nói rằng tác giả đã đạt
đễn biện chứng pháp của tâm hồn nhân vật. Ngòi bút của nhà văn cũng thấm nhuần
tinh thần nhân đạo, thể hiện trong niềm tin, sự trân trọng đối với khát vọng sống
trong sạch ở những con ngời bị đoạ đày đau khổ . Đấy cũng là sự nối tiếp tự nhiên
tinh thần nhân đạo trong truyền thống văn hoá dân tộc , và phát triển lên một mức cao
hơn. Nàng Kiều bị xô đẩy vào chốn thanh lâu ô nhục, đã bao lần cố sức vùng vẫy
thoát ra, và tấm lòng nhớ cha mẹ, nhớ ngời yêu vẫn thiết tha đau đớn, suốt ngần ấy
năm trời lu lạc. Nhân vật Tám Bính của Nguyên Hồng, sống xcuộc đời một Bỉ Vỏ
dới đáy xã hội, bị khinh khi, săn đuổi nhng vẫn không nguôi khát khao một cuộc
sống lơng thiện, trong sạch. Chỉ có điều là những tác giả văn học quá khứ đã không
thể tìm ra con đờng thoát cho những nạn nhân đau khổ ấy trong tác phẩm của họ, còn
cô Mỵ- Cũng nh nhiều nhân vật khác trong các tác phẩm văn học cách mạng hiện
đại- thì đã tìm thấy con đờng giải phóng thật sự, tìm thấy sự thực hiện những ớc vọng
chân chính của mình trong quá trình đến với cách mạng, dới ánh sáng của Đảng. Quá
trình giác ngộ và trởng thành ấy sẽ diễn ra ở phần sau của tác phẩm nhng động lực