Đại học Kinh tế Huế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ KIM LIÊN

ại

Đ
ho

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ

̣c k

TRONG QUẢN LÝ THU THUẾ THU NHẬP

h

in

DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH QUẢNG TRỊ

́H

tê
́
uê


Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

tê

Mã số: 8340410

́H
́
uê
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS BÙI DŨNG THỂ

HUẾ, 2018


Đại học Kinh tế Huế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi cũng xin cam đoan rằng
mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích
dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Huế, ngày

tháng

năm 2018

nghiệp và gia đình.
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành
nhất tới:
- Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học và các thầy, cô giáo của Trường
Đại học kinh tế - Đại học Huế đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá
trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

Đ

- PGS. TS Bùi Dũng Thể - Giảng viên Trường đại học Kinh tế Huế, người đã

ại

trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tận tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn

ho

thành luận văn tốt nghiệp.

̣c k

- Bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã luôn quan tâm, chia sẻ, động viên tôi trong
suốt thời gian thực hiện luận văn.

h

in

Tác giả


ho

tác kiểm soát nội bộ trong quản lý thu thuế cũng còn nhiều hạn chế, thiếu sót cũng như

̣c k

chịu những ảnh hưởng tiêu cực về cơ chế, chính sách thuế chưa đồng bộ…
Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ trong quản lý thu thuế

in

tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị trong thời gian tới đã được tác giả chỉ ra, đó là: Hoàn

h

thiện công tác xây dựng kế hoạch kiểm tra nội bộ hàng năm; hoàn thiện công tác kiểm

tê

soát nội bộ để quản lý thu thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị, nhất là tăng cường

́H

công tác thanh tra, kiểm tra nội bộ ngành nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu

́
uê

thuế và chống thất thu NSNN và hạn chế tiêu cực xảy ra; tăng cường công tác phối
hợp giữa các phòng ban trong cơ quan thuế và giữa Cục Thuế với các cơ quan chức

Basel Committee on Banking

Hiệp ước quốc tế về vốn Basel

Supervision
COSO

The committee of sponsoring

Hội đồng quốc gia Hoa Kỳ về

Organizations of the Treadway

chống gian lận báo cáo tài chính

FATCA

Đồng tiền chung Châu Âu

Foreign Account Tax Com-

Đạo luật tuân thủ thuế nước ngoài

ho

pliance Act

của Hoa Kỳ

The Group of Twenty


Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế

tê

Standardization
United States dollar

Đồng đô la Mỹ

́H

USD

toán tối cao

Kiểm soát nội bộ

́
uê

KSNB
CTKSNB

Công tác kiểm soát nội bộ

BCTC

Báo cáo tài chính


Lời cam đoan ....................................................................................................................i
Lời cảm ơn.......................................................................................................................ii
Danh mục các chữ viết tắt ..............................................................................................iv
Mục lục ............................................................................................................................v
Danh mục các bảng........................................................................................................vii
Danh mục các hình vẽ ................................................................................................. viii
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ.................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu............................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................................2

Đ

3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ...................................................................................3

ại

4. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................................3
5. Cấu trúc của luận văn ..................................................................................................5

ho

PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ........................................................................6

̣c k

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ .............6
1.1. Lý luận về công tác kiểm soát nội bộ:......................................................................6

in




Đại học Kinh tế Huế

2.3. Đánh giá thực trạng công tác kiểm soát nội bộ trong công tác quản lý thu thuế
TNDN tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị..............................................................................49
2.3.1. Môi trường kiểm soát ..........................................................................................52
2.3.2. Đánh giá rủi ro.....................................................................................................57
2.3.3. Các hoạt động kiểm soát......................................................................................62
2.3.4. Thông tin và truyền thông: ..................................................................................66
2.3.5. Giám sát...............................................................................................................69
2.4. Những mặt chưa làm được và nguyên nhân tồn tại của công tác kiểm soát nội bộ
để quản lý thu thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị..............................................71
2.4.1. Về Môi trường kiểm soát.....................................................................................71

Đ

2.4.3. Về Hoạt động kiểm soát ......................................................................................73
2.4.4. Về Thông tin và truyền thông..............................................................................74

ại

2.4.5. Giám sát...............................................................................................................75

ho

CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNGKIỂM SOÁT NỘI
BỘ ĐỂ QUẢN LÝ THU THUẾ TNDNTẠI CỤC THUẾ TỈNH QUẢNG TRỊ.....78

̣c k

QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ
BIÊN BẢN CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VẮN THẠC SĨ KINH TẾ
NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 1
NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 2
BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN

XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN
vi


Đại học Kinh tế Huế

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1.

Tình hình Doanh nghiệp khai thuế TNDNgiai đoạn 2014 – 2016 tại Cục
Thuế tỉnh Quảng Trị ................................................................................32

Bảng 2.2:

Tình hình nộp hồ sơ khai thuế TNDN của doanh nghiệp qua các năm...33

Bảng 2.3:

Thống kê chất lượng tờ khai thuế TNDN qua các năm...........................34

Bảng 2.4:

Báo cáo kết quả thực hiện thu NSNN tại tỉnh Quảng Trị


Thống kê kết quả khảo sát của yếu tố Môi trường kiểm soát..................54

Bảng 2.12:

Thống kê kết quả khảo sát của yếu tố Đánh giá rủi ro ............................58

Bảng 2.13:

Thống kê kết quả khảo sát của yếu tố Hoạt động kiểm soát ...................64

Bảng 2.14:

Thống kê kết quả khảo sát của yếu tố Thông tin và truyền thông..........67

Bảng 2.15:

Thống kê kết quả khảo sát của yếu tố Giám sát ......................................69

h

in

̣c k

ho

Bảng 2.7:

́H

h

in

̣c k

ho
́H

tê
́
uê
viii


Đại học Kinh tế Huế

PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu:
Thuế là một công cụ quan trọng của Nhà nước ta cũng như ở bất kỳ quốc
gia nào trênthế giới và được xem là công cụ tập trung chủ yếu nguồn thu cho
Ngân sách nhà nước, điều tiết vĩ mô nền kinh tế và điều hoà thu nhập trong xã
hội góp phần thực hiện bình đẳng và công bằng xã hội. Có thể nói, Bộ máy Nhà
nước của một quốc gia không thể tồn tại nếu không có ngành thuế và thuế là
nguồn thu lớn nhất cho Ngân sách Nhà nước (NSNN). Thuế luôn là vấn đề được
Nhà nước, các nhà kinh doanh, nhà đầu tư và người dân quan tâm. Vì vậy, các

Đ


thuế phải thực hiện tự khai, tự tính, tự nộp thuế vào NSNN và tự chịu trách nhiệm
trước pháp luật đối với việc khai thuế, quyết toán thuế của mình. Vì vậy, đòi hỏi

́
uê

người nộp thuế phải có sự hiểu biết, nhận thức đúng, đủ các quy định về thuế, tự
giác tuân thủ các nghĩa vụ về thuế.

Xuất phát từ những yêu cầu đó, ngành thuế đã và đang từng bước nâng cao chất
lượng các dịch vụ về thuế như: Tuyên truyền hỗ trợ về thuế, Đăng ký thuế, Khai thuế,
Hoàn thuế, Miễn giảm thuế, Kiểm tra thuế, Giải quyếtkhiếu nại tố cáo..., đổi mới tất cả
các quy trình quản lý thuế, áp dụng công nghệ quản lý thuế tiên tiến, khoa học và hiện
đại vào tất cả các khâu quản lý, nâng cao kỹ năng quản lý thuế hiện đại, tính chuyên sâu,
chuyên nghiệp cho toàn bộ đội ngũ công chức ngành thuế.
Tuy nhiên,trongthờigianquavẫncòn gặp phảinhiềubấtcập t r o n g c ô n g t á c
q u ả n l ý t h u thuế cũng như còn có trường hợpc á n b ộ t h u ế gây phiền hà, sách
1


Đại học Kinh tế Huế

nhiễu, vô cảm đối với các doanhnghiệp, cán bộ thuế thông đồng với doanh nghiệp để
giúp doanh nghiệp gian lận thuế, trốn thuế,…làm giảm rất lớn uy tín của ngành thuế
dẫn đếnảnhhưởngrất nhiều đến việc quản lý thu thuế nhằm huy động nguồn thu cho
NSNN.
Với xu hướng hội nhập và phát triển với các nền kinh tế trong khu vực và thế
giới, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng năng động và
đa dạng nhằm thu hút đầu tư cả trong lẫn ngoài nước đòi hỏi Cục thuế tỉnh Quảng
Trị cần tiếp tục có nhiều giải pháp để phù hợp với tình hình thực tiễn và nâng cao

quản lý thu thuế tại Cục thuế tỉnh Quảng Trị.

́H

2. Mục tiêu nghiên cứu:
2.1. Mục tiêu chung:

́
uê

Đánh giá thực trạng hiện nay về CTKSNB trong quản lý thu thuế thu
nhập doanh nghiệp (TNDN) tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị nhằm đưa ra các giải
pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện CTKSNB trong quản lý thu thuế TNDN tại
Cục thuế tỉnh Quảng Trị.
2.2 Mục tiêu cụ thể:

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về CTKSNB trong quản
lý thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Quảng Trị.
Phân tích thực trạng về CTKSNBtrong quản lý thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh
Quảng Trị giai đoạn 2014 - 2016.

2


Đại học Kinh tế Huế

Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện CTKSNBtrong quản lý thu thuế TNDN tại
Cục thuế tỉnh Quảng Trị trong thời gian tới.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
* Đối tượng nghiên cứu:

2017 đến tháng 02 năm 2018.

tê

+ Đối tượng được chọn khảo sát:

́H

Tác giả chọn bên trong nội bộ ngành thuế tỉnh Quảng Trị là các cán bộ công

́
uê

chức ở văn phòng Cục Thuế tỉnh Quảng Trị có am hiểu về CTKSNB. Để thu thập các
dữ liệu sơ cấp phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài nhằm đảm bảo tính trung thực,
khách quan, kết quả khảo sát đạt chất lượng và đảm bảo mức độ đáng tin cậy cao,
trong thời gian nghiên cứu tác giả gửi bảng câu hỏi khảo sát cho các đối tượng được
chọn khảo sát bên trong nội tại ngành thuế tỉnh Quảng Trị chủ yếu là lãnh đạo Cục
Thuế, lãnh đạo Phòng thuộc văn phòng Cục Thuế tỉnh Quảng Trị.
Với 65 bảng câu hỏi khảo sát gửi đicho các cá nhân được chọn khảo sát hiện đang
công tác ở Văn phòng Cục Thuế tỉnh Quảng Trị (bằng 51,2% chọn mẫu) trên tổng số 127
công chức mà tác giả chọn khảo sát. Sau khi tiến hành khảo sát, tác giả đã thu về 65 bảng
câu hỏi khảo sát đã được trả lời đều đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chí trong nội dung
của bảng câu hỏi nhằm phục vụ tốt cho việc nghiên cứu của đề tài. Bên cạnh đó, một số
3


Đại học Kinh tế Huế

trường hợp đã trả lời đầy đủ các tiêu chí trong bảng câu hỏi khảo sát nhưng vì lý do tế nhị,


đi

về

Gửi đi

Thu về

Văn phòng Cục Thuế

Đ

3

1

1

33,3

33,3

1.2 - Trưởng, Phó Phòng

29

12

12


ho

Tổng cộng

̣c k

“Nguồn: Nghiên cứu của tác giả”

+ Cách xây dựng bảng câu hỏi khảo sát:

in

Trên cơ sở thực trạng về CTKSNB tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị, cùng với kiến

h

thức đã được học, tác giả đã xây dựng bảng câu hỏi khảo sát nhằm tham khảo ý kiến

tê

của các cán bộ công chức như đã trình bày trên để tham khảo ý kiến về thực trạng

́H

CTKSNB tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị dưới góc nhìn từ các cấp lãnh đạo đến công

́
uê


ại

phục vụ cho việc nghiên cứu của đề tài. Các công cụ và kỹ thuật tính toán được tác giả

ho

xử lý trên Microsoft Excel.

̣c k

Các thông tin, số liệu sau khi được thu thập, tổng hợp sẽ được tác giả phân tích
để đánh giá vai trò của Cục Thuế về CTKSNB trong công tác quản lý thu thuế TNDN

in

tại Cục Thuế tỉnh Quảng Trị, phân tích những tồn tại, vướng mắc, nội dung cần xử lý

h

trong việc quản lý thu thuế TNDN của Cục Thuế tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn 2014-

tê

2016, từ đó đưa ra các giải pháp cơ bản để nâng cao vai trò của Cục Thuế về CTKSNB

́H

trong công tác quản lý thu thuế TNDN trong giai đoạn tới.

* Công cụ xử lý số liệu: Tác giả sử dụng phần mềm Exceltrong phân tích, so

Đ

định KSNB có tác dụng bảo vệ tiền và tài sản cũng như kiểm tra tính chính xác trong

ại

ghi chép của sổ sách từ đó cung cấp các số liệu kế toán tin cậy, thúc đẩy hoạt động có

ho

hiệu quả, khuyến khích sự tuân thủ các chính sách của nhà quản lý. Năm 1958, trong

̣c k

tài liệu qui định phạm vi của kiểm toán viên độc lập xem xét KSNB, trong đó lần đầu
tiên phân biệt KSNB về quản lý và KSNB về kế toán. Đến năm 1970, khi thiết kế hệ

in

thống kế toán và kiểm toán, người ta đặc biệt chú ý đến KSNB tại doanh nghiệp và coi

h

việc hoàn thiện nó là công việc của kiểm toán viên. Năm 1977, lần đầu tiên khái niệm

tê

về hệ thống KSNB xuất hiện trong một văn bản pháp luật của Hạ viện Hoa Kỳ, nó

́H

KSNB (môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền
thông, giám sát), các tiêu chí cụ thể để đánh giá hệ thống KSNB cho mục tiêu báo cáo

Đ

thông tin tài chính, đưa ra được các công cụ đánh giá hệ thống KSNB, KSNB không

ại

còn chỉ là một vấn đề liên quan đến báo cáo tài chính mà còn mở rộng ra các lĩnh vực

ho

hoạt động và tuân thủ. Như vậy có thể nói báo cáo của COSO là một khung lý thuyết

̣c k

căn bản để các nhà nghiên cứu sau này phát triển khung lý thuyết đó và hoàn thiện nó
hơn trong những điều kiện và môi trường kinh doanh cụ thể. Cũng từ đây khi nói về

in

KSNB nhà quản lý sẽ nhìn nhận một cách cụ thể hơn vai trò cũng như các bộ phận cấu

h

thành của nó để từ đó để thiết kế, vận hành sao cho KSNB phát huy được hiệu quả

tê


cá nhân khác trong đơn vị thiết kế thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về
khả năng đạt đượcmụctiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài
chính, đảm bảohiệuquả,hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các qui định có liên
quan. Thuật ngữ“kiểmsoát” được hiểu là bất cứ khía cạnh nào của một hoặc nhiều
thành phầncủakiểmsoát nội bộ”.
Với khái niệm nêu trên, COSO đã nhấn mạnh vào bốn nội dung căn bản đó là:

Đ

quá trình, con người, đảm bảo hợp lý và mục tiêu được cụ thể:

ại

- Kiểm soát nội bộ là một quá trình, bởi tất cả các hoạt động của một đơn vị đều

ho

phải thông qua một chuỗi các quá trình từ lập kế hoạch, thực hiện và giám sát. Để đạt

̣c k

được mục tiêu mong muốn, các đơn vị phải kiểm soát được hoạt động của mình, các
hoạt động này được diễn ra hằng ngày và được hiện diện trong mọi bộ phận, gắn chặt

in

vào hoạt động của một tổ chức và là nội dung cơ bản trong các hoạt động của tổ chức.

h


cần đạt tới đó là: Mục tiêu về hoạt động (sự hữu hiệu và hiệu quả của việc sử dụng
nguồn lực), mục tiêu về báo cáo tài chính (tính trung thực và đáng tin cậy của báo cáo
tài chính), mục tiêu về sự tuân thủ (tuân thủ pháp luật và các qui định).
1.1.3Một số mục tiêu của KSNB
Bảo vệ tài sản của đơn vị: KSNB phải đảm bảo tài sản của đơn vị được an toàn,
tài sản có thể bao gồm tài sản hữu hình và tài sản vô hình, chúng có thể bị đánh cắp,
lạm dụng hoặc bị hư hại nếu không được bảo vệ bởi các hệ thống KSNB thích hợp.
Điều này cũng có thể xảy ra đối với các tài sản phi vật chất khác như: sổ sách hoặc các
tài liệu quan trọng liên quan khác.

Đ

Mục tiêu với báo cáo tài chính: KSNB phải đảm bảo về tính trung thực, tin cậy,

ại

bởi vì chính người quản lý đơn vị phải có trách nhiệm lập báo cáo tài chính phù hợp

ho

với chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành.

̣c k

Bảo đảm độ tin cậy của các thông tin: KSNB phải đảm bảo thông tin kinh tế, tài
chính do bộ máy kế toán của đơn vị cung cấp là căn cứ quan trọng cho việc hình thành

in

các quyết định của các nhà quản lý. Các thông tin này phải đảm bảo tính kịp thời, tính


Đại học Kinh tế Huế

hướng mọi hành vi trong đơn vị vào việc tuân thủ các chính sách, quy định nội bộ đơn
vị, qua đó bảo đảm đạt được những mục tiêu đơn vị.
 Bảo đảm hiệu quả hoạt động và năng lực quản lý: Các quá trình kiểm soát
trong một đơn vị được thiết kế nhằm ngăn ngừa sự lặp lại không cần thiết của các tác
nghiệp gây ra sự lãng phí trong hoạt động và sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực
trong đơn vị hành chính công. Định kỳ, các nhà quản lý thường đánh giá kết quả hoạt
động được thực hiện với cơ chế giám sát của hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao
khả năng quản lý, điều hành.
Có thể nói các mục tiêu của hệ thống KSNB rất rộng, chúng bao trùm lên mọi
mặt hoạt động và có ý nghĩa quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của đơn vị. Tuy

Đ

nằm trong một thể thống nhất song các mục tiêu nêu trên đôi khi cũng có mâu thuẫn

ại

với nhau như giữa tính hiệu quả của hoạt động với mục đích bảo vệ tài sản, sổ sách

ho

hoặc cung cấp thông tin đầy đủ và tin cậy. Nhiệm vụ của các nhà quản lý là xây dựng

̣c k

một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu và kết hợp hài hoà các mục tiêu trên.
1.2. Kiểm soát nội bộ đơn vị hành chính công

duyệt, phân quyền, kiểm tra, phân tích rà soát…trong từng hoạt động cụ thể của đơn
10


Đại học Kinh tế Huế

vị; Thông tin và truyền thông liên quan đến việc tạo lập một hệ thống thông tin và
truyền đạt thông tin hữu hiệu trong toàn tổ chức, phục vụ cho việc thực hiện tất cả
các mục tiêu kiểm soát nội bộ. Trong điều kiện tin học hóa, hệ thống thông tin còn
bao gồm cả việc nhận thức, phát triển và duy trì hệ thống phù hợp với đơn vị; Giám
sát bao gồm các hoạt động kiểm tra và đánh giá thường xuyên và định kỳ nhằm
không ngừng cải thiện kiểm soát nội bộ, kể cả việc hình thành và duy trì công tác
kiểm toán nội bộ.
Như vậy, các chuẩn mực KSNB trong khu vực công khi so sánh với Báo cáo
COSO 1992 thì tập trung nhiều vào các chức năng, đặc điểm của đơn vị nhà nước và
các quy định có tính quy chuẩn hơn là chỉ mang tính hướng dẫn.

Đ

1.2.1. Ý nghĩa KSNB trong một đơn vị hành chính công

ại

KSNB giúp nhà quản lý đánh giá toàn diện về vấn đề kiểm soát trong tổ chức

ho

theo hướng đánh giá rủi ro, xác định mục tiêu và thiết lập các hoạt động kiểm soát.

̣c k

hoặc giữa cấp trên với cấp dưới giúp phát hiện, ngăn chặn kịp thời những sai sót hoặc
cố tình gây ra, và cũng giúp đánh giá và hoàn thiện hơn những bất cập cần bổ sung của
hệ thống KSNB.
Đối với Việt Nam chúng ta hiện nay, khái niệm KSNB còn rất mới lạ trong
khu vực công. Các nhà quản lý thường dựa vào các quy định của pháp luật, kinh
11


Đại học Kinh tế Huế

nghiệm về quản lý của cá nhân để đánh giá hơn là một cái nhìn tổng quát và có hệ
thống về công tác kiểm soát. Bên cạnh đó, kỹ năng phân tích từ mục tiêu, rủi ro đến
các hoạt động kiểm soát không tốt sẽ đi đến tổn hao nguồn lực vào những thủ tục
kiểm soát không cần thiết nhưng lại bỏ đi những rủi ro quan trọng như rủi ro tài sản
bị lãng phí hay thất thoát.
1.2.2. Tình hình thực tiễn về kiểm soát nội bộ trong đơn vị hành chính công
Theo Tổ chức quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao(INTOSAI), có hai nhóm
chuẩn mực về KSNB đó là: Chuẩn mực chung và chuẩn mực cụ thể.
- Chuẩn mực chung: Bao gồm các quy định về tinh thần tuân thủ; năng lực và
phẩm chất; bảo đảm hợp lý; mục tiêu kiểm soát và giám sát.

Đ

- Chuẩn mực cụ thể: Đi vào các quy định về tổ chức hồ sơ, tài liệu; phân chia

ại

trách nhiệm; ghi chép kịp thời và đúng đắn các nghiệp vụ; tiếp cận và báo cáo về nhân

ho

thái độ khi điều hành công việc của người lãnh đạo. Nhận thức về KSNB của các
thành viên trong tổ chức tùy thuộc rất nhiều vào sự quan tâm nhà lãnh đạo để xây
dựng hệ thống KSNB tốt. Ngược lại, nếu các thành viên trong tổ chức nhận thức rằng
KSNB không quan trọng thì cũng có thể hiểu là lãnh đạo chưa quan tâm đúng mức
đến KSNB. Điều này cho thấy KSNB chỉ là hình thức chứ không có ý nghĩa thực sự,
dẫn đến nhiệm vụ và mục tiêu của đơn vị, của tổ chức không còn đạt kết quả như
mong đợi.
- Cơ cấu tổ chức: Bao gồm hệ thống báo cáo phù hợp với tổ chức, thiết lập
quy trình báo cáo kịp thời và kết quả thực hiện để đạt mục tiêu đề ra; Sự phân chia
12


Đại học Kinh tế Huế

quyền và trách nhiệm báo cáo. Mỗi cấp quản lý ý thức được quyền hạn của mình tới
đâu, ở mức độ nào. Trong cơ cấu của một tổ chức cũng bao gồm bộ phận kiểm toán
nội bộ, được tổ chức độc lập đối với các đối tượng kiểm toán và báo cáo trực tiếp
đến lãnh đạo cao nhất trong cơ quan.
- Chính sách nhân sự: Thể hiện về sự tuyển dụng, đánh giá, bổ nhiệm, khen
thưởng hay kỷ luật,…Mỗi một cá nhân trong một tổ chức đều có vai trò hết sức quan
trọng trong KSNB. Do đó, việc thực hiện về chính sách nhân sự của một tổ chức có
thể nói là một phần quan trọng trong môi trường kiểm soát. Theo đó, khi ra quyết
định tuyển dụng đòi hỏi phải đảm bảo về tư cách đạo đức, kinh nghiệm thực tiễn để
thực hiện công việc được giao. Như vậy, nhà lãnh đạo cần thực hiện chính sách khen

Đ

thưởng kịp thời hay kỷ luật nghiêm minh để việc KSNB mang lại hiệu quả tốt.

ại

uê

- Năng lực nhân viên: Năng lực nhân viên thể hiện ở trình độ hiểu biết, kỷ
năng làm việc để đảm bảo cho công việc được thực hiện trôi chảy, có kỷ cương,
trung thực, tiết kiệm và hữu hiệu, thể hiện sự am hiểu đúng đắn về trách nhiệm của
mình trong việc xây dựng hệ thống KSNB. Đào tạo là để nâng cao trình độ cho các
nhân viên trong tổ chức, đó là hướng dẫn về mục tiêu KSNB và là phương pháp giải
quyết những tình huống khó xử trong công việc. Lãnh đạo và nhân viên cần có
những kỹ năng cần thiết để đánh giá, phân tích những rủi ro nảy sinh trong thực hiện
công việc. Đồng thời, mỗi cá nhân trong tổ chức đều giữ một vai trò trong hệ thống
KSNB, vì đó là trách nhiệm của họ và họ phải luôn duy trì trình độ để đảm bảo việc
xây dựng thực hiện, duy trì của KSNB.
13


Đại học Kinh tế Huế

1.2.2.2. Đánh giá rủi ro
Đánh giá rủi ro, không lệ thuộc vào qui mô, cấu trúc loại hình của bất kỳ tổ
chức nào, tất các loại hình tổ chức khi hoạt động đều phải đối mặt với các rủi ro, để
hạn chế những thiệt hại do rủi ro gây ra, các nhà quản lý cần tuân thủ qui trình đánh
giá rủi ro được thể hiện theo từng bước như sau: Nhận dạng rủi ro; Đánh giá rủi ro và
Các biện pháp đối phó.
NHẬN

ĐÁNH

BIỆN

DẠNG

in

tiên quyết để đánh giá rủi ro, xác định rủi ro làm cho mục tiêu đó khó thực hiện được,

h

nhận dạng rủi ro bao gồm rủi ro từ bên ngoài và bên trong, rủi ro được xem xét liên tục

tê

trong suốt quá trình hoạt động của đơn vị. Bước tiếp theo cần phải nhận dạng rủi ro, rủi

́H

ro xuất hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động (lĩnh vực hành chính sự nghiệp, quản lý công,

́
uê

lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật hay đối thủ cạnh tranh…). Để nhận dạng được rủi ro cần phải
sử dụng các phương pháp khác nhau (dự báo, phân tích dữ liệu, rà soát thường xuyên,
họp, trao đổi...). Cuối cùng là biện pháp đối phó với rủi ro, trong phần lớn các trường
hợp rủi ro phải được xử lý hạn chế và đơn vị duy trì KSNB để có biện pháp thích hợp.
Các biện pháp xử lý hạn chế rủi ro ở mức độ hợp lý vì mối liên hệ giữa lợi ích và chi phí
nhưng nếu nhận dạng được và đánh giá được rủi ro thì có sự chuẩn bị tốt hơn.
1.2.2.3. Hoạt động kiểm soát
- Khái niệm: Hoạt động kiểm soát là những chính sách, những thủ tục nhằm hạn
chế rủi ro và đảm bảo đạt được mục tiêu, nhiệm vụ của đơn vị. Để đạt được hiệu quả
cao đòi hỏi hoạt động kiểm soát phải phù hợp, dể hiểu, nhất quán giữa các thời kỳ, có
hiệu quả, đáng tin cậy và có liên hệ trực tiếp đến mục tiêu kiểm soát.


sót, cố ý làm sai và rủi ro không ngăn ngừa được thì một công việc từ lúc bắt đầu cho đến
khi kết thúc không được giao cho một bộ phận hay một cá nhân nào.Có 05 trách nhiệm

in

chủ yếu đó là: Ủy quyền, phê chuẩn, ghi chép, xử lý và đánh giá các nghiệp vụ nhưng cần

h

lưu ý sự thông đồng làm phá hủy hoặc làm giảm sự hữu hiệu của KSNB.

tê

Với một tổ chức có quy mô nhỏ, trong một số trường hợp có quá ít nhân viên để

́H

thực hiện việc phân chia, phân nhiệm thì lúc này, người lãnh đạo phải nhận biết được

́
uê

rủi ro và bù đắp bằng những biện pháp kiểm soát khác chẳng hạn như luân phiên, luân
chuyển nhân viên. Việc làm này đảm bảo rằng trong một thời gian dài một người
không xử lý mọi mặt nghiệp vụ. Hay như, yêu cầu, khuyến khích nhân viên thực hiện
nghỉ theo chế độ quy định hàng năm cũng có nghĩa là giúp giảm rủi ro bằng cách tạm
thời đem lại sự luân chuyển nhân viên.
- Kiểm soát việc tiếp cận tài sản và sổ sách: Việc tiếp cận tài sản và sổ sách
của tổ chức phải được giới hạn cho những cá nhân mà họ được người lãnh đạo giao