Vận dụng kiến thức liên môn để viết bài văn cảm nhận về vẻ đẹp
tâm hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ qua bài thơ “Cảnh khuya” của Hồ
Chí Minh.
BÀI LÀM
“Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng dân và trong trái
tim nhân loại. Cả cuộc đời Bác chăm lo cho hạnh phúc nhân dân. Cả cuộc
đời Bác hi sinh cho dân tộc Việt Nam…”
(Bác Hồ Một tình yêu bao la – Thuận Yến)
Có thể nói, Chủ tịch Hồ Chí Minh không những là vị lãnh tụ kính yêu
của dân tộc Việt Nam mà Người còn là nhà văn, nhà thơ lớn. Ở Người, tâm
hồn thi sĩ và tinh thần chiến sĩ cách mạng luôn hòa quyện và thống nhất.
Trong các sáng tác thơ văn của Người, tình yêu thiên nhiên luôn chiếm một
vị trí quan trọng. Trong những ngày kháng chiến chống thực dân Pháp ở
chiến khu Việt Bắc, dù bận trăm công nghìn việc nhưng tâm hồn Bác vẫn
luôn gần gũi với thiên nhiên. Trong đêm khuya thanh vắng, nơi rừng sâu núi
thẳm: một bóng cây, ánh trăng khuya, tiếng suối xa… đã khơi gợi tâm hồn
thi sĩ của Người. “Cảnh khuya” là một trong những bài thơ được Bác viết
trong một hoàn cảnh như thế.
Mở đầu bài thơ “Cảnh khuya” là bức tranh tuyệt đẹp về cảnh suối
rừng và trăng ngàn Việt Bắc:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa”
Hai câu thơ như gợi lên trước mắt ta một bức tranh sơn thủy thật đẹp.
Ta có thể hình dung nhà thơ như đang thao thức lắng nghe tiếng suối chảy rì
rầm, êm nhẹ và trong trẻo từ rừng sâu vọng lại.
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa”
Phép so sánh thật độc đáo và mới lạ: Âm thanh của tự nhiên được so
sánh với âm thanh của con người. Suối là vẻ đẹp của chốn lâm tuyền, của
núi rừng Việt Bắc. Ví tiếng suối với tiếng hát, khúc nhạc rừng được ví với
tiếng hát xa êm ái, ngọt ngào của con người. Nghĩa là Bác đã lấy con người
làm chủ. Với cách miêu tả như vậy làm cho âm thanh cảnh khuya nơi chiến

vươn cao tỏa rộng của vòm cổ thụ; có dáng cao thấp của những khóm hoa.
Ánh trăng chiếu rọi xuống lấp loáng, lồng vào cành lá tạo thành những mảng
đen – trắng, sáng – tối; bóng cây, bóng lá, bóng hoa đan xen, hòa quyện; in
bóng trên mặt đất như muôn nghìn bông hoa thêu dệt, lung linh, huyền ảo.
Thật đúng như lời người xưa thường nói: “Thi trung hữu nhạc, thi trung hữu
họa”.
Nếu như ở câu thơ thứ nhất có nhạc thì câu thơ thứ hai có họa. Nếu
câu một hay ở phép so sánh thì câu thứ hai hay ở điệp từ “lồng’. Bởi nó
khiến cho bức tranh đêm trăng rừng khuya ở Việt Bắc không chỉ có lớp lang,
tầng bậc mà còn mang vẻ đẹp lung linh, huyền ảo. Nét vẽ tinh tế, gam màu
nhẹ, tươi mát, sự phối sắc tài tình.
Hai câu thơ ngắn gọn, hàm súc, nhưng đã gợi ra trước mắt chúng ta
một bức tranh sơn thủy về cảnh suối rừng và trăng ngàn Việt Bắc: trong
sáng, tươi đẹp vừa có nhạc, vừa có họa như dẫn ta vào chốn thần tiên. Ta có
cảm giác như Bác đang thả tất cả tâm hồn mình với thiên nhiên, vẻ đẹp của
thiên nhiên khiến cho tâm hồn Bác thật sự thanh thản; Người tạm quên đi
những khó khăn, vất vả của cuộc kháng chiến. Tâm hồn thi sĩ tỏa sáng trong
những vần thơ đẹp.


Nếu như hai câu thơ đầu là bức tranh thiên nhiên cảnh khuya thì hai
câu sau là bức tranh tâm trạng của Bác Hồ - Tâm trạng “Người chưa ngủ”.
“Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
Trước hết là phép so sánh ước lệ ở câu thơ thứ ba: “Cảnh khuya như
vẽ”, vừa khái quát, vừa khẳng định bức tranh cảnh khuya tuyệt đẹp, đẹp như
tranh vẽ: có suối reo, trăng sáng, có cổ thụ và hoa rừng. Điệt ngữ “chưa ngủ”
cũng được dùng rất hay (Điệp lại ở cuối câu 3 và đầu câu 4) vừa nhấn mạnh
vừa thể hiện tâm trạng của Bác Hồ.
Có thể nói câu thơ thứ ba có vai trò như một bản lề khép mở ý thơ:


Càng thương càng nóng ruột
Mong trời sáng mau mau”.
Và chính Bác cũng đã từng nói về nỗi lòng canh cánh ấy trong bài thơ
“Không ngủ được” trích tập thơ “Nhật kí trong tù”:
“Một canh … hai canh … lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành
Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt
Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh.”
Như chúng ta biết, “Bác Hồ sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu
nước, ở một vùng quê giàu truyền thống văn hóa, cách mạng. Lớn lên chứng
kiến cảnh nước mất, nhà tan, Người luôn đau đáu trong lòng một nỗi niềm
cứu nước, cứu dân.
Ra đi tìm đường cứu nước khi mới 21 tuổi. Trải qua hơn 30 năm bôn
ba khắp năm châu. Tháng 2 năm 1941, Người trở về nước trực tiếp lãnh đạo
cuộc cách mạng của dân tộc.
Trong những ngày kháng chiến chống Pháp gian khổ và ác liệt, Bác đã
cùng bộ đội ta nếm mật nằm gai. Núi rừng Việt Bắc đã trở thành thủ đô
kháng chiến.
“Nơi đây sống một người tóc bạc
Người không con mà có triệu con
Nhân dân ta gọi Người là Bác
Cả đời Người là của nước non”
Cả cuộc đời Bác đã giành trọn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân
tộc: Một đời vì nước, vì dân.
Trở lại với bài thơ “Cảnh khuya”, từ những nỗi lo ấy, câu thơ đã cho
ta hiểu được tình cảm yêu nước sâu nặng cùng tinh thần trách nhiệm lớn lao
đối với vận mệnh dân tộc của Bác Hồ.
Với cách kết thúc bất ngờ mà tự nhiên, có sức nặng. Từ tả cảnh sang
tả tâm trạng; thao thức chưa ngủ ở câu ba, bồn chồn chưa ngủ ở câu bốn. Bài

giỏi
Thực hiện tốt 5 Điều
Bác Hồ dạy thiếu nhi!”