" H ớng dẫn học sinh tránh các bẫy về . . . " *** Tr ờng thcs
Cao Minh
Hớng dẫn học sinh tránh các bẫy về
che dấu lợng chất d trong tính
toán Hoá học
A- Đặt vấn đề:
Trong giải toán Hoá học, đặc biệt là Hoá học Vô cơ. Thì các bài toán thờng
giăng rất nhiều các bẫy rất kín nhằm làm cho học sinh bị sai lệch trong suy luận, lời
giải dẫn đến sai lệch kết quả bài toán. Nhng cũng chính các bẫy này lại giúp tìm ra
những học sinh có khả năng thực sự trong làm toán Hoá học, đồng thời giúp ngời giáo
viên thấy đợc điểm yếu ở học sinh từ đó có phơng pháp giảng dạy tốt hơn. Về phía học
sinh, với tâm lý muốn giải quyết nhanh bài toán, hấp tấp, hay vốn kiến thức, kỹ năng
làm bài cha vững vàng khoa học nên rất dễ sa vào các bẫy về chất d trong bài toán. Vì l-
ợng chất d sau phản ứng Hoá học có thể gây ra các phản ứng phụ rất kín mà học sinh
không ngời tới từ đó làm cho lợng chất sau phản ứng thay đổi cả về mặt định tính và
định lợng. Hơn nữa những bài toán có nhiều phơng trình phản ứng Hoá học thì học sinh
thấy các phản ứng đó tạo ra bao nhiêu sản phẩm thì cũng nghĩ luôn sau phản ứng có
bấy nhiêu chất, dù các phản ứng chỉ xảy ra trong một lần thí nghiệm hoặc thí nghiệm
luân chuyển giữa các chất sản phẩm ở lần thí nghiệm này với các chất trong thí nghiệm
kia. ở đây học sinh luôn luôn quan tâm đến các chất mới sinh ra mà ít khi nhìn lại với
các chất tham gia phản ứng. Chính vì thế mới dễ xa vào bẫy về chất tham gia phản ứng
còn d. Các chất này sẽ ảnh hởng đến lợng chất , thể tích của các chất sau phản ứng,
hoặc chính nó sẽ phản ứng với các chất sản phẩm mà nó tạo ra. Hình thành các chất
mới hoàn toàn mà không nh học sinh đã xác định. Vì vậy, để khắc phục những sai xót
trên ở học sinh tôi xin đề xuất các biện pháp khắc phục những nhợc điểm trên, để hình
thành ở học sinh, đặc biệt là học sinh khá giỏi một kỹ năng nhìn nhận, đánh giá, giải
quyết chính xác bài toán Hoá học từ đó tạo ở học sinh thái độ không ngại khó khăn, sự
hứng thú say mê với môn học vốn đợc coi là rất khó với học sinh ở các bậc học.
Môn:
Hoá học
- 1 - Phạm Long Tân

400
5,581,0
C%
NaCl
ì
ì
=
Hoặc có học sinh lại tìm số mol NaCl theo số mol HCl:
Theo PT ta có : n
Na Cl
= n
H Cl
= 0.2 ( mol )

%100
400
5,582,0
C%
NaCl
ì
ì
=
Nh vậy ở đây học sinh quên là HCl còn d nên số mol NaCl tạo ra là phụ thuộc
vào NaOH, đồng thời sau phản ứng còn có HCl d. Nên sau phản ứng có hai chất tan là
NaCl, HCl d chứ không phải chỉ có duy nhất là NaCl. Lỗi sai này do học sinh cha rèn
luyện kỹ bài tập về chất d sau phản ứng. Vì thế ngời giáo viên phải cho học sinh làm
nhiều bài tập định tính rồi sau đó là định lợng để có kết luận chính xác sau phản ứng.
Lời giải đúng:
Phơng trình phản ứng: NaOH + HCl NaCl + H
2

1
1,0
<
HCl còn d, NaOH phản ứng hết nên lợng NaCl tạo ra
phụ thuộc vào NaOH đã phản ứng hết.
Theo phơng trình: n
NaCl
= n
NaOH
= 0,1 (mol)

%4625,1100
400
5,581,0
C%
NaCl
=ì
ì
=
n
HCl p
= n
NaOH
= 0,1 (mol) n
HCl d
= 0,2 - 0,1 = 0,1 (mol).
mdd sau phản ứng = 200 + 200 = 400 (g).
Vậy:



2
, ZnCl
2
. Nh lời giải dới đây:
Phơng trình phản ứng:
Mg + 2 HCl MgCl
2
+ H
2

(1)
Zn + 2 HCl ZnCl
2
+ H
2

(2)
Ta có:
)(8,0
5,36100
20146
n
HCl
mol
=
ì
ì
=
;
)(3,0n





=ì
ì
=
=ì
ì
=
%6,8%100
7,156
1361,0
C%
%12,12%100
7,156
952,0
C%
2
2
ZnCl
MgCl
Để giải đợc chính xác những kiểu bài nh thế này ngời giáo viên cần làm rõ cho
học sinh thế nào là phản ứng xảy ra hoàn toàn.
Ví dụ: A + B C + D có các khả năng sau để khẳng định là hoàn toàn:
Nếu A, B vừa hết.
A d, B hết trớc.
B d, A hết trớc.
Và với bài toán trên là rơi vào khả năng thứ . ở đây sẽ có học sinh lập phơng
trình theo số mol của HCl. Khi giải sẽ dẫn đến kết quả sai. Nên giáo viên cần làm rõ

)(3,0n
2
H
mol
=
Vì giả thiết cho Mg , Zn tan hết, theo PT

=
2
2n
pHCl H
n
tạo ra.

( )

=ì=
mol6,03,02n
pHCl
nên sau khi Mg, Zn tan hết, HCl còn d ra
0,8 - 0,6 = 0,2 (mol).
Gọi x, y lần lợt là số mol Mg , Zn trong hỗn hợp:
Ta có phơng trình: 24 x + 65 y = 11,3 (*)
Theo phơng trình (1):
)(n
22
H
molxnn
MgClMg
===

y
x
m
dd
sau phản ứng = m
(Zn + Mg)
+ m
dd HCl
- m
H

= 11,3 + 146 - 0,3 ì 2 = 156,7 (g)
Vậy









=ì
ì
=
=ì
ì
=
=ì
ì

Phơng trình phản ứng:
Al
2
(SO
4
)
3
+ 6 NaOH 2 Al(OH)
3
+ 3 Na
2
SO
4

(1)
Theo bài ra có:
)(04,0n
342
)(SOAl
mol
=
; n
NaOH
= 0,25 (mol)
Theo phơng trình ta có:
)(08,02n
32
(OH)Al
moln
NaOH

- 5 - Phạm Long Tân