Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

PHẦN MỞ ĐẦU
I.

Lí do chọn đề tài
Trong đường lối đổi mới của Đảng về hệ thống giáo dục quốc dân bộ môn

Địa lí được xem là môn học bắt buộc, không thể thiếu trong chương trình THCS.
Bởi môn Địa Lí góp phần làm cho học sinh có được kiến thức phổ thông cơ bản
cần thiết về Trái Đất môi trường sống của con người. Từ đó học sinh biết đươc một
số đặc điểm tự nhiên , dân cư, các hoạt động kinh tế, các mối quan hệ tương tác
của các thành phần tự nhiên giữa môi trường với con người , thấy được sự cần thiết
phải kết hợp khai thác tài nguyên thiên nhiên và môi trường bền vững .
Chương trình Địa Lí 6 đến 8 học sinh đã nắm được về Địa Lí đại cương, Địa Lí
các châu lục và phần Địa Lí Việt Nam . Đặc biệt lên lớp 9 còn trang bị cho học
sinh kiến thức về dân cư , các ngành kinh tế , sự phân hoá lãnh thổ kinh tế xã hội
của nước ta và những hiểu biết về Địa Lí địa phương tỉnh( thành phố) nơi các em
sinh sống và học tập .
Trong lượng kiến thức ấy cần rèn luyện cho các em nhiều kiến thưc uốn nắn kiến
thức được chặt chẽ. Những kỹ năng phân tích văn bản, kỹ năng đọc và phân tích
kiến thức từ bản đồ , kỹ năng vẽ biểu đồ , kỹ năng phân tích số liệu bảng thống kê
….. Nhưng trong các kỹ năng đó thì kỹ năng phân tích số liệu thống kê từ bảng số
liệu là vấn đề khó đối với giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học Địa Lí .
Vì vậy trong các bài học ở chương trình địa lí lớp 9 hầu như cần đề cập đến bảng
số liệu thống kê .Thông qua số liệu thống kê giúp học sinh nắm vững kiến thức và
có cách nhìn đúng đắn về đối tượng nghiên cứu.
Qua phân tích số liệu so sánh, đối chiếu với học sinh phát triển năng lực tư duy
kỹ năng làm việc với bảng số liệu.Từ đó học sinh ghi nhớ kiến thức một cách chắc
chắn hơn.

các hoạt động học tập.

III. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Để góp phần vào việc dạy và học tốt trong phân tích số liệu thống kê môn Địa Lí
lớp 9 ở đề tài này tôi nghiên cứu các nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu cơ sở lí luận và kinh nghiệm khai thác phân tích số liệu thống kê
trong dạy học Địa Lí 9.
- Tìm hiểu thưc trạng dạy học Điạ Lí chung và kinh nghiệm xử lí số liệu
thống kê trong dạy học Địa Lí .
- Từ kết quả nghiên cứu đưa ra kinh nghiệm “ Rèn luyện kỹ năng phân tích số
liệu thống kê trong dạy học Địa Lí 9”

IV. Đối tượng nghiên cứu
__________________________________________________________________________

2


Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

1. Đối tượng nghiên cứu
Đưa ra kinh nghiệm “Rèn luyện kỹ năng phân tích số liệu thống kê trong dạy
học Địa lí 9” ở trường THCS
2. Phạm vi nghiên cứu
Tiến hành ở 2 lớp Khối 9 của Trường THCS n¬i t«i c«ng t¸c, năm học 20142015

V. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Tham khảo các tài liệu chuyên ngành để đúc
rút ra những kỹ năng tốt nhất, hướng dẫn cho các em trong quá trình khai thác xử lí

cơ bản cho học sinh.

II. Cơ sở thực tiễn
1. Nhận thức cũ
Qua thực trạng dạy cũng như đi dự giờ rút kinh nghiệm một số tiết dạy thì tôi
nhận thấy có những tiết giáo viên gặp những phần dạy có số liệu thống kê thì rất
lúng túng trong truyền đạt cho học sinh hoặc bỏ qua. Từ đó học sinh sau khi học
xong bài không hiểu bài, tiếp thu kiến thức một cách thụ động , không phát huy
được tính tư duy sáng tạo của học sinh , không đáp ứng được mục tiêu của bài học
đề ra.
Sau đây tôi xin đưa ra một số ví dụ trong thực tế dạy học ít thành công mà
tôi cũng như đồng nghiệp đã gặp.
Ví dụ 1: Bảng số liệu 9:1
Diện tích rừng nước ta năm 2000(nghìn ha)
Rừng sản xuất
4733,0

Rừng phòng hộ
5397,5

Rừng đặc dụng
1442,5

Tổng cộng
11573,0

Với bảng số liệu này thì giáo viên sẽ đưa ra câu hỏi
? Dựa vào bảng 9:1 hãy cho biết cơ cấu các loại rừng của nước ta?
Học sinh: Dựa vào bảng số liệu sẻ trả lời theo số liệu thô
Rừng sản xuất: 4733,0

? So sánh sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và khai thác của hai vùng Bắc Trung Bộ
và Duyên hải Nam Trung Bộ?
Học sinh nhìn vào bảng số liệu sẽ nhận xét theo số liệu thô khi chưa tính ra %
(Phần trăm). Như vậy là chưa đúng với câu hỏi mà cần phải tính ra % (Phần trăm)
để so sánh sự phát triển của hai vùng .
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách xử lí số liệu ra % (phần trăm) trước tiên là
cần tìm tổng số môi trường nuôi trồng và khai tháccủa toàn miền trung, do trong
bảng số liệu chưa có tổng, sau đó mới tính %( phần trăm).
Như vậy khi đưa ra số liệu giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác thông
tin, số liệu và xử lí số liệu để biết được các kiến thưc cần tìm trong bảng số liệu là
những gì?
Trên đây là một số ví dụ điển hình về sử dụng bảng số liệu thống kê trong dạy học
Địa lí lớp 9 ít thành công trong các giờ dạy ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Từ
vấn đề bưc bách trên bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy môn Địa Lí luôn trăn
trở nghiên cứu tìm tòi học hỏi để tìm ra cho mình một phương pháp dạy về phân
tích số liệu thống kê một cách tối ưu nhất nhằm khắc phục tình trạng trên.

2. Kết quả thưc tế
Từ những thực tế trên dẫn đến kết quả học tập của học sinh chưa cao
Kết quả khảo sát lần 1:
Đối tượng kiểm tra: Học sinh hai lớp 9A và 9C Trường THCS nơi tôi công tác
Thời gian kiểm tra: Tháng 10 năm 2015
Hình thức kiểm tra: Kết hợp giữa trắc nghiệm, tự luận, vấn đáp và khả năng tiếp
thu bài.
Lớp 9A là lớp đối chứng, Lớp 9C là lớp thực nghiệm
Trình độ học sinh của hai lớp tương đương nhau
__________________________________________________________________________

5


%
14,7
12,1

Loại trung
bình
SL
15
16

%
44,1
48,5

Loại yếu
SL
14
13

%
41,2
39,4

Thực tế khảo sát ta thấy tỷ lệ giỏi không có tỷ lệ khá rất ít . Như vậy kết quả
chưa cao, chưa đáp ứng với mục tiêu giáo dục ảnh hưởng đến chất lượng chung
của sự nghiệp giáo dục và sự phát triển của xã hội.
Qua thực trạng trên, tôi nghiên cứu tài liệu học hỏi kinh nghiệm điều chỉnh trong
từng tiết dạy, phát huy tính tư duy sáng tạo, gây hứng thú trong bài học . Đặc biệt
rèn luyện được kỹ năng phân tích văn bản, kỹ năng đọc và phân tích bản đồ biểu
đồ, các số liệu bảng thống kê trong dạy học địa lí lớp 9

HS: Đại diện báo cáo
GV: Đánh giá nhận xét chuẩn kiến thức
b. Tổ chức giảng dạy về phân tích bảng số liệu thống kê Địa lí lớp 9
Để giảng dạy thành công về phân tích bảng số liệu thống kê sách giáo khoa Địa lí 9
phải thực hiện theo yêu cầu sau:
1/GV: Phải chuẩn bị đầy đủ phương tiện ( Bảng phụ, lược đồ, tranh…)
2/GV: Nghiên cứu kỹ nội dung sách giáo khoa chuẩn bị giáo án
3/HS: Chuận bị đồ dùng học tập (Sách giáo khoa, máy tính, giấy nháp…)
Tổ chức học sinh học về bảng số liệu thống kê sách giáo khoa Địa lí 9 có thể áp
dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh như:
- Sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phù hợp với nội dung bài học và trình độ
của học sinh.
- Sử dung bảng phụ trong đố có chứa những yêu cầu chủ yếu của bài.
- Sử dụng phương pháp hợp tác nhóm nhỏ
Giáo viên là người tổ chức cho học sinh thảo luận câu hỏi, phân tích bảng số liệu
theo các bước.

III. Biện pháp thực hiện
1. Nhận thức mới
Trong chương trình môn Địa lí lớp 9 (SGK) hầu như các bài đều có đề cập bảng
số liệu thống kê để giúp học sinh tiếp nhận nguồn tri thức có hiệu quả tốt thì giáo
viên phải hướng dẫn tổ chức khoa học phù hợp với đối tượng học sinh , giúp học
sinh tiếp nhận bài một cách nhanh nhất .
Qua học hỏi tìm, nghiên cứu và thực nghiệm bản thân do tuổi nghề còn trẻ, kinh
nghiệm chưa nhiều chỉ xin đưa ra cách hướng dẫn các bước tiến hành của một số
__________________________________________________________________________

7



cho tổng trong bảng 9.1 sau đố nhân với 100.
Ví dụ:
Rừng sản xuất:

4733 . 100

= 40,8%

11573
Tính % của rừng phòng hộ và rừng đặc dụng làm tương tự như trên
Bước3:
HS: Xử lí số liệu và báo cáo kết quả
GV: Phân nhóm để HS tính %
GV: Treo bảng phụ lên bảng học sinh lên điền kết quả sau khi đã tính %
GV: Chuẩn kiến thức theo bảng phụ sau
Bảng 9.1 Diện tích rừng nước ta năm 2000( đơn vị %)
Tổng diện tích
100
Bước 4:

Rừng sản xuất
40,8

Rừng phòng hộ
46,6

Rừng đặc dụng
12,4

__________________________________________________________________________

Bước 1:
HS; Xác định được các yêu cầu đề ra từ bảng số liệu 27.1 và trả lời
GV: Chuẩn xác kiến thức: Yêu cầu so sánh sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và khai
thác của hai vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ
Bước 2:
GV: Hướng dẫn học sinh xử lí số liệu từ bảng số liệu 27.1
HS: Đưa ra cách tính (%) phần trăm
GV: Chuẩn kiến thức
Bước 3:
HS: Xử lí số liệu và báo cáo kết quả
GV: Chia nhóm học sinh thảo luận (nhóm nuôi trồng, nhóm khai thác )
HS: Thảo luận
GV: Treo bảng phụ
__________________________________________________________________________

9


Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

HS: Báo cáo kết quả và điền vào bảng phụ
GV: Chuẩn kiến thức
Sản lượng thuỷ sản ở Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ năm 2002 (đơn
vị %)
Toàn vùng Duyên
Nuôi trồng
Khai thác
Bước 4:


Sau thời gian thực nghiệm của 2 lớp kết quả khảo sát lần 2 cụ thể là:
Hình thức kiểm tra: 45 phút
Thời gian kiểm tra: Tháng 10 năm 2015
Lớp 9A đối chứng
Lớp 9C thực nghiệm

__________________________________________________________________________ 10


Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

Số
Lớp

học

Loại giỏi

Loại khá

Loại trung
bình

Loại yếu

sinh

SL
%

phân hoá học sinh ( Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu) giữa lớp đối chứng và lớp thực
nghiệm.
Qua quá trình thực nghiệm nghiên cứu giảng dạy về “Phân tích bảng số liệu
thống kê trong chương trình Địa lí lớp 9” tôi thấy rằng: Với hình thức biên soạn
sách giáo khoa mới hiện nay hầu hêt các bài học đều sử dụng bảng số liệu thống kê
thì trong quá trình dạy học giáo viên cần phải hướng dẫn rèn luyện cho học sinh kỹ
năng sau.
- Kỹ năng phân loại được yêu cầu đề ra từ bảng số liệu thống kê
- Kỹ năng xử lí số liệu
- Kỹ năng nhận xét giải thích từ bảng số liệu thống kê.
Với những kinh nghiệm này tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho giáo viên và học
sinh, không chỉ giáo viên cảm thấy nhẹ nhàng thoải mái trong tiết dạy mà còn có
điều kiện kiểm soát được hoạt động của học sinh phát huy được tính tích cực sáng
tạo và hứng thú của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức.

4. Bài học kinh nghiệm
Đề tài trên đây tôi đã thực hiện sau 4 năm tiến hành theo bộ sách giáo khoa Địa
Lí lớp 9 mới. Để thực hiện thành công kiểu bài có sử dụng số liệu thống kê trong
quá trình dạy nên tuân theo 4 bước như đã giới thiệu đó là:
Bước1: Hướng dẫn học sinh xác định yêu cầu đề ra từ bảng số liệu
Bước 2: hướng dẫn học sinh sử lí số liệu
__________________________________________________________________________ 11


Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

Bước 3: Hướng dẫn học sinh xử lí số liệu và báo cáo kết quả
Bước 4: Hướng dẫn học sinh nhận xét từ bảng số liệu
Thông qua các bước trên giúp học sinh rèn luyện được kỹ năng xử lí số liệu thống


__________________________________________________________________________ 13


Sáng kiến kinh nghiệm
_____________________________________________________________________________

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục Trung học cơ sở
2. Phương pháp giảng dạy địa lí ở trường phổ thông
3. Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục trong địa lí nhà trường
4. Địa lí kinh tế xã hội việt nam

__________________________________________________________________________ 14