ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Nguyễn Văn Chiến

Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hƣng Yên giai đoạn
1884-1919
Luận văn Thạc sĩ Văn học
Ngƣời hƣớng dẫn: PGS.TS. Phạm Văn Khoái

HÀ NỘI - 2008

1


KHẢO SÁT CÁC TÁC GIA HÁN NÔM HƯNG YÊN
GIAI ĐOẠN 1884 – 1919
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I – LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hƣng Yên là một tỉnh nằm ở trung tâm đồng bằng Sông Hồng, với diện
tích tự nhiên là 92.454,8 ha, từ xƣa đã nổi danh là đất văn hiến “ Thứ nhất
Kinh kỳ, thừ nhì Phố Hiến”. Mảnh đất này đã sản sinh ra những văn nhân nổi
tiếng và cũng là nơi xuất hiện nhà khoa bảng đầu tiên khai khoa cho toàn xứ.
Di sản Hán Nôm ở Phố Hiến rất phong phú và nó trở thành một thực
thể văn hoá tinh thần có giá trị. Với hơn một trăm tác gia Hán Nôm, Hƣng
Yên xứng đáng đƣợc xếp là mảnh đất của văn học. Với số lƣợng tác gia
phong phú nhƣ vậy nên những tác phẩm Hán Nôm còn truyền lại ở đây cũng
rất đa dạng và mang nhiều phong cách.
Tuy nhiên, các tác gia Hán Nôm Hƣng Yên từ trƣớc đến nay thƣờng
đƣợc nghiên cứu chung với các tác gia Hán Nôm cả nƣớc. Nếu không cũng
chỉ đƣợc nghiên cứu chung với các tác gia Hán Nôm Hải Dƣơng. Giả nhƣ có

Ngày nay, công tác nghiên cứu di sản Hán Nôm của dân tộc nói chung và
di sản Hán Nôm của Hƣng Yên nói riêng đang đƣợc quan tâm đặc biệt. Vì
vậy, những công trình nghiên cứu về các tác gia văn học Hƣng Yên trong một
vài năm gần đây xuất hiện ngày càng nhiều. Trong các công trình đã xuất bản
đó, các nhà nghiên cứu đã đề ra nhiều mục tiêu trong khảo sát các tác gia Hán
Nôm một cách có hệ thống và toàn vẹn nhất. Bởi thế, “ Khảo sát các tác gia
Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919” mà chúng tôi thực hiện cũng
với mong muốn đóng góp cụ thể vào sự nghiệp ấy.

3


II – LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Bất kì một thực thể nào cũng có cuộc sống riêng của nó, không thể có
sự vật nằm ngoài quy luật này. Tính cá thể là bản chất của mọi sự vật, hiện
tƣợng nên để nhận thức đƣợc một đối tƣợng nào đó ta cần nắm đƣợc lịch sử
của đối tƣợng ấy. Nói một cách đơn giản là ta đi vào xem xét những biến
động trong thời gian mà sự vật ấy tồn tại. Công việc khảo cứu các tác gia
Hƣng Yên giai đoạn 1884 – 1919, đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ
những vấn đề tiềm ẩn bên trong tác phẩm của các tác gia ấy. Khảo sát quá
trình lƣu truyền, biến dạng cũng nhƣ những dị bản của các tác phẩm chính là
cách tốt nhất giúp ta nắm bắt dƣợc những vấn đề xác thực và khám phá ra
những thông tin bổ ích.
Mỗi một tác giả, mỗi một tác phẩm trong giai đoạn mà ta nghiên cứu
đều là đối tƣợng của lịch sử. Vì thế, ngƣời nghiên cứu về vấn đề này từ xƣa
đến nay khá nhiều. Tuy nhiên, những tác gia có tầm ảnh hƣởng mang tính địa
phƣơng đang ít đƣợc chú ý. Mặc dù, những tác gia ấy có tác phẩm hàm chứa
nhiều tƣ tƣởng và phong cách mới, thậm chí có giá trị lịch sử và văn hoá rất
lớn. Ở Hƣng Yên giai đoạn 1884 – 1919 đã có nhiều tác gia và tác phẩm đang
chịu cảnh nhƣ thế. Có thể tác gia đó đƣợc ít ngƣời biết đến, hay ngƣời biết

Hán Nôm và tác phẩm Hán Nôm trên mảnh đất Hƣng Yên hiện đại, sống và
hoạt động xã hội trong khoảng nhƣng năm 1884 – 1919. Thông qua tác gia và
các tác phẩm chúng ta sẽ có cơ sở, những dữ liệu cần thiết để lý giải vấn đề
cần bàn tới trong luận văn.
B – Mục đích
- Lập đƣợc danh mục các tác gia Hán Nôm Hƣng Yên giai đoạn 1884 –
1919 và những tác phẩm của họ đầy đủ nhất.

5


- Phân chia đƣợc các tác gia và tác phẩm Hán Nôm theo một tiêu chí
nhất định mà luận văn đặt ra.
- Trong những chừng mực nhất định tái lập lại đời sống văn hoá chính
yếu nhất của Hán Nôm ở Hƣng Yên trong giai đoạn đó. Từ đó thấy
đƣợc những bƣớc chuyển mình của văn hoá, văn học của Hƣng Yên từ
phạm trù truyền thống trên cơ sở giới thiệu tác gia và tác phẩm Hán
Nôm.
- Đánh giá các tác gia Hán Nôm Hƣng Yên thông qua nghiên cứu đại
diện và nghiên cứu tổng hợp. Từ đó đƣa ra cái nhìn chung nhất về vấn
đề đƣợc đề cập.
IV – PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình nghiên cứu nội dung mà đề tài đặt ra, chúng tôi đã sử
dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu sau:
1- Phương pháp Duy vật biện chứng
Phƣơng pháp này xem xét các sự vật hiện tƣợng không phải trong trạng
thái tĩnh mà đƣợc xem xét trong trạng thái vận động không ngừng. Chúng
không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ ràng buộc, biện chứng, tác động qua
lại lẫn nhau. Phƣơng pháp này dùng trong đề tài nghiên cứu để xem xét các
yếu tố đƣợc đề cập đến trong từng tác gia và các tác phẩm của các tác gia có

4 – Phương pháp thu thập xử lý dữ liệu
Sử dụng phƣơng pháp này trong đề tài nghiên cứu là rất cần thiết có thể
trực tiếp dựa vào những tác phẩm của các tác gia, những cuốn gia phả của
dòng họ, cũng có thể gián tiếp thông qua các tài liệu, sách vở, tạp chí, chuyện
kể, gặp gỡ phỏng vấn những cá nhân có hiểu biết nhất định về các vấn đề có
liên quan đến luận văn; toàn bộ dữ liệu sẽ làm nổi bật vấn đề cần nghiên cứu.

7


Thông qua nhiều nguồn tƣ liệu khác nhau để đi đến trình bày có cơ sở về mặt
thực tiễn khoa học nhất.
5 – Phân tích ngữ văn
Là phƣơng pháp phân tích, đánh giá dữ liệu thu thập đƣợc để đƣa ra kết
luận cần thiết.
V – NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
Việc đi vào khảo cứu những tác gia của Hƣng Yên giai đoạn 1884 –
1919 sẽ mang lại nhiều giá trị to lớn. Bởi chúng ta không thể hiểu hết về một
thời kì văn học nào nếu không hiểu về các tác gia cũng nhƣ tác phẩm trong
giai đoạn đó. Vì vậy, khi đi vào tìm hiểu những tác gia Hán Nôm giai đoạn
này chúng ta có thể hiểu thêm về nhiều vấn đề khác nhƣ lịch sử, văn hoá, xã
hội… đƣơng thời mà các tác gia đó đang sống.
Chính vì những lẽ đó mà việc đi vào khảo sát các tác gia Hán Nôm
Hƣng Yên giai đoạn 1884 – 1919, chúng ta sẽ thấy nó mang lại giá trị thực
tiễn cao.
Đó là lập đƣợc danh mục cụ thể về tác giả và tác phẩm trong giai đoạn
này. Thông qua đó còn mang đến cách hiểu mới, cách nhìn nhận mới và đúng
đắn hơn về văn học Hƣng Yên trong giai đoạn 1884 - 1919. Ngoài ra,còn góp
phần phát huy và bảo lƣu những giá trị văn hiến của dân tộc.
Đồng thời đề tài này của chúng tôi sẽ có những đóng góp nhất định