BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT VIỆT NAM

LÊ BẢO NGỌC

YẾU TỐ THỜI ĐẠI TRONG NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT
Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ MỸ THUẬT

Hà Nội, năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT VIỆT NAM

LÊ BẢO NGỌC

YẾU TỐ THỜI ĐẠI TRONG NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT
Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ MỸ THUẬT
Chuyên ngành: Mỹ thuật tạo hình (Hội họa)
Mã số: 60210102
Khóa: 18 (2015– 2017)

MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI ........ 7
1.1. Một số thuật ngữ được sử dụng trong đề tài .............................................. 7
1.1.1. Khái niệm “yếu tố thời đại” .................................................................... 7
1.1.2. Khái niệm về nghệ thuật sắp đặt ............................................................. 9
1.2. Sơ lược lịch sử nghệ thuật sắp đặt ........................................................... 12
1.2.1. Khái quát về lịch sử nghệ thuật sắp đặt trên thế giới ............................ 12
1.2.2. Nghệ thuật sắp đặt tại Việt Nam ........................................................... 15
1.2.3. Đặc điểm của nghệ thuật sắp đặt ........................................................... 18
CHƯƠNG 2. BIỂU HIỆN YẾU TỐ THỜI ĐẠI TRONG NGHỆ THUẬT
SẮP ĐẶT Ở VIỆT NAM ................................................................................ 21
2.1. Yếu tố được biểu hiện qua mảng đề tài về giới ....................................... 21
2.2. Yếu tố được biểu hiện qua mảng đề tài về môi trường và đời sống xã hội.... 29
2.3. Yếu tố được biểu hiện trong chủ đề về bản thể con người ...................... 37
CHƯƠNG 3. BÀI HỌC RÚT RA TỪ NGHIÊN CỨU YẾU TỐ THỜI ĐẠI
TRONG NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT Ở VIỆT NAM ...................................... 43
3.1. Giá trị thời đại trong nghệ thuật sắp đặt ở Việt Nam ............................... 43
3.2. Bài học rút ra từ nghiên cứu yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp đặt ..... 46
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 51
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 53
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 58


1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Sắp đặt là một loại hình nghệ thuật trong nghệ thuật Đương đại. Nghệ
thuật sắp đặt là loại tác phẩm đặc biệt, không có giới hạn về chất liệu, nó sử
dụng không gian, môi trường, ánh sáng, âm thanh, vị trí… biến tất cả thành tác
phẩm nhằm biểu đạt nội dung ý tưởng của nghệ sỹ.

Nghệ thuật đương đại có thể hiểu như là “tác phẩm nghệ thuật đã, đang và
tiếp tục được tạo nên trong suốt cuộc đời chúng ta…” với rất nhiều loại hình
nằm trong nó. Vì thế, khi xét đến yếu tố thời đại trong nghệ thuật, người viết tập
trung tìm hiểu yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp đặt và giới hạn ở Việt Nam.
Thế nhưng, xét về mặt lý luận thì ở Việt Nam hiện nay chưa có các công trình
nghiên cứu chuyên sâu nào đề cập rõ hơn đến vấn đề thời đại ảnh hưởng trong
nghệ thuật sắp đặt ở Việt Nam, nên việc lý giải yếu tố thời đại ảnh hưởng đến
các nghệ sĩ làm sắp đặt lại càng phức tạp, khó khăn hơn.
Người viết chọn đề tài này xuất phát từ các nguyên nhân sau:
Thứ nhất, hiện nay xu hướng các nghệ sĩ trẻ tập thực hành làm nghệ thuật
sắp đặt nói riêng, làm các loại hình nghệ thuật đương đại nói chung ngày càng
nhiều. Dựa vào công nghệ, các trang mạng, truyền thông… các nghệ sĩ có thể dễ
dàng học hỏi, tiếp xúc với các loại hình nghệ thuật trên thế giới. Chính vì sự tiếp
nhận dễ dàng nhanh chóng và nhiều luồng văn hóa thông tin thông qua các trang
mạng xã hội nên nhiều nghệ sĩ, đặc biệt là nghệ sĩ trẻ khó lí giải, nắm bắt sâu sắc
toàn diện về bản chất thực của nhiều tác phẩm nghệ thuật cũng như ý đồ của tác
giả. Mà chỉ là sự học hỏi cảm tính, bắt trước. Nên việc nghiên cứu đề tài này
cũng nhằm để hiểu rõ hơn và có cái nhìn tổng quan hơn khía cạnh xã hội tác
động tới quan niệm sáng tác, thái độ của các nghệ sĩ làm sắp đặt ở Việt Nam. Từ
đó tạo điều kiện để hiểu rõ hơn xu thế phát triển của hình thức nghệ thuật này ở
Việt Nam trong tương lai.
Thứ hai, xuất phát từ sở thích và tò mò của người viết. Được tìm hiểu các
nghệ sĩ, biết được phong cách độc đáo và lí giải được yếu tố thời đại ảnh hưởng


3
đến nghệ thuật của các nghệ sỹ là công việc vô cùng thú vị. Qua đó người viết
có thể học được nhiều điều và suy ngẫm về con đường tiếp theo mình nên đi với
tư cách của một người học nghệ thuật.
Cuối cùng, việc tìm hiểu nghiên cứu yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp

đương đại Việt Nam và đề cập riêng từng loại hình, trong đó cũng nêu đặc điểm
của những nghệ sĩ làm sắp đặt được cho là nổi bật.
- Tác giả Đinh Gia Lê trong cuốn “Tìm hiểu nghệ thuật đương đại Việt
Nam” 2016, đề cập đến thuật ngữ Nghệ thuật đương đại, nêu ra một số đặc trưng
của nghệ thuật đương đại, đồng thời nhấn mạnh vào phân tích những đặc trưng
riêng của từng loại hình nghệ thuật: sắp đặt, trình diễn, video art…
- Nội san Nghiên cứu mỹ thuật số 2 (14) tháng 7-2005 chuyên đề hình
thức và chất liệu trong nghệ thuật đương đại có nhiều bài viết của nhiều tác giả
Bùi Như Hương, Phạm Trung, Trần Lương,…đề cập đến hoạt động nghệ thuât
sắp đặt trên thế giới và Việt Nam.
- Ngoài ra còn có một số bài viết đăng trên báo, các trang mạng của các
tác giả Như Huy, Phạm Long… viết về nghệ thuật sắp đặt ở Việt Nam.
Các công trình nghiên cứu và các bài viết về yếu tố thời đại.
Để tạo nên một hệ thống lý thuyết cho việc nghiên cứu đề tài, người viết
tham khảo thêm một số sách, tạp chí đề cập đến tính thời đại thì có một số sách
trong lý luận văn học.
- Vương Kim Tồn, Lý Trung Kiệt, Tiêu Phong “Nhận thức về thời đại và
thế giới đương đại” do Nguyễn Vinh Quang dịch, Vũ Văn Hiền tuyển chọn.
Nội dung chính là tìm hiểu về những quan điểm của các học giả ở các nước
khác nhau có góc nhìn chính trị, nghiên cứu về các vấn đề thời đại ngày nay,
cũng như cách tiếp cận mới về quan niệm, nội dung, tính chất của thời đại.
- Bài trích của Mikhailov .A.V “Về khái niệm thời đại Văn học” La Khắc
Hào dịch. Đề cập tới các khái niệm nghiên cứu văn học đưa người đọc vượt ra
ngoài giới hạn của chính văn học và hướng họ đến thẳng với đời sống. Trong đó
những khái niệm vẫn được lịch sử văn học sử dụng để chỉ các thời đại, khuynh


5
hướng, trào lưu…
3. Mục đích của luận văn

internet.
- Phương pháp liên ngành: tìm hiểu các vấn đề chính trị, lịch sử, xã hội
học, nghệ thuật học… nhằm thấy được sự liên hệ và dấu ấn của các vấn đề này
trong thời đại hiện nay và tác động của nó đối với nghệ thuật sắp đặt.
6. Những đóng góp khoa học của luận văn
- Qua kết quả nghiên cứu đề tài, bước đầu góp phần bổ sung tư liệu nghiên
cứu về nghệ thuật sắp đặt tại Việt Nam cho người đang học và tập thực hành làm
nghệ thuật đương đại.
- Đồng thời là nguồn tư liệu cung cấp những cơ sở khoa học phục vụ cho
các nghiên cứu khác về nghệ thuật đương đại Việt Nam.
- Chỉ ra những giá trị nghệ thuật của yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp đặt.
- Góp phần cho việc sáng tác sau này của cá nhân người viết.
7. Kết cấu của luận văn
Kết cấu của đề tài nghiên cứu ngoài phần Mở đầu (6 trang), Kết luận (2
trang), Tài liệu tham khảo (3 trang) và Phụ lục (23 trang), nội dung chính được
chia làm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung để nghiên cứu đề tài (14 trang).
Chương 2: Nghiên cứu yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp đặt ở Việt Nam
(21 trang).
Chương 3: Đánh giá ảnh hưởng của yếu tố thời đại đối với nghệ thuật sắp
đặt ở Việt Nam (8 trang).


7
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1.1.

Một số thuật ngữ được sử dụng trong đề tài

của đời sống xã hội xuất phát từ những tiêu chí, góc độ khác nhau mà có rất
nhiều cách phân chia và cách hiểu về thời đại: dựa trên tiêu chí kỹ thuật (thời đại
đồ đá, đồ đồng, thời đại khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin…); dựa theo
những yếu tố đặc thù của xã hội (thời đại phong kiến, mông muội, thời đại văn
minh…); hoặc phân chia theo nền văn hóa (văn minh Lưỡng Hà, Ai Cập, đạo
giáo, nho giáo, văn minh phương Tây, văn minh nông nghiệp, công nghiệp, hậu
công nghiệp…).
Theo các nhà triết học kinh điển của chủ nghĩa Marx- Lenin đã xem xét
vấn đề thời đại một cách khoa học và phân chia khái niệm thời đại theo hai
phần, nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng thì “thời đại là một khái niệm
chính trị- kinh tế- xã hội khái quát tiến trình phát triển của xã hội loài người, là
thời gian rất dài để phân kỳ lịch sử xã hội và để phân biệt những nấc thang phát
triển của hình thái kinh tế xã hội mà theo đó nấc thang cao hơn, tiến bộ hơn sẽ
phủ định nấc thang cũ, lạc hậu để mở đường cho sự phát triển một thời đại mới”.
Theo nghĩa hẹp “Thời đại là khái niệm về thời gian để chỉ xu thế và nội dung
phát triển trên các phương diện kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật, công
nghệ…”
Như vậy, ta có thể phát biểu rằng: Yếu tố thời đại nói chung là một bộ
phận cấu thành những sự vật, hiện tượng, hoặc là nhân tố có tính chất tiêu biểu
cho thời đại, có ý nghĩa cho thời đại, mang tầm vóc thời đại.
Mỗi thời đại qua đi, dù dài ngắn có khác nhau, nhưng vẫn luôn để lại
những cột mốc, những dấu ấn và những dấu ấn ấy đã tạo nên gương mặt của thời
đại đó. Mỗi thời đại khác nhau lại mang những dấu ấn độc đáo riêng biệt mà các
thời đại trước và sau đấy không thể có được. Điều đó được nhìn thấy rất rõ trong
nghệ thuật. Thời đại có tác động rất lớn đối với nghệ thuật, đồng thời ảnh hưởng
trực tiếp đến tư tưởng, tinh thần của những người nghệ sĩ. Mỗi thời đại, nơi


9
chốn, cộng đồng, hoàn cảnh cụ thể nào đó thường nảy sinh ra những khái niệm

chùa…của ta, việc sắp đặt vị trí các tượng Phật, ông thần, bà chúa…trang trí bục
bệ, cột kèo, bục bệ ở mỗi nơi như thế nào đều phải tuân theo luật lệ, ý nghĩa,
công dụng của chúng nhằm mục đích sử dụng, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, tâm
linh và có thể đảm bảo vẻ uy thần tôn nghiêm của các chư vị thần phật. Vậy, sắp
đặt là một cụm từ thường trực trong cuộc sống hàng ngày.
Trên thế giới, mặc dù hình thức nghệ thuật sắp đặt đã xuất hiện từ đầu thế
kỷ 20, nhưng mãi cho đến năm 1967 Dan Flavin mới đưa ra một tên gọi cụ thể
cho thể loại nghệ thuật này là Installation art và đến Việt Nam cụm từ này được
Nguyễn Quân chuyển sang tiếng Việt là Nghệ thuật sắp đặt. Có thể hiểu, nghệ
thuật sắp đặt là loại tác phẩm đặc biệt được sắp đặt tại một vị trí không phải chỉ
trên tường mà trên cả sàn nhà, trong một không gian được lựa chọn, xâm chiếm
và cải tạo không gian đó biến nó thành một phần quan trọng của tác phẩm.
Cho tới nay vẫn chưa có một khái niệm cụ thể duy nhất nào về nghệ thuật
sắp đặt (Installation art). Loại hình nghệ thuật này có thể được mô tả như là một
không gian thực được tạo nên từ nhiều yếu tố. Mỗi tác phẩm của loại hình nghệ
thuật này bao gồm một khối lượng vật thể tùy từng ý đồ mang tính tổng hợp và
được nghệ sĩ sắp đặt trong một không gian cụ thể và đương nhiên tác phẩm sẽ bị
thay đổi về mặt nội dung hay ý nghĩa nếu như không gian cũng bị thay đổi, vì
vậy, không gian đối với một tác phẩm sắp đặt chiếm một vai trò quan trọng.
Điều đặc biệt khác biệt của tác phẩm sắp đặt là chỗ người xem có thể len lỏi vào
trong tác phẩm, được tương tác với tác phẩm, được cảm nhận hoàn toàn tác
phẩm, thông qua các giác quan và kinh nghiệm sống của chính họ, họ được tự
mình cảm nhận và thấu hiểu phần nào tác phẩm đó.
Trên thế giới có một vài định nghĩa về nghệ thuật sắp được đưa ra như sau:
Julie H. Reiss: “Đặc tính của nghệ thuật sắp đặt nằm ở điểm, người nghệ
sĩ sẽ tạo ra một không gian mang tính cá nhân thông qua việc sắp xếp nhiều yếu
tố được tạo ra đủ lớn để có thể có thể thử nghiệm với những trạng thái cơ thể
của người tham dự” [11, tr31].



12
hiện đại, sắp đặt mang vác trên vai nó gần như toàn bộ hành trang mỹ học của
xu hướng này. Có thể kể đó là việc chọn nguyên liệu là vật thể thay vì “tinh
thể”, xem phó bản là nguyên bản, tinh thần phủ nhận các giá trị truyền thống,
tính chất tạm thời.
Họa sĩ Trần Lương: Thực ra những loại hình nghệ thuật đương đại này
không phải là từ phương Tây và quá mới mẻ như cách hiểu nhầm của số đông
hiện nay. Installation, Performance…, những loại hình nghệ thuật này không
phải là sự vọng ngoại gì cả. Vườn đá, vườn Bonsai có từ thời cổ, xuất hiện ở các
nước châu Á trước cả châu Âu. Đây chính là nghệ thuật sắp đặt và đã đi vào đời
sống từ thời phong kiến, đã thành nếp văn hóa. Chính vì những loại hình nghệ
thuật đó không phải là mới nên tôi nghĩ đó chỉ là phương tiện thôi. Nghệ thuật
luôn nắm bắt lấy những phương tiện mới, để nói lên cái nhìn của mình, từ đó
làm ra truyền thống mới.
Vậy, người viết xin đưa ra khái niệm về nghệ thuật sắp đặt như sau: Nghệ
thuật sắp đặt là loại hình sáng tạo mang tính tổng hợp và phù du, phụ thuộc vào
một không gian thực và được tạo dựng bằng mọi loại chất liệu, có thể sử dụng
nhiều hình thức, phương thức và kĩ thuật biểu hiện để tạo ra một tác phẩm sắp
đặt như ý, tạo hiệu quả thị giác cao, khả năng tương tác giữa người xem và tác
phẩm cao. Ý nghĩa của tác phẩm thay đổi khi không gian bị thay đổi.
1.2.

Sơ lược lịch sử nghệ thuật sắp đặt

1.2.1. Khái quát về lịch sử nghệ thuật sắp đặt trên thế giới
Lịch sử của nghệ thuật sắp đặt trong thế kỷ XX, theo nhà nghiên cứu
Roselle Goldberg chính là lịch sử của thể loại chất liệu có khả năng mở ra vô số
hình thức được thực hành bởi những nghệ sĩ đã hết kiên nhẫn với các giới hạn
cũ kỹ và truyền thống luôn luôn bảo thủ không bắt kịp với đời sống đương đại.
Ở Phương Tây, hình thức nghệ thuật này đã tồn tại và phát triển trên hơn

moderninsm). Chủ nghĩa hậu hiện đại đã ảnh hưởng bao chùm lên tư tưởng sáng
tác của rất nhiều nghệ sĩ đương đại. Nói qua về thuật ngữ “Hậu hiện đại”, nó


14
được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1870 của họa sĩ người Anh John Watkins
Chapman “phong cách hậu hiện đại của một bức tranh mới như một cách để
vượt qua trường phái ấn tượng Pháp”. Triết gia người Anh J.M. Thompson đã
viết trên tạp trí Hibbert: “Lý do Hậu hiện đại tồn tại là để thoát khỏi tâm hồn vô
tư của chủ nghĩa hiện đại bằng cách lựa chọn kỹ lưỡng trong sự chỉ trích của
mình cho sự mở rộng nó để tôn giáo cũng như thần học, hay để cho cảm giác về
công giáo hiện đại cũng như công giáo truyền thống”.
Có thể hiểu sơ về chủ nghĩa hậu hiện đại là một thuật ngữ mô tả phong
trào hậu hiện đại trong nghệ thuật, đề ra những xu hướng văn hóa và các phong
trào văn hóa nói chung của sau thời hiện đại. Nó giải thích một cách bao quát về
sự hoài nghi, sự mất lòng tin về các lý thuyết và các hệ tư tưởng có liên quan đến
văn học, nghệ thuật, phản ứng chống lại các nguyên tắc truyền thống và hiện đại.
Nghệ thuật sắp đặt là một trào lưu đầy tính cách mạng đối với nghệ thuật
hậu hiện đại, và trở thành một trong những loại hình của nghệ thuật đương đại.
Nghệ thuật đương đại không chỉ là được sử dụng để gọi tên về mặt thời gian của
hiện tại mà còn để phân biệt về mặt hình thức với những loại hình nghệ thuật
khác nhau đã và vẫn cùng đồng hành tiến triển ở giai đoạn hiện tại. Trong từ
điển Dictionary.com còn có một số định nghĩa về nghệ thuật đương đại: “Nghệ
thuật đương đại như công việc của các nghệ sĩ đang sống trong thế kỷ XXI”,
“Nghệ thuật đương đại là của 20% vào cuối thế kỷ XX và 5% vào đầu thế kỷ
XXI là kết quả tự nhiên và một sự từ chối nghệ thuật hiện đại”.
Mặt khác, cũng giống như các loại hình nghệ thuật truyền thống, nghệ
thuật sắp đặt luôn bị sự tác động bởi chính sự vận động của cuộc sống đương
đại, chỉ có điều nghệ thuật sắp đặt là dạng nghệ thuật thực hành coi trọng tiến
trình và nó không biểu lộ bằng đặc điểm của quá trình thực hành kỹ thuật giống

giao lưu hội nhập quốc tế thì tình hình kinh tế văn hóa xã hội Việt Nam có phần
khởi sắc tạo điều kiện cho nghệ thuật có cơ hội bùng nổ, ngày càng trở lên đa
dạng, màu sắc hơn. Giữa những năm 90 cuối thế kỷ XX bên cạnh hội họa và
điêu khắc vẫn phát triển đều đều thì sự xuất hiện của một số hình thái nghệ thuật


16
mới và lạ lẫm đối với đại đa số công chúng cũng như giới nghệ sĩ Việt Nam như
Video art, nghệ thuật sắp đặt, nghệ thuật trình diễn…Thực tế là các loại hình
nghệ thuật này quá mới mẻ bởi đặc tính và nhiều sự khác biệt so với nghệ thuật
hàn lâm thời điểm ấy còn đang thịnh vượng ở Việt Nam.
Nghệ thuật sắp đặt cùng với một số loại hình nghệ thuật được cho là
đương đại khi xuất hiện tại Việt Nam đã mang đến những màu sắc không khí
mới lạ đối với công chúng và ngay cả với bản thân các nghệ sĩ. Bằng loại hình
nghệ thuật mới mẻ cùng khả năng biểu đạt vô hạn của nó, người nghệ sĩ có thể
thỏa sức truyền tải thông điệp của mình vào tác phẩm qua tất cả các loại vật thể
đã có sẵn và không gian quanh mình… để biểu đạt phản ứng cá nhân đối với
môi trường, xã hội xung quanh đang ngày càng nảy sinh nhiều những bế tắc, đầy
rẫy mâu thuẫn và ngày càng phức tạp.
Có thể nói nghệ thuật sắp đặt bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ thập niên
cuối cùng của thế kỷ XX và cho đến nay nghệ thuật này bắt đầu có chỗ đứng
trong nền nghệ thuật đương đại Việt Nam. Những nghệ sĩ tiến thân vào làm thể
nghiệm loại hình nghệ thuật này cũng nhiều lên. Đối với các sinh viên đang theo
học tại các trường nghệ thuật chuyên nghiệp, các thế hệ nghệ sĩ trẻ ngày nay đã
và đang luôn tìm tòi, học hỏi các thế hệ đi trước từ trong nước cũng như trên thế
giới thông qua nhiều hình thức tiếp cận khác nhau, để có thể tạo ra những tác
phẩm nghệ thuật độc đáo mới mẻ hơn phù hợp với xu thế thời đại. Dù rằng các
tác phẩm thực sự hay, tốt, có giá trị thì vẫn chưa hẳn là nhiều. Nếu so với thế
giới, nghệ thuật sắp đặt trên thế giới đã tồn tại và phát triển trên hơn nửa thế kỷ,
thì nghệ thuật sắp đặt của chúng ta cũng chỉ như một đứa trẻ đang chập chững,

manh nha đó, một số gương mặt kể trên được khuyến khích đi vào thử nghiệm
với lòng đam mê mãnh liệt cùng tố chất manh mẽ đầy bản năng lần lượt xuất
hiện và ghi những dấu ấn ban đầu cho lịch sử nghệ thuật sắp đặt ở Việt Nam.
Đến khoảng sau những năm 2000, nghệ thuật sắp đặt mới bắt đầu phát
triển rộng hơn ở Việt Nam. Hầu hết các tác phẩm sắp đặt ban đầu giống như một
không gian điêu khắc hay giống như trong một bức tranh và vẫn bám sát vào vẻ


18
đẹp duy mỹ, trình bày, kể lể. Càng về sau việc thực hành nghệ thuật sắp đặt của
các nghệ sĩ ngày càng trở lên cô đọng, khả năng truyền đạt ý tưởng cũng sâu sắc,
ngắn gọn và trực diện hơn.
Ta có thể thấy, hướng tiếp cận nghệ thuật sắp đặt của các họa sĩ Việt Nam
ban đầu hoàn toàn bắt đầu bằng cảm tính, tự phát, về sau dần tự điều chỉnh cách
thức thực hành từ chất liệu, cách tổ chức, xây dựng tác phẩm. Các nghệ sĩ sắp
đặt tiên phong ở Việt Nam đã cho thấy rằng việc định nghĩa lại vai trò của người
nghệ sĩ đương đại là vô cùng cần thiết, nghệ sĩ mỹ thuật trong thời đại mới
không chỉ là những chiến sĩ chỉ biết vẽ biết nặn, chỉ để ca ngợi vẻ đẹp quê
hương, cổ vũ cách mạng, phục vụ Đảng và nhà nước, phục vụ kháng chiến như
trước những năm 1975 nữa, mà thay vào đó giờ đây vẫn đề cấp thiết của nghệ sĩ
đương đại Việt Nam là sự thay đổi triệt để, toàn diện trong quan niệm về nghệ
thuật đương đại, yêu cầu người nghệ sĩ cần có cái nhìn toàn thể hơn, bao quát
hơn, giải quyết được vấn đề thực tế. Người nghệ sĩ hiện tại phải là người vừa có
thể thực hành, vừa có thể nghiên cứu, trình bày ý tưởng và dùng nghệ thuật của
mình để can thiệp, tác động, cảm hóa, thậm chí là cải tạo đời sống.
1.2.3. Đặc điểm của nghệ thuật sắp đặt
Nghệ thuật sắp đặt mang trong mình một cá tính đặc biệt, với tính chất
nhất thời của mình và chịu sự ảnh hưởng của đa dạng các trào lưu nghệ thuật có
từ trước như Vị lai, Dada, nghệ thuật phối hợp- Asemblage, nghệ thuật giảm
thiểu- Minimolisva. Tuy nhiên loại hình nghệ thuật nào cũng vậy vẫn sẽ có

cấu thành những sự vật, hiện tượng, hoặc là nhân tố có tính chất tiêu biểu cho
thời đại, có ý nghĩa cho thời đại, mang tầm vóc thời đại.
- Khái niệm về nghệ thuật sắp đặt vẫn còn chung chung, cách định nghĩa
khác nhau, nhưng nhìn chung ta có thể kết luận rằng: Nghệ thuật sắp đặt là loại
hình sáng tạo mang tính tổng hợp và phù du, phụ thuộc vào một không gian thực
và được tạo dựng bằng mọi loại chất liệu, có thể sử dụng nhiều hình thức,
phương thức và kĩ thuật biểu hiện để tạo ra một tác phẩm sắp đặt như ý, tạo hiệu
quả thị giác cao, khả năng tương tác giữa người xem và tác phẩm cao. Ý nghĩa


20
của tác phẩm thay đổi khi không gian bị thay đổi.
Nghệ thuật sắp đặt trên thế giới đã xuất hiện từ thập kỷ 1910, khởi nguồn
từ những ý tưởng của Marcel Duchamp đem những vật dụng có sẵn trong cuộc
sống hàng ngày được đem vào trưng bày và trở thành nghệ thuật. Tuy nhiên mãi
đến năm 1967 loại hình này mới chính thức có tên gọi là Nghệ thuật sắp đặt
(Installation Art).
Ở Việt Nam, loại hình này du nhập vào Việt Nam khoảng tầm cuối những
năm 90 ở cuối thế kỉ XX và đến nay đã có nhiều khởi sắc cũng như được chấp
nhận hơn. Hầu hết các họa sĩ vẫn còn mày mò, thử nghiệm, mãi cho đến năm
2007 loại hình này mới được chính thức công nhận qua sự kiện triển lãm Mĩ
thuật trẻ toàn quốc cùng năm đó.
Đặc trưng của nghệ thuật sắp đặt là không gian, đưa người xem vào trong
lòng tác phẩm, môi trường không gian ba chiều, bao gồm không gian nội thất và
không gian ngoại thất, nó tổng hợp một cách tự do hội họa, điêu khắc, kiến trúc,
nhiếp ảnh, âm nhạc và mọi loại chất liệu. Đặc biệt công chúng cũng trở thành
một bộ phận quan trọng không thể tách rời của tác phẩm.
Sau khi làm rõ các khái niệm và tìm hiểu sơ lược về nghệ thuật sắp đặt ở
Việt Nam, trên thế giới và đặc điểm đặc trưng của nó. Vậy ta có thể rút ra khái
niệm về “Yếu tố thời đại trong nghệ thuật sắp đặt”: là những tác phẩm nghệ

gắn liền với việc đấu tranh cho nữ quyền. Những cuộc đấu tranh cho sự bình
đẳng giới tính đã đồng loạt diễn ra trên mọi phương tiện của cuộc sống xã hội
hiện nay, đặc biệt được thể hiện trong mọi loại hình nghệ thuật đương đại. Nghệ
thuật luôn là môi trường thích hợp nhất, có thể dễ dàng truyền tải những thông
điệp tha thiết đó đến với đông đảo cộng đồng.
Việt Nam ta hiện nay, cho dù tư tưởng nữ quyền đã xuất hiện hàng trăm
năm trước thể hiện qua văn thơ, âm nhạc, kịch…, thế nhưng hiện tại ở thời đại