• Alexanđrơ Ecminhinghenđovich Acbuzop
(1877-1968)
Ông là nhà hoá học hữu cơ Liên Xô,chuyên gia lớn nhất về hoá học các
hợp chất cơ-photpho.
A.E.Acbuzop đã trên nửa thể kỉ đứng đầu trường phái các nhà hoá học ở
Candan do N.N.Zinin sáng lập ra.Từ khi còn trẻ,ông đã say mê hoá
học.Sau khi tốt nghiệp xuất sắc trường đại học Cadan năm 1900,năm
1905,Acbuzop đã bảo vệ luận án "về cấu tạo của axit photphorơ và các
dẫn xuất của nó" ,trong đó ông trình bày phản ứng đồng phân hoá các este
của axit photphorơ thành este của axit ankyl-photphinic dưới tác dụng
của ankyl hologenua do ông tìm ra.Phản ứng này sau đó được gọi là
"phản ứng acbuzop" hoặc đồng phân hoá acbuzop,làm cơ sở cho quá trình
tổng hợp nhiều chất cơ-photpho.
Việc nghiên cứu các hợp chất cơ-photpho do A.E.Acbuzop và nhiều học
trò của ông tiến hành ở Trường đại học Cadan từ năm 1911 và Việc hoá
công nghiệp Cadan từ năm 1930 đã tạo được hàng loạt các hợp chất cơ
photpho mới.Các thuốc trừ sâu có tác dụng mạnh được tạo ra trên cơ sở
nhiều hợp chất này.Việc nghiên cứu các hợp chất cơ-photpho đã tạo điều
kiện phát triển mạnh một lĩnh vực mới trong hoa học các hợp chất cơ-
nguyên tố là hoá học của photpho có hoạt tính sinh học.
Cuộc đời dài của anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa,viện sĩ
A.E.Acbuzop và hoạt động khoa học và xã hội rộng lớn của ông là một
tấm gương phục vụ Tổ quốc vô điều kiện.
• Alexay Nhicolaevich Bakho (1857-1946)
Ông là nhà hoá học Xô Viết,là viện sĩ,người sáng lập ra trường phái các
nhà hoá sinh học Liên Xô.
Cuối thể kỉ XIX,Bakhơ bị cuốn hút bởi những vấn đề cơ bản của môn hoá
sinh học trẻ tuổi như : cơ chế hoá học của sự đồng hoá cacbon trong quá
trình quang hợp,cơ chế của quá trình oxi hoá trong tế bào,trước hết là cơ
chế thở của tế bào,cũng như học thuyết về enzim...
A.N.Bakhơ cho rằng các hợp chất trung gian quan trọng nhất tạo thành

điển của các hợp chất hữu cơ,người tạo ra một trường phái lớn nhất của
các nhà hoá học hữu cơ.
Năm 1844,sau khi học xong trung học,A.M.Butlerop vào học trường
Cadan.Ở đấy,ông theo nghành hoá học,nghe bài giảng của nhà hoá học vô
cơ nổi tiếng K.K.Claoxơ và được nhà bác học này hướng dẫn những công
trình thực nghiệm đầu tiên.Nhưng chính nhà hoá học hữu cơ Nga lỗi lạc
N.N.Zinin mới khơi dậy được ở Butlerop lòng say mê vĩnh viễn đối với
hoá học.Tốt nghiệp xong ĐH,Butlerop được giữ lại ở khoa hoá học và
mới 26 tuổi đã trở thành giáo sư hoá học ở ĐH Candan.
2
Năm 1861,A.M.Butlerop lần đầu tiên đưa ra những luận điểm đầu tiên
của thuyết cấu tạo hoá học các hợp chất hữu cơ.Nghiên cứu của ông đã
vạch ra những con đường chủ yếu của sự phát triển hoá học hữu cơ ở thế
kỉ 19-20.Butlerop đã đưa vào khoa học những khái niệm về cấu tạo hoá
học của phân tử,nghĩa là về trình tự sắp xếp nhất định các liên kết giữa
các nguyên tử trong phân tử.Nhiều công trinhg nghiên cứu tiến hành dưới
sự hướng dẫn của Butlerop đã khẳng định sự đúng đắn của lý thuyết của
ông.Điều này thể hiện rõ rệt nhất khi giải thích hiện tượng đồng phân: sở
dĩ các hợp chất hữu cơ cũng một thành phần có các tính chất khác nhau là
do có cấu tạo hoá học khác nhau.Năm 1864,Butlerop thông báo: trong
năm trước,ông đã điều chế được rượu bytylic bậc ba đầu tiên là
trimetylcacbinol.Sau này,năm 1865,nhà hoá học đã tổng hợp được những
đồng đẳng của rượu này,đã được ông đoán trước trên cơ sở các luận điểm
lý thuyết.
Sự tiếp tục phát triển các quan điểm về đồng phân liên quan chặt chẽ đến
các công trình của Butlerop.Năm 1864,ông đã tiên đoán sự tồn tại hiện
tượng đồng phân đối với các hiđrocácbon no là butan và pentan.Hai năm
sau,ông đã điều chế được trong phòng thí nghiệm isobutan,một
hidrocacbon no đầu tiên có mạch nhánh và tiếp đó,cả hidrocacbon đồng
phân chưa no đầi tiên là isobutylen được đoán trước trên cơ sở lý thuyết

cùng dấu và bị hút vào cực mang điện trái dấu.
- Có mối quan hệ chặt chẽ giữa độ lớn và dấu của điện tích các chất và ái
lực hoá học của chúng.
Rất nhiều thí nghiệm về điều chế các chất nguyên chất bằng phương pháp
điện phân, mà nhà bác học đã tiến hành, dựa trên lý thuyết điện hoá. Thực
hiện quá trình điện phân natri hiđroxit và kali hiđroxit nóng chảy, Davy
quan sát thấy trên điện cực âm tạo thành những hạt natri và kali kim loại.
Năm 1808, Davy tìm ra phương pháp điện phân muối của các kim laọi
kiềm thổ trên anôt bằng platin, bao quanh catôt là thuỷ ngân. Vào năm
1808, Davy đã thu được Magie, canxi và bari ở trạng thái nguyên chất,
xác định bản chất kim loại của stronti. Hai năm sau, nhờ phương pháp
điện phân, ông đã chứng minh được bản chất nguyên tố của clo.
Năm 1813, độc lập với Gay-Lussac, Davy khẳng định rằng iot là một
nguyên tố chứ không phải một hợp chất. Davy lần đầu tiên dùng phương
4
pháp điện phân để nghiên cứu tính chất của flo. Nhưng ông không tách
được flo ở trạng thái tự do.
Đầu thế kỉ XI, Davy giảng dạy giáo trình đầu tiên về hoá nông nghiệp. Ý
kiến của ông về vai trò quan trọng của muối khoáng trong dinh dưỡng
của thực vật đã trở thành những ý kiến cơ bản trong hoá nông học.
• Giáo sư Nguyễn Thạc Cát
Nhớ lại những ngày đầu thành lập ngành Đại học ở nước VN dân chủ
cộng hoà non trẻ (1951),những nhà trí thức ít ỏi của VN lúc bấy giờ,với
kiến thức cơ bản vững vàng,phải tự chọn một bộ môn khoa học để xây
dựng.Nguyễn Thạc Cát nằm trong số này.Toán học là môn anh học giỏi
và say mê.Song anh tự nghĩ: Có lẽ Toán học lúc này chưa thiết thực.Đặc
biệt,đi sâu vào Hoá phân tích vì nhờ nó,trước mắt và sau này mới dễ có
dịp phục vụ kháng chiến và nắm được tài nguyên đất nước,để nhanh
chóng có kế hoạch tổ chức sản xuất khi bắt đầu kiến quốc.Việc ông quyết
định chiếm lĩnh ngành khoa học còn mới mẻ ấy đã tạo điều kiện cho đất