SỞ GD & ĐT THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN NGUYÊN

SỞ GD&ĐT THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂNSÁNG
NGUYÊN
KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ ĐÁNH
GIÁ CHO HỌC SINH TRONG CÁC GIỜ TRẢ BÀI LÀM VĂN
Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hạnh
Tổ công tác: Tổ Ngữ văn
Năm học: 2016 - 2017
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn

Thanh Hóa, tháng 5 năm 2017


MỤC LỤC
Nội dung
I. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Cơ sở pháp lí
2.1.2 Một số khái niệm

11

kiểm tra làm văn
2.3.4 Hướng dẫn tự học
2.4 Hiệu của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với

13
15

bản thân đồng nghiệp và nhà trường.
2.4.1 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục

15

và bản thân
2.4.2 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với đồng nghiệp
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
3.2. Kiến nghị
Tài liệu tham khảo

15
17
17
18
19

2



được nhiều nhà giáo dục, giáo viên đứng lớp quan tâm. Tuy nhiên, việc tìm ra giải
pháp phù hợp để nâng cao chất lượng hoạt động trả bài làm văn, đặc biệt là nâng
cao năng lực tự đánh giá của người học còn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc.
Khảo sát điều tra trực tiếp các bài thi, kiểm tra định kì của học sinh trong
những năm qua ở các nhà trường THPT cho thấy, hầu hết lời phê, lời nhận xét
bài văn đều do giáo viên thực hiện. Việc tự nhận xét, đánh giá bài làm văn của
người học chưa được phát huy.
Chọn đề tài “Giải pháp nâng cao năng lực tự đánh giá cho học sinh trong
các giờ trả bài làm văn ở trường THPT Nguyễn Xuân Nguyên”. Chúng tôi mong
muốn đưa ra một số giải pháp phù hợp để thực hiện có hiệu quả hoạt động trả
bài, góp phần nâng cao năng lực tự đánh giá nhận xét cho học sinh THPT trong
các giờ dạy học làm văn hiện nay.
3


1.2. Mục đích nghiên cứu
- Góp phần nâng cao chất lượng các giờ trả bài làm văn cho học sinh
THPT hiện nay.
- Thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới
công tác đánh giá nói riêng.
- Góp phần đào tạo lực lượng lao động có năng lực đánh giá, tư duy sáng tạo.
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Giải pháp nâng cao năng lực tự đánh giá cho học sinh trong các giờ trả bài
làm văn ở trường THPT hiện nay.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng chủ yếu các phương
pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp so sánh - đối chiếu
- Phương pháp điều tra, khảo sát.

sách hay một kế hoạch nào đó.” (10, 2006) [3]. Dựa trên định nghĩa của Laws
(2006), chúng tôi đưa ra một định nghĩa nâng cao năng lực tự đánh giá cho học
sinh trong các giờ trả bài làm văn ở trường THPT: Năng lực tự đánh giá là khả

5


năng học sinh tự biết nhận xét, phân tích được ưu điểm, nhược điểm trong bài
văn của mình. Từ đó có những giải pháp để nâng cao năng lực làm văn.
Như vậy, giải pháp nâng cao năng lực tự đánh giá của học sinh trong các
giờ trả bài làm văn ở THPT là đưa ra các giải pháp nâng cao năng lực học sinh
tự đánh giá từ đó rút ra những kĩ năng để làm tốt một bài làm văn.
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1. Thuận lợi
* Về phía chương trình, sách giáo khoa
Theo quy định của Bộ Giáo dục – Đào tạo, giờ trả bài làm văn trong
chương trình môn Ngữ văn THPT được quy định như sau:
Lớp 10 và 11 (ban cơ bản), có 7 bài kiểm tra định kì, tương ứng với 7 giờ
trả bài làm văn (được thực hiện trong 7 tiết trả bài).
Lớp 12 (ban cơ bản), có 7 bài kiểm tra định kì, tương ứng với 7 giờ trả bài
làm văn (được thực hiện trong 7 tiết trả bài).
Sau mỗi bài kiểm tra làm văn (viết) tại lớp hoặc ở nhà, sách giáo khoa đều
biên soạn các nội dung, hình thức gợi ý cho việc thực hiện tiết trả bài làm văn.
Đây là cơ sở pháp lí và cũng là những gợi ý hết sức quan trọng và cần thiết để
giáo viên đưa ra những hình thức thiết kế hoạt động phù hợp nhằm rèn luyện,
nâng cao kĩ năng tự nhận xét, đánh giá bài làm văn cho học sinh.
* Về phía các nhà quản lí giáo dục
Những chỉ thị, công văn chỉ đạo thực hiện chương trình môn Ngữ văn của
các cấp giáo dục đã có những chỉ dẫn quan trọng, kịp thời về vấn đề đổi mới
hoạt động đánh giá, trong đó nhấn mạnh: thầy đánh giá trên cơ sở sự tự đánh

2.3. Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết
vấn đề
2.3.1. Giúp học sinh xác định những yêu cầu cơ bản, những năng lực quan
trọng cần hình thành và phát triển trong mỗi giờ trả bài làm văn
a. Những yêu cầu cơ bản trong mỗi giờ trả bài làm văn
Giúp học sinh:
- Xác định trọng tâm kiến thức, kĩ năng làm văn cần hình thành, phát triển.
- Hình thành thái độ, tình cảm, hành động đúng đắn.
7


- Góp phần phát triển năng lực của cá nhân (năng lực phát hiện, giải quyết
vấn đề, khả năng giao tiếp, hợp tác, khả năng tự nhận thức…).
- Để thực hiện tốt các yêu cầu trên, giáo viên phải thiết kế được chuỗi
hoạt động khoa học. Trong mỗi giờ trả bài, thầy là người hướng dẫn, giao việc
cho người học. Còn học sinh phải phát huy cao độ tính tích cực, tự giác, sáng tạo
trong giờ học.
b. Những năng lực quan trọng cần hình thành và phát triển trong mỗi giờ trả
bài làm văn
Thứ nhất là nâng cao năng lực làm văn
Tri thức về phương pháp làm văn với những chỉ dẫn hết sức cụ thể đó
không phải là mục đích cuối cùng và cao nhất của dạy học làm văn. Dạy học
làm văn chỉ đạt được mục đích khi học sinh vận dụng lí thuyết để thực hành một
cách nhuần nhuyễn, sáng tạo. Kĩ năng thực hành trong làm văn phải thể hiện cụ
thể qua cách thức học sinh trình bày ý kiến, bảo vệ ý kiến một cách thuyết phục.
Qua các giờ học làm văn, học sinh có thể nâng cao năng lực sử dụng tiếng
Việt để giao tiếp. Nếu học sinh được rèn kĩ năng nhập vai phát tin hoặc nhận tin.
Qua các hoạt động thực hành làm văn, có thể giúp học sinh chuyển hoá năng lực
bên ngoài (hiểu biết) thành năng lực bên trong (khả năng của cá nhân), giúp học
sinh phát triển năng lực giao tiếp, năng lực đánh giá… một cách hiệu quả.

a. Tự nhận xét đánh giá bài làm văn ở nhà
*

Mục đích thực hiện
- Rèn kĩ năng tự học, tự đánh giá, nhận xét
- Phát triển năng lực tự nhận thức của người học

*

Cách thức thực hiện
Bước 1: Tự nhận xét bằng phiếu:
Sau khi làm xong bài kiểm tra, giáo viên phát cho mỗi học sinh một phiếu

tự nhận xét, đánh giá, yêu cầu các em về nhà tự nhận xét ưu điểm, nhược điểm
của bài văn. Tác dụng của cách làm này là rèn cho học sinh kĩ năng tự nhận thức
năng lực của bản thân (mặt mạnh, mặt yếu). Mặt khác, hình thức này nếu được
tổ chức một cách kiên trì trong tất cả các giờ trả bài làm văn sẽ tạo cho học sinh
thói quen, và cao hơn là kĩ năng tự nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động học tập,
9


công việc của bản thân, hoặc của người khác. Trên cơ sở hoạt động đánh giá bài
văn của mình, của bạn, người học có thể nâng cao năng lực đánh giá một cách
khoa học và chính xác mọi hoạt động diễn ra trong đời sống của con người. qua
đó, người học sẽ rút kinh nghiệm một cách kịp thời trước khi tiến hành thực hiện
hoạt động tiếp theo trong học tập và cuộc sống.
Đây là phiếu đánh giá của học sinh:
Phiếu nhận xét, đánh giá bài văn của học sinh
Tự nhận xét
Thứ tự


sinh trong lớp và đưa cho giáo viên trước giờ trả bài một đến hai ngày để giáo
viên tham khảo, quyết định cho điểm.
b. Hướng dẫn cho học sinh tự tổ chức hoạt động xây dựng đáp án cho bài văn
*) Mục đích thực hiện
- Tạo căn cứ để đánh giá chính xác bài văn.
- Qua việc hướng dẫn cho học sinh tự tổ chức hoạt động học tập, có thể
phát triển ở họ năng lực tự học, kĩ năng hợp tác, giao tiếp.
*) Cách thức thực hiện
Thao tác 1: Học sinh tự ứng cử hoặc giáo viên chỉ định một người đảm
nhiệm vai trò điều hành các bạn trong lớp lập đáp án cho bài văn.
Thao tác 2: Dưới sự điều hành của 1 học sinh, cả lớp cùng trao đổi, thảo
luận và thống nhất về đáp án. Nếu học sinh bế tắc hoặc gặp khó khăn trong quá
trình thảo luận để thiết lập đáp án cho đề văn, người điều hành có thể hỏi ý kiến
của giáo viên. Với vai trò là người cố vấn, giáo viên giúp học sinh tháo gỡ
vướng mắc trong nhận thức hay tranh luận và cùng nhau hoàn thành đáp án.
Người điều hành có thể cử một học sinh làm thư kí ghi lại dàn ý bài văn
trên bảng chính để cả lớp quan sát.
c. Giáo viên hướng dẫn cho học sinh thực hiện hoạt động nhận xét, đánh giá bài
văn trên lớp
Thao tác 1: Sau khi thống nhất đáp án, tất cả học sinh trong lớp đọc lại
bài văn của mình đã làm, bổ sung thêm phần nhận xét về ưu điểm, nhược điểm
của bài văn và đánh giá bằng điểm số vào Phiếu tự nhận xét, đánh giá.
Thao tác 2: Người điều hành (một học sinh được chọn) tiếp tục tổ chức
cho các bạn đọc những nhận xét về ưu điểm và nhược điểm của bài làm văn
trước tập thể lớp để cùng nhau rút kinh nghiệm.
Thao tác 3: Giáo viên và học sinh thống nhất điểm số
Nếu điểm của giáo viên và học sinh không lệch nhau thì học sinh chỉ cần
ghi điểm vào cột thống nhất điểm trên phiếu. Nhưng nếu lệch nhau quá nhiều


Cách 1: Mời những học sinh có bài làm văn hay (đạt loại giỏi, hoặc khá
vững, không mắc lỗi về diễn đạt) và những người có năng lực tự đánh giá tốt
12


trình bày kinh nghiệm viết một bài văn hay, bài văn tốt. Những học sinh có bài
làm tốt thực hiện hoạt động chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm về cách học văn,
cách làm một bài văn hay cũng như cách tự đánh giá bài kiểm tra… nhằm rèn
cho mình kĩ năng thể hiện sự tự tin và kĩ năng giao tiếp. Còn tất cả những học
sinh khác cần có thái độ lắng nghe tích cực. Đây là những kĩ năng hết sức quan
trọng và cần thiết đối với mỗi cá nhân khi bước vào đời.
Cách 2: Mời những người làm bài chưa tốt, kết quả kiểm tra chưa cao,
còn mắc một số lỗi về dùng từ, diễn đạt… hoặc khả năng tự nhận xét, đánh giá
còn yếu rút kinh nghiệm trước tập thể bằng cách: nêu những biểu hiện của sự
hạn chế, yếu kém của bản thân, phân tích nguyên nhân, chỉ ra hậu quả…và đề
xuất những giải pháp để tự rút kinh nghiệm cho bản thân. Cả lớp cùng lắng nghe
bạn trình bày, phân tích, phát hiện những hạn chế, yếu kém của bạn nhằm giúp
bạn rút kinh nghiệm hoặc tự rút kinh nghiệm cho bản thân.
Cách làm này có tác dụng giáo dục và nâng cao kĩ năng phát hiện và giải
quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp và kĩ năng lắng nghe tích cực cho học sinh.
Cách 3: Học sinh trong vai trò là người điều hành hoạt động rút kinh
nghiệm của cả lớp thực hiện việc thống kê kết quả bài văn của cả lớp theo tỉ lệ
% theo các mức độ sau:
Mức độ
Số lượng
Tỉ lệ (%)
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu

học cho học sinh khác.
Giáo viên có thể định hướng cho học sinh phát hiện các nội dung tự học
theo một số hình thức và gợi ý sau:
- Điểm mạnh của bản thân, của bạn học cùng lớp là gì? Làm thế nào để
tiếp tục phát huy những mặt mạnh ấy.
- Điểm yếu, hạn chế của bản thân hay bạn học? Cách khắc phục những
yếu kém đó.
- Bài học hôm nay cần nắm vững, rèn luyện những kĩ năng gì? Nắm vững
các kĩ năng đó sẽ có ý nghĩa như thế nào trong các tiết học làm văn tiếp theo?
Hoạt động này vừa có tác dụng rèn cho học sinh kĩ năng phát hiện và giải
quyết vấn đề, đồng thời nâng cao năng lực tự học, vận dụng, ứng dụng kiến thức
đã học, đã biết vào thực tiễn. Ngoài ra, tổ chức cho học sinh tự tìm ra những giải
pháp, biện pháp tự học tối ưu, hiệu quả, thì các tiết học, bài học tiếp theo sẽ phát
huy tốt hơn tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của người học trong việc
chiếm lĩnh những tri thức mới và hoàn thiện bản thân.
Đổi mới dạy học làm văn nói chung, các giờ trả bài làm văn nói riêng là
một quá trình lâu dài và phức tạp. Hi vọng, với giải pháp nói trên, các giờ trả bài
làm văn trên lớp cho học sinh THPT hiện nay không những kích thích hứng thú
học tập mà còn phát huy tốt khả năng tự học và sáng tạo của người học, đồng
thời tạo cơ sở quan trọng để giáo viên và các nhà quản lí giáo dục điều chỉnh
phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
15


2.4.1 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục và
bản thân
Thứ nhất: Năng lực nhận xét, đánh giá bài văn của học sinh có tiến bộ rõ
rệt sau khi chúng tôi yêu cầu các em thực hiện việc đánh giá, nhận xét bài văn

được năng lực đánh giá, nhận xét của người học. Việc lựa chọn và phát hiện
được bài văn, đoạn văn hay hoặc những lỗi thường gặp trong bài văn của các
em, sao chụp lại, thiết kế trên phần mềm soạn bài giảng và trình chiếu trong giờ
học để cả lớp vừa nhận xét được ưu điểm, nhược điểm về chính tả, chữ viết,
dùng từ, diễn đạt, bố cục …sẽ mất nhiều thời gian. Vì vậy, nếu thầy và trò thành
thạo về vi tính, có email hay gmail, thầy có thể yêu cầu học sinh chuyển các bài
làm văn ở nhà vào gmail hay email cho các bạn học hoặc thầy để cùng nhau
đánh giá, rút kinh nghiệm.

17


III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
Nâng cao năng lực tự đánh giá bài làm văn cho học sinh THPT là một
trong những mục tiêu quan trọng của dạy học làm văn. Muốn đạt được mục tiêu
nói trên, khi ra đề, giáo viên phải thiết lập được hệ thống ma trận đề kiểm tra
làm văn hợp lí. Trong đó, nội dung kiểm tra phải được cụ thể hóa theo từng mức
độ: nhận biết, thong hiểu và vận dụng (vận dụng thấp, vận dụng cao). Đề kiểm
tra phải bao quát được nội dung chương trình và bám sát chuẩn kiến thức kĩ
năng. Nếu đề văn vừa kiểm tra được kiến thức cơ bản, vừa khơi gợi hứng thú
sáng tạo của học sinh thì các em sẽ hào hứng làm bài, trăn trở khi đánh giá bài
làm để đạt được hiệu quả học tập cao nhất.
Nhận xét, đánh giá bài làm văn của học sinh cần dựa vào chuẩn kiến thức,
kĩ năng. Học sinh chưa hoàn thành nội dung, yêu cầu đề ra, không có khả năng
nhận xét đánh giá thì dưới chuẩn. Nếu hoàn thành yêu cầu đề, có khả năng nhận xét
đúng, chính xác là đạt chuẩn. Còn nếu hoàn thành xuất sắc yêu cầu đề ra, có khả
năng nhận xét, đánh giá chuẩn xác, khoa học và sáng tạo là đạt mức trên chuẩn.
Muốn nâng cao năng lực nhận xét đánh giá cho người học, cần lựa chọn
phương tiện đánh giá, cách thức thực hiện hợp lí, khoa học, sáng tạo.



TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Nghị quyết 29/NQ - TW về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục.
[2]. Trần Đình Châu, Đặng Thu Thủy, Phan Thị Luyến (2013), Phương pháp
dạy học tích cực, http://www.moet.gov.vn/?page=1.29&view=5340
[3]. Tạp chí Khoa học 2008:9 28-36 - Trường Đại học Cần Thơ

20