Một số vấn đề về Triều Nguyễn
Trường DDHDL Phú Xuân
Khoa Xã Hội Nhân Văn
Lớp: Lịch Sử 4A-K3
Họ và Tên: HỒ THỊ THƯƠNG
Kiểm Tra Học Trình.
Chuyên Đề: Một Số Vấn Về Triều Nguyễn.
Đề bài: Trình bày về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và canh tân đất nước
của Triều nguyễn (thế kỉ XIX).
Bài làm.
Năm 1802, sau khi đánh bại triều Tây Sơn, làm chủ toàn bộ lãnh thổ Đàng
trong và Đàng ngoài cũ, Nguyễn Ánh tự đặt niên hiệu là Gia Long, lập ra nhà
Nguyễn. Các vua nhà nguyễn từ Gia Long (1802-1819), Minh Mạng (1820-1840),
Thiệu Trị (1841-1847), Tự Đức (1848-1883) kế tiếp nhau xây dựng và củng cố nền
thống trị, bảo vệ chế độ phong kiến trong bối cảnh khủng hoảng, suy vong.Tuy nhiên,
trong hơn nửa thế kỉ tồn tại dưới triều nguyễn, xã hội Việt Nam hầu như không phát
triển lên được theo chiều hướng tiến bộ của thời đại…và cuối cùng trở thành đối
tượng xâm lược của chủ nghĩa thực dân phương tây.
Thành lập và thống trị trong thế kỉ XX, nhà nguyễn thừa hưởng được thành
quả to lớn của phong trào nông dân Tây Sơn trong sự nghiệp thống nhất đất nước,
làm chủ một lãnh thổ trải dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau. Do mặc cảm với vị trí
của mình, năm 1803, Gia Long cử sứ bộ do Lê Quang Định đứng đầu, sang nhà thanh
xin quốc hiệu và đầu năm 1804 chính thức công bố tên nước là Việt Nam. Tuy nhiên,
do phản ứng của nhân dân, năm 1913 Gia Long cho trở lại tên Đại Việt. Năm 1837,
Minh mạng lấy quốc hiệu là Đại Nam, kinh đô đóng ở Phú Xuân (Huế).
Nhà nguyễn ra đời và tồn tại không những trong bối cảnh đặc biệt của đất
nước mà còn trong tình hình của thế giới có nhiều biến chuyển to lớn, thắng lợi của
chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu đã kéo theo sự phát triển của chủ nghĩa tư bản thực dân và
của sự giao lưu buôn bán quốc tế. Hàng loạt các nước Châu Á rơi vào ách đô hộ thực
dân và Việt Nam cũng không tránh khỏi mối đe dọa đó.
Đứng trước những hoàn cảnh trong nước và quốc tế đặc thù như vậy đặt ra cho

giải với phương tây (việc Gia Long vẫn cho một số người Pháp làm việc cho mình,
Thiệu trị có những giải pháp ôn hòa và được các tín đồ, giáo sĩ ủng hộ…) và vẫn cho
mở cửa biển Đà Nẵng, thậm chí cho thuyền đi buôn bán với các nước trong khu vực
hay sang cả Châu Âu. Song tất cả điều đó cũng không làm nguôi đi tinh thần chống
đạo của nhà Nguyễn và đây đã trở thành một trong những lý do đầu tiên và là nguyên
nhân dân đến việc cho pháp xâm lược nước ta. Điều đó càng nói lên rằng, Triều đình
nhà nguyễn không vượt qua được những hạn chế nhãn thiên của mình. Điều đó đã
kiến những giải pháp đưa ra sau này của triều đình càng làm cho đất nước rơi vào tình
trạng khủng hoảng, suy kiệt dẫn đến bị thất bại, không giữ được nền độc lập dân tộc.
Đứng trước những thách tức đó dòi hỏi nhà nguyễn phải canh tân đất nước
nhằm nâng cao sức mạnh của đất nước, chống lại các mối đe dọa cả bên trong lẫn bên
ngoài. Canh tân là cần thiết, qua đó thổi vào đất nước những luồn gió mới, điều đó là
cần thay đổi, đổi mới toàn diện về mọi mặt từ tư tưởng, chính trị, quân sự và đặc biệt
là hệ thống quan lại triều đình.
Như vậy, canh tân là cần thiết, nhưng canh tân như thế nào, cách làm ra sao,
điều này cũng đã được một số qua lại có tầm nhìn xa như: Nguyễn Trường Tộ,
Nguyễn Lộ Trạch…đã thấy. Nghĩa là cần phải canh tân đất nước theo lối phương Tây
(vì ở phương Tây có một cuộc cách mạng công nghiệp). Trong giai đoạn này, phương
tây đã có mặt ở Việt Nam và có ảnh hưởng từ rất sớm. Ngay từ thời chúa Nguyễn
việc phát triển kinh tế, buôn bán với phương tây đã được thực hiện khá tốt làm cho
kinh tế đàng trong không ngừng phát triển. Dựa trên vị trí địa lý thuận lợi, với nhiều
cửa biển và đô thị thì việc giao lưu với phương tây đã giúp chúa nguyễn Đàng Trong
chống lại được các cuộc tấn công của Đàng Ngoài và qua đó không ngừng mở rộng
lãnh thổ về phía Nam.
Lợi ích của việc mở cửa, canh tân là rất rõ, song đến thời các vua nguyễn thì
điều này không được phát huy, chính vì vậy làm cho đất nước trở nên lạc hậu, tụt lùi
và rơi vào khủng hoảng. Nhà nguyễn đầu thế kỷ XIX đa không tìm cho mình được lời
giải giữa việc bảo vệ độc lập dân tộc và canh tân, mở cửa với bên ngoài, đó là cái
HỒ THỊ THƯƠNG-LỊCH SỬ A K3
2

canh tân, phát triển, mở cửa thong thương với các nước bên ngoài, làm cho sức mạnh
đất nước tăng lên thì việc giải quyết vấn đề độc lập dân tộc đã nằm trong tầm tay.
Nói tóm lại, nền kinh tế tài chính nước ta trong nửa đầu thế kỉ XIX đã suy đốn
trầm trọng về mọi mặt. Do chính sách phản động của triều nguyễn, các yếu tố tư bản
chủ nghĩa mới nảy sinh trong các khu vực kinh tế, đang trên đà phát triển tự nhiên và
tiến bộ, phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội hồi đó, đều bị bóp nghẹt. Khiến cho
công cuộc canh tân, phát triển đất nước không thực hiện được dẫn tới nguy cơ bị tư
bản phương tây xâm lược, đe dọa đến nền độc lập dân tộc.
HỒ THỊ THƯƠNG-LỊCH SỬ A K3
3