TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM
––––––––––––––––
HOÀNG MINH KH I

Tên tài:
Nghiên c u kh n ng sinh tr ng, phát tri n m t s gi ng chè m i
th i k ki n thi t c b n t i i h c Nông Lâm Thái Nguyên

KHÓA LU N T T NGHI P

IH C

H ào t o
: Liên Thông Chính Quy
Chuyên ngành : Tr ng tr t
Khoa
: Nông h c
L p
: K9 – Liên thông tr ng tr t
Khoá h c
: 2013 - 2015
Gi ng viên h ng d n: TS. D ng Trung D ng
Khoa Nông H c, tr ng H Nông Lâm Thái Nguyên

THÁI NGUYÊN – 2014




Hoàng Minh Kh i


DANH M C CÁC T

KH-KT
CV
CNH-H H
LSD
FAO
NXB
NN & PTNT
TCN
Vietgap
HNL

VI T T T

: Khoa h c k thu t
: H s bi n ng
: Công nghi p hóa - hi n i hóa
: Sai khác nh nh t có ý ngh a
: T ch c l ng th c và nông nghi p liên h p qu c
: Nhà xu t b n
: Nông nhi p và phát tri n nông thôn
: Tr c công nguyên
: Th c hành nông nghi p t t Vi t Nam
: i h c Nông Lâm


2.4.1. Ph ng pháp b trí và s
thí nghi m ............................................. 22
Ph n 3. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ................................ 24
3.1. i u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a t nh Thái Nguyên ....................... 24
3.1.1. V trí a lý ......................................................................................... 24


3.1.2. a hình .............................................................................................. 24
3.1.3. i u ki n t ai................................................................................. 25
3.2. nh h ng c a i u ki n khí h u th i ti t ............................................. 25
3.3. K t qu nghiên c u c i m sinh tr ng, phát tri n c a m t s gi ng chè
m i t i tr ng i h c Nông lâm Thái Nguyên............................................ 28
3.3.1. c i m hình thái cây chè ................................................................. 28
3.3.2. Tình hình sâu h i ................................................................................ 31
Ph n 4. K T LU N VÀ
NGH .............................................................. 33
4.1 K t lu n .................................................................................................. 33
4.2.
ngh .................................................................................................. 33
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................ 34


DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1 Th ng kê các gi ng chè m i và di n tích ã áp d ng trong s n xu t...... 10
B ng 1.2: Di n tích, n ng su t, s n l
B ng 1.3: Tình hình s n l
có s n l

ng chè th gi i t n m 2005-2012.... 13

B ng 3.7 Di n bi n m t

nh n

.............................................................. 32


1

M

U

1. Tính c p thi t c a tài
Chè (Camellia Sinensis (L) O. Kuntze) là cây công nghi p lâu n m có
ngu n g c vùng nhi t i nóng m. Cùng v i s phát tri n c a các ngành
s n xu t khác, ngành chè th gi i có b c phát tri n r ng l n v i h n 60 qu c
gia s n xu t chè, t p trung ch y u các n c Châu Á và Châu Phi. S n
ph m t cây chè ang
c s d ng r ng rãi trên kh p th gi i d i nhi u
công d ng khác nhau nh ng ph bi n nh t v n là u ng.
Vi t Nam có i u ki n t nhiên phù h p cho cây chè sinh tr ng phát
tri n. S n xu t chè gi vài trò quan tr ng trong c c u s n xu t Nông nghi p,
s n ph m chè là m t hàng xu t kh u quan tr ng. S n xu t chè cho thu nh p
ch c ch n, n nh góp ph n quan tr ng trong quá trình công nghi p hoá, hi n
i hoá Nông nghi p, nông thôn, c bi t là nông nghi p nông thôn vùng
Trung du mi n núi phía B c Vi t Nam. Do v y, Vi t Nam có ch tr ng phát
tri n chè trên c hai h ng: n nh di n tích, thay th gi ng chè c b ng các
gi ng chè ch n l c, tr ng các n ng chè theo k thu t thâm canh, g n v i
công ngh và k thu t ch bi n m i, t o s n ph m chè ch t l ng cao, an

c tình hình sâu h i chính.
3. Ý ngh a c a
tài
3.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c
Nghiên c u
tài nh m c ng c l i cho sinh viên nh ng ki n th c ã
h c và làm quen d n v i công vi c th c t .
Nâng cao kh n ng ti p c n, thu th p và x lý thông tin c a sinh viên
trong quá trình i u tra nghiên c u.
Có k t lu n m t cách chính xác v kh n ng sinh tr ng phát tri n c a
m t s gi ng chè. Theo ó tài c ng xem nh là m t tài li u tham kh o cho
ng i tr ng chè và sinh viên các khóa ti p theo.
3.2. Ý ngh a trong th c ti n s n xu t
ánh giá, l a ch n gi ng chè phù h p i u ki n sinh thái gi i thi u cho
s n xu t t i Thái Nguyên.


3

Ph n 1
T NG QUAN NGHIÊN C U
1.1. C s khoa h c và th c ti n c a tài
1.1.1. C s khoa h c
Cây chè thu c ngành h t kín (Angiospermac) l p hai lá m m
(Dicotyledonae) b chè (Theales), h chè (Thease), chi chè (Camellia), loài
(Sinensis), tên khoa h c là Camillia Sinensis (L) O. Kuntze,
c phân làm 4
th chè khác nhau (Colen Stuart - 1919). ó là th chè Trung Qu c lá nh
(Camellia Sinensis var bohea), th chè Trung Qu c lá to (Camellia Sinensis
var macrophylla); th chè n



4

t t c a cây m , v n chè có
ng u cao, có kh n ng cho n ng su t cao
h n so v i tr ng h t, nguyên li u có
ng u cao, d canh tác, thu hái và
ch bi n. D a trên c s khoa h c này, ngày nay h u h t các c s s n xu t
chè trên th gi i c ng nh Vi t Nam, các gi ng chè th ng
c nhân gi ng
b ng ph ng pháp giâm cành.
Kh n ng giâm cành c a chè ph thu c vào nhi u y u t nh ng trong
ó có 3 y u t quan tr ng ó là y u t hom gi ng, Th i v giâm cành ( i u
ki n môi tr ng ngo i c nh) và các bi n pháp k thu t ch m sóc trong v n m.
1.2. Tình hình s n xu t, nghiên c u chè trên th gi i và trong n c
1.2.1. Tình hình nghiên c u chè trên th gi i
1.2.1.1. Nh ng k t qu nghiên c u v gi ng chè
Công tác ch n t o gi ng trong chè có vai trò r t quan tr ng. Vi c ch n
l c, lai t o gi ng m i không ch quy t nh t i kh n ng cho n ng su t, ch t
l ng mà còn nh h ng t i kh n ng m r ng a bàn, chính vì v y công tác
nghiên c u chè
c quan tâm t r t s m.
N m 1905, tr m nghiên c u chè u tiên
c thành l p trên o Java
(Indonexia). n n m 1913, Cohen Suart ã phân bi t các gi ng chè d a trên
hình thái, nghiên c u sinh lý c a s ra hoa, k t qu , xác nh
c nh ng d u
hi u u tiên c a s l a ch n v i nh ng t ng quan c b n c a các y u t c u
thành n ng su t.[2]

c ch n theo Ph ng pháp cá th : Các gi ng
i
B ch Trà, Thi t Quan Âm, Th y Tiên,… ã có t 200 n m nay là các gi ng
tri t canh do nhân dân t o ra.[8],[13]
Trong nh ng n m 1950 – 1960 Trung Qu c luôn chú tr ng công tác
ch n t o gi ng theo chi u sâu. N m 1956, Tr n Khôi V ã a ra ph ng
pháp ch n gi ng 100 i m i v i cây n qu . Theo i u tra n m 1996, Trung
Qu c ã có trên 1000 gi ng, trong ó xác nh
c 50 gi ng chè t t ph c v
cho s n xu t.
Srilanka qua nhi u n m ch n l c cá th k t h p ch n dòng có s n
l ng cao v i tính ch u h n, kh n ng ch ng ch u sâu b nh. K t qu t o ra
nhi u dòng TRI777, TRI2043, TRI2025 phù h p v i vùng núi cao, trung du
và vùng núi th p. G n ây thêm dòng CT9 cho n ng su t cao, ch t l ng t t,
kh n ng ra r m nh.[13]
Nh t B n: Công tác ch n t o dòng r t
c chú ý. Các gi ng chè
ây
ch y u là gi ng chè trung du lá nh . Hiên nay Viêt Nam nh p hai gi ng t
Nh t B n là: Gi ng yabukyta và gi ng yakatamidori. ây là gi ng có kh
n ng ch bi n chè xanh ch t l ng t t.[13]
Theo PGS
Ng c Qu và cs (2000) [15]: T i Kennya, các gi ng chè
ch n l c, giâm cành cho n ng su t cao h n gi ng chè i trà t i 20%, di n
tích chi m 67% khu v c ti u nông và chi m t i 33% di n tích chè các n
i n l n. Ngoài ra, Kenya còn nhân gi ng b ng hình th c ghép.
1.2.1.2. Nh ng k t qu nghiên c u v
c i m sinh tr ng, phát tri n c a
cây chè
* Nh ng nghiên c u v chu k phát tri n cá th cây chè c a các nhà

- Quá trình sinh tr ng sinh th c: Là quá trình hình thành tr i hoa, n
hoa, th ph n, và k t h t.
* Nh ng nghiên c u v s hình thành các t sinh tr ng cây chè:
Theo Nguy n Ng c Kính (1979) [8], M.M.A Liadade (1964) cho r ng: Khi
chè có 5 lá thì các nách lá th nh t, th hai ã có m m nách, khi có lá th 6
xu t hi n thì có m m nách th 3, khi có 7 lá thì m m nách th 4 xu t hi n,…
Ông c ng cho r ng: Khi m m chè qua ông, 2 lá u tiên bao b c m m chè là
lá v y c, ti p theo là lá cá. Các m m nách lá th 4 và lá th 5 c a các t
sinh tr ng th nh t s phát tri n thành búp
t sinh tr ng th hai.
* Nghiên c u v sinh tr ng c a búp chè tác gi K.E Bakhotatde
(1971) và K.M Djemukhatde (1976) cho r ng: S sinh tr ng búp chè ph
thu c vào i u ki n khí h u, các n c có mùa ông rõ r t, búp chè ng ng sinh
tr ng vào mùa ông và nó
c ph c h i vào th i k m lên, ng c l i
nh ng n c nhi t i (Srilanka hay Nam n
) búp chè sinh tr ng liên
t c, th i v thu ho ch chè quanh n m.


7

Tác gi Carr (1970) (1979)[21] [22], thí nghi m ã i n k t lu n:
Nhi t
t i thi u cho sinh tr ng c a cây chè là 13- 140 C, t i thích 18 – 300
C, nh ng ngày có nhi t
t i a v t quá 300 C và t i thi u th p h n 140 C
thì sinh tr ng c a cây chè gi m. Nhi t
t ( t ng 0 – 30cm) thích h p cho
sinh tr ng c a cây chè là 20 – 25 ô C. Carr cho r ng s gi chi u sáng ngày

nghiêng c a lá: Góc lá t i u cho quang h p là 45 .


8

1.2.2. Tình hình nghiên c u chè trong n c
1.2.2.1. Nh ng k t qu nghiên c u v gi ng chè
N m 1918, Tr m nghiên c u chè u tiên Vi t Nam
c thành l p,
t ó công tác nghiên c u chè
c ti n hành r ng rãi và sâu s c h n. Theo
Dupasquer - 1923 n n m 1923, Vi t Nam ã tr ng
c 10.368 ha chè u
tiên v i gi ng chè là Trung Du, Shan và Atxam ( n ), ã thu th p
ct p
oàn g m: 43 gi ng chè trong ó ch y u là chè Trung Qu c lá to [8]. Bên
c nh vi c i u tra, thu th p các gi ng, Tr m chè Phú H c ng ti n hành nh p
các gi ng t nhi u n c. T n m 1918 - 1927 ã thu th p 13 gi ng t
n ,
Mi n i n, Trung Qu c và ti n hành b trí thí nghi m, so sánh. T k t qu
nghiên c u n m 1923 Dupas quier cho r ng: Chè Manipua và Atxam
c
tr ng t
n
t i nay ã t ra thích h p v i s n xu t và cho k t qu t t
Vi t Nam.
i v i gi ng Trung Du, ông nh n xét: Trung Du là gi ng ít òi
h i nh t, nó m c ngay trên t x u.
N m 1969 - 1978, nhi u cu c i u tra và nh p n i gi ng
c ti n


ch a có
c m t gi ng chè g n li n v i th ng hi u gi ng c th nh Trung
Qu c v i s n ph m chè Long T nh 43
c s n xu t t gi ng chè LT43, chè
ch t l ng cao Thi t Quân Âm t nguyên li u gi ng chè Thi t Quan Âm ...
Nh có chính sách m c a thông qua nh ng m i liên doanh liên k t n c ta
và quy t nh s 43/1979/Q /TTg c a chính ph
n nay ã thu th p thêm
c m t s gi ng chè c s n c a ài Loan, Trung Qu c nh : Phúc Vân
Tiên, Keo Am Tích, Long Vân, Bát Tiên, Kim Tuyên, Vân S ng…Là c s
pháp lý quan tr ng và c ng là c h i cho ngành chè ti n hành m t cu c cách
m ng trong nghiên c u và s n xu t thông qua ch ng trình nh p kh u gi ng.


10

B ng 1.1 Th ng kê các gi ng chè m i và di n tích ã áp d ng trong s n xu t
N m công nh n

Stt

Tên gi ng chè

1

PH1

Qu c gia 1986


7

Kim Tuyên

Kh o nghi m 2003

8

Bát Tiên

Kh o nghi m 2003

9

Thúy Ng c

Kh o nghi m 2003

10

Phúc Vân
Tiên

Kh o nghi m 2003

11

Keo Am Tích

Kh o nghi m 2003

500ha t i Phú Th , Tuyên Quang, Thái
Nguyên
1,5v n ha t i các t nh tr ng chè.
2000ha t i Phú Th , Ngh An, Hà
T nh.
1000ha t i Lâm

ng, L ng S n. Phú

Th , Hà Tây, Yên Bái, S n La.
800ha t i S n La, Tuyên Quang, Lâm
ng, Yên Bái.
400ha t i Lâm

ng, L ng S n, Phú

Th , Yên Bái, S n La
10h t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
10h t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
15ha, t i Phú Th , Ngh An, Thái
Nguyên, Yên Bái.
10h,t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
1000ha, t i Yên Bái, Hà Giang,

Kh o nghi m 2003

S n La, Lào Cai,

Tác gi
V n Ng c (1991) khi nghiên c u v h s di n tích lá cho
r ng: H s di n tích lá và m t
búp có quan h thu n v i nhau t tháng 5 –
12. Tác gi Nguy n V n Toàn (1994)[17] c ng có k t lu n t ng t và h s
di n tích lá thích h p t tháng 4 – 6.


12

Nghiên c u các tính tr ng c a chè liên quan t i ch t l ng thì tác gi
Nguy n V n Ni m (1992)[10] cho r ng: D ng lá l i lõm,màu xanh vàng (
nh t) có ch t l ng t t h n d ng xanh m, nh n b ng, các gi ng chè Shan có
nhi u lông tuy t dù c vùng th p thì ch t l ng c ng cao.
1.3.Tình hình s n xu t, tiêu th chè trên th gi i
Chè hi n nay chi m kho ng 1/3 l ng tiêu dùng c a th tr ng
u ng
nóng th gi i, nh ng ch chi m 20% t ng giá tr c a th tr ng này. Theo
ánh giá c a chuyên gia trong các n c s n xu t kinh doanh chè thu c t
ch c Nông L ng Qu c t , nh ng n m cu i th k 20 có trên m t n a dân s
th gi i u ng chè. H u h t các n c u có ng i u ng chè, trong ó kho ng
160 n c có nhi u ng i u ng chè. M c tiêu th chè bình quân u ng i
m t n m trên toàn th gi i là 0,5kg/ng i/n m và con s này s càng t ng lên
trong th i gian t i (Nguy n H u Kh i, 2005) [7].
Theo th ng kê c a Fao t i th tr ng Châu Âu, các n c
c, Anh, Nga
u có xu h ng t ng. Trong giai o n 2009-2010 nh p kh u chè en c a
Nga s t ng t 223.600 t n lên 315.200 t n, m c t ng trung bình hàng n m là
3%. Có th th y nhu c u tiêu dùng chè t i các n c phát tri n ang chuy n
d n t các s n ph m chè thông th ng sang các s n ph m chè u ng li n và

2005
268,70
135,86
365,05
2
2006
273,89
135,21
370,31
3
2007
292,97
135,81
397,88
4
2008
299,23
140,62
420,77
5
2009
302,84
140,72
426,17
6
2010
312,98
146,09
457,22
7



14

B ng 1.3: Tình hình s n l ng chè c a th gi i và m t s n c
có s n l ng chè cao t n m 2005-2012
( n v tính:nghìn t n)
N m
Tên n

c
2005

Trung

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

953,66


893,00

928,00

949,22

805,18

972,70

991,18

966,73

1.000

Kenya

328,50

310,58

369,60

345,80

314,10

399.00


174,90

185,70

198,46

206,60

216,90

Indonesia

177,70

146,85

150,22

150,85

146,44

150,00

150,20

150,10

Nh t B n


60,50

61,50

Myanmar

25,00

26,00

27,70

29,00

30,25

31,06

31,00

32,00

Toàn TG

3.650,52

3.703,17

3.978,84

ng trong t ng s 10 n

c có s n l

ng chè l n trên

th gi i n m (2012).
Qua s li u b ng 1.3 cho th y, hai n
cao nh t là

n

c có di n tích và s n l

và Trung Qu c, c ng là hai n

ng chè

c có kh n ng tiêu th chè


15

l n nh t th gi i. Các n
ti m n ng cho nh ng n

c còn l i nh Anh, M , Canada ... s là th tr
c xu t kh u chè.

S n xu t chè trên th gi i t p trung ch y u

n nay (Nguy n H u Kh i, 2005) [7].

Vi t Nam

c ta có l ch s phát tri n chè lâu

m t trong nh ng n

ng gia

i t n m 1939 Vi t Nam ã là

c xu t kh u chè c a th gi i, sau h n 20 n m phát tri n

c nhà th ng nh t c n

c có h n 7,5 v n ha chè trong khi ó

di n tích chè thu ho ch là 5,5 v n ha, t ng s n l
t n tiêu dùng trong c n

ng búp chè t

i

c h n 21000 t n v i t ng giá tr là 450 t

t 198.000
ng. Nh ng



c bi t trong nh ng n m g n ây,

c ã có nhi u c ch chính sách

u t , u tiên phát tri n cây chè.

nhà n
Cây chè

c coi nh cây xóa ói gi m nghèo và ti n

h nông dân. Do ó di n tích, n ng su t, s n l
n m 2005

i Vi t Nam

n nay.

u t phát tri n

n làm giàu c a nhi u

ng không ng ng t ng lên t


16

B ng 1.4 Di n tích n ng su t, s n l


151,0
164,0
173,50
185,70
198,46

2011

114,39

18,06

206,60

2012

115,96

18,70

216,90

N m

(Ngu n: Theo FAO n m 2014) [23]
Qua b ng trên ta th y di n tích, n ng su t, s n l ng chè trong nh ng
n m c a u th k 21 có s t ng tr ng khá m nh t n m 2005 n n m 2012.
Di n tích t tr ng chè c a Vi t Nam t ng trung bình trong nh ng n m
2005 n 2012. Trong ó, di n tích chè t n m 2006 n n m 2007 t ng
nhanh nh t (5,3ha).

Theo s li u c a T ng c c H i quan, trong 3 tháng u n m 2013, xu t
kh u chè c t x p x 29 ngàn t n v i t ng kim ng ch c t 43,6 tri u
USD gi m 3,9% v l ng và t ng 4,3% v tr giá so v i cùng k n m 2012.
Hi n Vi t Nam là qu c gia s n xu t và xu t kh u chè ng th 5 th gi i. [3]


18

B ng 1.5: Xu t kh u chè Vi t Nam phân theo th tr
2011

2012

ng

Tháng 3/2013

T ng
gi m
n m
2012

STT

Th
tr

ng

T

tr ng

(%)

100

(%)

43.636.896 100.00

so v i
n m
2011
(%)

10,08

1

Pakistan

32.502.018 15,93

45.304.840

20,17

6.297.723

14,43


14.811.542

7,26

19.307.247

8,60

2.901.402

6,65

30,35

6.363.281

3,12

7.788.131

3,47

2.244.361

5,14

22,39

6.999.782

Trung

4

Qu c

5

UAE

6

r p Xê út

7

Indonesia

8

c

5.560.404

2,73

5.135.604

2,29


0,71

1.179.704

0,53 352.293.000

0,81

-18,19

11

Ba Lan

3.339.019

1,64

4.849.635

2,16

1.242.611

2,85

45,24

68.013.277 33,34


ngành chè v
t ai, khí h u, con ng i, c s v t ch t k thu t hi n có; c n
c vào chi n l c phát tri n kinh t -xã h i c a t n c, ngành chè ã
ra
ch tr ng phát tri n cho cây chè nh sau:
Xây d ng ngành chè là m t ngành kinh t có t m vóc trong s nghi p
phát tri n nông nghi p và nông thôn c ng nh trong s nghi p CNH-H H
c a t n c theo
ng l i c a i h i ng toàn qu c l n th VIII ã ra.
Ngành chè c n ph i:
+ Là m t ngành kinh t m i nh n trong vi c phát tri n kinh t -xã h i
trung du và mi n núi.
+ áp ng
nhu c u tiêu dùng chè trong n c, xu t kh u ngày càng
nhi u và có tích l y tái s n xu t m r ng.
+ Góp ph n vào vi c phân b l i lao ng và dân c , thu hút ngày càng
nhi u lao ng, c i thi n thu nh p, i u ki n làm vi c và sinh ho t cho ng i
lao ng, c bi t cho vùng sâu, vùng xa, vùng ng bào dân t c thi u s .
+ Góp ph n ph xanh t tr ng i núi tr c và b o v môi sinh.
+ Chú tr ng vi c phát tri n khoa h c công ngh
kh c ph c nh c
i m và y u kém hi n nay, c th :
a công ngh m i vào kinh doanh và phát tri n i chè.
- L a ch n lo i hình công ngh ch bi n thích h p, i m i bao bì, m u
mã, nâng cao ch t l ng chè xu t kh u.
- Có nh ng gi i pháp thích h p
thu hút m i ngu n v n trong và
ngoài n c nh m ph c v cho m c tiêu phát tri n cây chè (Nguy n H u Kh i,
2005) [7].