BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ
PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ THỪA KẾ QUYẾN SỬ
DỤNG ĐẤT TỪ THỰC TIỄN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ
HẢI PHÒNG

LÊ ANH SƠN
CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ
MÃ SỐ

: 60380107

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN MINH HẰNG

HÀ NỘI – 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá
nhân tôi. Dưới sự hướng dẫn tận tình, chu đáo, tâm huyết của TS Nguyễn
Minh Hằng, công trình được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý
luận về giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất và thực tiễn giải
quyết tại Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng. Các thông tin, số liệu, các
luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của luận văn
hoàn toàn trung thực.

XÁC NHẬN CỦA

HỌC VIÊN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
LỜI MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................... 1
2. Tình hình nghiên cứu .......................................................................................... 3
3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn ................................................ 4
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 4
5. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 5
6. Những điểm mới và đóng góp của luận văn ....................................................... 6
7. Kết cấu của luận văn ........................................................................................... 6
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬNVỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
THỪA KẾ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT ......................................................................... 7
1.1. Một số vấn đề lý luận về thừa kế quyền sử dụng đất và tranh chấp thừa kế
quyền sử dụng đất ................................................................................................... 7
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm về thừa kế quyền sử dụng đất .............................. 7
1.1.1.1. Khái niệm về thừa kế quyền sử dụng đất........................................... 7
1.1.1.2. Đặc điểm của thừa kế quyền sử dụng đất.......................................... 9
1.1.2. Khái niệm và các dạng tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất ......... 111
1.1.2.1. Khái niệm tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất ......................... 111
1.1.2.2. Các dạng tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất .......................... 133
1.2. Khái quát chung giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất tại
Tòa án ................................................................................................................... .14
1.2.1. Khái niệm giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất tại Tòa
án ................................................................................................................... 14
1.2.2. Cơ sở của quy định về giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng
đất tại Tòa án .............................................................................................. 177
1.2.3. Các phương thức giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất17
1.2.4. Ý nghĩa của việc giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất ....
1.3. Lược sử pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất ... 211



672.4.2.

Những

tồn

tại,

hạn

chế………………………………………………………68
2.4.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế……………………………….76
Kết luận chương 2.................................................................................................79
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH
CHẤP THỪA KẾ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ................................................................................. 79
3.1. Hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ…………..80
3.1.1. Hoàn thiện quy định của pháp luật về tố tụng dân sự……………………….. 80
3.1.2. Hoàn thiện quy định của pháp luật về đất đai………………………………….83
3.2. Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất tại
Tòa án……………………………………………………………………………..84
3.2.1. Bảo đảm số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ Thẩm phán tham gia công tác
xét xử các vụ án tranh chấp thừa kế QSDĐ…………………………………………….84
3.2.2. Tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan Tòa án với các cơ quan khác……..86
3.2.3. Nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật của người dân…………………………87
3.3. Các giải pháp khác………………………………………………………….88
Kết luận chương 3.................................................................................................90
KẾT LUẬN ........................................................................................................... 901
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................. 93


Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là thành phần
quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn xây dựng các khu dân cư, các cơ
sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Pháp luật nước ta ghi nhận đất đai là
tài sản thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý, nhà nước trao quyền
sử dụng đất (QSDĐ)cho người sử dụng đất bằng nhiều hình thức khác nhau. Cùng với
đó là các quyền năng mà Nhà nước cho phép người sử dụng đất được phép thực hiện,
trong đó có thừa kế QSDĐ.
Thừa kế QSDĐ là việc dịch chuyển QSDĐ của người chết cho người khác theo
di chúc hoặc theo pháp luật, về mặt bản chất đây là một dạng của thừa kế tài sản với
đối tượng là QSDĐ - loại tài sản đặc biệt thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước quản lý
nên nó phải tuân thủ những quy định chặt chẽ của pháp luật, việc cho phép thừa kế
QSDĐ có ý nghĩa rất lớn, giúp phân phối lại diện tích đất cũng như khai thác tối đa
QSDĐ.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, quá trình đô thị hóa diễn ra
mạnh mẽ, đã làm cho QSDĐ trở thành tài sản có giá trị đặc biệt lớn, chính bởi vậy mà
các tranh chấp QSDĐ trong đó có tranh chấp thừa kế QSDĐ ngày càng trở nên phổ
biến, vấn đề này nếu không được giải quyết dứt điểm sẽ tác động xấu đến công tác
quản lý, sử dụng đất, gây ra những bất ổn nhất định đối với đời sống chính trị, kinh tế xã hội nói chung, đặc biệt là gây mất đoàn kết trong nội bộ gia đình, ảnh hưởng đến
truyền thống đạo lý tốt đẹp gia đình Việt Nam. Bởi vậy, công tác giải quyết tranh chấp
thừa kế QSDĐ luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm và đã ban hành nhiều chính
sách để giải quyết vấn đề này.Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 và các văn bản hướng
dẫn thi hành ra đời tạo cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan Tòa án tiến hành giải
quyết các tranh chấp thừa kế QSDĐ được dễ dàng hơn. Do đó, trong những năm qua
công tác giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.
Tuy nhiên, quá trình giải quyết giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ tại cơ quan
Tòa án cho thấy hoạt động này vẫn đang còn tồn tại những bất cập, hạn chế.Đó có thể
là do các quy định của pháp luật tố tụng dân sự,pháp luật về đất đai, pháp luật về dân

1



2


2. Tình hình nghiên cứu
Ở nước ta, tranh chấp thừa kế QSDĐ là nội dung được nhiều nhà khoa học và
các nhà quản lý quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, được thể hiện dưới
dạng các nghiên cứu chuyên khảo, luận văn, luận án, đề tài. Những công trình đó
thường tập trung nghiên cứu một hoặc một số vấn đề chung về thừa kế như thừa kế
theo di chúc, thừa kế theo pháp luật...hoặc vấn đề liên quan đến tố tụng như: Công
trình nghiên cứu của Tiến sỹ Phùng Trung Tập"Thừa kế theo pháp luật của công dân
Việt Nam từ năm 1945 đến nay"; công trình nghiên cứu của Tiến sỹ Phạm Văn Tiếp:
"Thừa kế theo di chúc và thực tiễn áp dụng"; công trình nghiên cứu của Tiến sỹ
Nguyễn Minh Tuấn: "Nguyên tắc chung của pháp luật thừa kế"; công trình nghiên cứu
của Thạc sỹ Nguyễn Hoài An: "Một số vấn đề về thời hiệu thừa kế trong pháp luật dân
sự Việt Nam", hay "Giáo trình kỹ năng giải quyết các vụ án dân sự" của Trường đào
tạo các chức danh tư pháp;
Ngoài ra còn các bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Bài viết "Về
một số vụ án tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất có nhiều quan điểm giải quyết
khác nhau"của tác giả Lê Văn Duật đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật số
10/2009 (tr 43- 47); Bài viết "Một số vấn đề trong giải quyết các tranh chấp thừa kế
quyền sử dụng đất"của tác giả Tưởng Duy Lượng đăng trên tạp chí Toà án nhân dân
Số 4/2004, (tr. 02 – 8);
Những công trình khoa học nêu trên cung cấp nhiều tư liệu quý báu về cơ sở lý
luận, về kiến thức, kinh nghiệm liên quan đến việc giải quyết tranh chấp thừa kế
QSDĐ, các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận việc giải quyết tranh
chấp thừa kế QSDĐ ở một hoặc một số khía cạnh cụ thể. Tuy nhiên chưa có công trình
nào nghiên cứu vấn đề việc giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ tạiTAND thành phố
Hải Phòng. Do đó, việc nghiên cứu đề tài: "Pháp luật giải quyết tranh chấp về thừa kế
quyền sử dụng đấttừ thực tiễn tại Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng" để thấy

Luận văn không nghiên cứu sâu các quy định pháp luật nội dung về thừa kế
QSDĐ mà chỉ tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật tố tụng dân sự về giải quyết
tranh chấp thừa kế QSDĐ, cụ thể là nghiên cứu trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp
thừa kế QSDĐ tại TAND cấp sơ thẩm và phúc thẩm mà không đề cập đến thủ tục xem
xét lại bản án, quyết định có hiệu lực theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm. Đồng thời,
Luận văn nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ tạiTòa án hai cấp
thành phố Hải Phòng. Từ đó, sẽ có những phân tích đánh giá đối với thực trạng các

4


quy định của pháp luật cũng như thực tiễn giải quyết tranh chấp về thừa kế QSDĐ của
Tòa án hai cấp thành phố Hải Phòng.
Luận văn không nghiên cứu một loại QSDĐ riêng: đất ở, đất sản xuất, kinh
doanh, đất trồng cây lâu năm... mà nghiên cứu giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử
dụng đất nói chung.
+ Về thời gian: Luận văn nghiên cứu tình hình giải quyết tranh chấp thừa kế
quyền sử dụng đất của Tòa án hai cấpthành phố Hải Phòng từ năm 2014 đến nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để giải quyết yêu cầu của đề tài, luận văn đã sử dụng phương pháp luận của
chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí
Minh về pháp luật, các quan điểm của Đảng, Nhà nước về bảo vệ pháp luật thừa kế nói
chung và pháp luật thừa kế QSDĐ nói riêng.
Bên cạnh đó, luận văn đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như:
- Phương pháp phân tích để làm sáng tỏ những nội dung thuộc phạm vi
nghiên cứu;Phương pháp này được sử dụng để phân tích các quy định của pháp luật về
giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ, cũng như phân tích các bản án liên quan đến
tranh chấp thừa kế QSDĐtrong chương 2.
- Phương pháp so sánh được tác giả sử dụng trongluận văn nhằm so sánh các
quy định của pháp luật qua các thời kỳ lịch sử trong chương 1 và đặc biệt làthông qua

đất
Chương 2: Thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất tại Tòa án
nhân dân thành phố Hải Phòng.
Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp thừa kế
quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng.

6


CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
THỪA KẾ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT
1.1. Một số vấn đề lý luận về thừa kế quyền sử dụng đất và tranh chấp thừa kế
quyền sử dụng đất
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm về thừa kế quyền sử dụng đất
1.1.1.1. Khái niệm về thừa kế quyền sử dụng đất
Ở nước ta, đất đai thuộc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở
hữu và thống nhất quản lý.Nhà nước giao đất, cho thuê đất để các cá nhân, hộ gia đình
và tổ chức sử dụng.Nói cách khác, những người này mặc dù không phải là chủ sở hữu
đất vẫn có QSDĐkhi được Nhà nước chuyển giao quyền sử dụng hoặc do pháp luật
quy định. Hiện nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về QSDĐ, theo cách hiểu thông
thường, QSDĐ là quyền của người sử dụng đất được khai thác công năng, thuộc tính
của đất một cách hợp pháp để đáp ứng nhu cầu lợi ích chính đáng của mình. Bên cạnh
đó, QSDĐ được hiểu là một tài sản - loại tài sản đặc biệt, do đó QSDĐ vừa là đối
tượng trong quan hệ pháp luật đất đai vừa là đối tượng trong quan hệ pháp luật dân sự
(trong đó có quan hệ pháp luật thừa kế). Ngoài ra, QSDĐ cũng có thể hiểu là một quan
hệ pháp luật, theo cách hiểu này QSDĐ là quan hệ xã hội giữa người sử dụng đất với
người có nhu cầu về đất cũng như những người có trách nhiệm trong việc bảo đảm
quyền của người sử dụng đất, vấn đề này được pháp luật quy định rất chặt chẽ, chỉ khi
các chủ thể tham gia vào quan hệ này phải đáp ứng một số điều kiện nhất định mới

định điều kiện, trình tự, thủ tục, phương thức dịch chuyển tài sản người chết sang cho
người còn sống.
Thừa kế là một chế định pháp luật dân sự, có thể được hiểu dưới nhiều góc độ
khác nhau.Ở góc độ chủ quan, thừa kế là quyền của người để lại di sản và quyền của
người nhận di sản, tuy nhiên, khi thực hiện quyền năng này phải đảm bảo phù hợp với
các quy định của pháp luật nói chung và pháp luật về thừa kế nói riêng. Dưới góc độ
khách quan, thừa kế là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội
về chuyển dịch tài sản của người chết cho người khác theo di chúc hoặc theo trình tự,
thủ tục luật định.
Từ đó, có thể hiểu thừa kế QSDĐ là việc dịch chuyển QSDĐ của người chết
cho người khác theo di chúc hoặc theo pháp luật. Theo khái niệm này, khi xuất hiện
sự kiện pháp lý, đó là người có QSDĐ chết thì QSDĐ hợp pháp của người này

8


đượcdịch chuyểncho người được thừa kế, việc dịch chuyển này được được pháp luật
bảo hộ.Việc thừa kế QSDĐ được thực hiện thông qua hai hình thức là thừa kế theo di
chúc và thừa kế theo pháp luật.Trong đó thừa kế theo di chúc được ưu tiên trước bởi
nó là sự thể hiện ý chí của người để lại di sản, trường hợp không có di chúc hoặc di
chúc không đảm bảo tính hợp pháp thì mới áp dụng các quy định về thừa kế theo
pháp luật.
Có thể nói, QSDĐlà một loại tài sản nên khi người có QSDĐ chết đi thì việc
dịch chuyển loại tài sản này của họ cho những người thừa kế được đảm bảo và thực
hiện trong khuôn khổ của pháp luật.
1.1.1.2. Đặc điểm của thừa kế quyền sử dụng đất
Thừa kế QSDĐ về mặt bản chất là thừa kế tài sản và do tài sản là đối tượng của
quan hệ pháp luật này là QSDĐ có tính chất đặc biệt nên thừa kế QSDĐ có một số đặc
trưng sau:
Thứ nhất, đối với thừa kế tài sản thông thường khác thì người để lại thừa kế là

người nhận di sản thừa kế tài sản thông thường khác.Đối với trường hợp thừa kế tài
sản thông thường khác thì hầu hết cá nhân, cơ quan, tổ chức đều có thể nhận di sản
thừa kế.Tuy nhiên, trong quan hệ thừa kế QSDĐ thì pháp luật quy định đối tượng nhận
di sản thừa kế hạn chế hơn.Cụ thể, đối với người nước ngoài hoặc người Việt Nam
định cư ở nước ngoài bị hạn chế. Hiện nay, pháp luật hiện hành cho phép người Việt
Nam định cư ở nước ngoài phải đáp ứng một số điều kiện nhất định của pháp luật thì
mới được nhận thừa kế QSDĐ, còn nếu không đáp ứng được những điều kiện đó thì
chỉ được quyền hưởng giá trị của QSDĐ.
Thứ tư,thừa kế QSDĐ vừa đảm bảo quy định của pháp luật về dân sự vừa đảm
bảo quy định của pháp luật về đất đai.Việc thừa kếQSDĐlà một quan hệ pháp luật dân
sự, do đó giống như các quan hệ dân sự thông thường khác các bên khi tham gia quan
hệ này tự do thể hiện ý chí, tự do lựa chọn người được hưởng di sản thừa kế. Pháp luật
tạo điều kiện để các chủ thể được quyền chủ động, linh hoạt và tự chịu trách nhiệm
trong quá trình thực hiện. Tuy nhiên, do di sản thừa kế là QSDĐ là tài sản đặc biệtnên
việc quản lý chặt chẽ từ phía Nhà nước khi dịch chuyển tài sản này là điều cần thiết.Vì
vậy, sự tự do ý chí của người để lại di sản thừa kế cần có sự điều chỉnh của pháp luật
để các quan hệ này đi theo một trật tự chung thống nhất, ý chí đó không được trái với
quy định của pháp luật về dân sự và pháp luật về đất đai. Bởi do tính chất đặc thù của
chế độ sở hữu toàn dân về đất đai nên việc để lại thừa kế quyền sử dụng không chỉ

10


đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật về dân sự mà còn đảm bảo tuân thủ các
quy định của pháp luật về đất đai.
Ngoài ra, có thể thấy thừa kế QSDĐ là một dạng của chuyển QSDĐ.Tuy nhiên,
so với các hình thức chuyển quyền khác, thừa kế QSDĐ có một số điểm đặc
trưng.Trước hết là khi chuyển giao QSDĐ cho người khác thì trong quan hệ thừa kế
luôn gắn với một sự kiện pháp lý là người có QSDĐ chết.Trong khi đó, các hình thức
chuyển quyền khác được thực hiện thông qua hợp đồng. Bên cạnh đó, người nhận

cụ thể của tranh chấp đất đai. Do vậy, trước khi nghiên cứu khái niệm tranh chấp thừa
kế QSDĐ thì chúng ta cần tìm hiểu tranh chấp đất đai là gì?
Theo từ điển tiếng Việt thì từ "tranh chấp" với nghĩa là "giành nhau, cãi nhau,
đôi co nhau"; nguyên nghĩa của từ "tranh"có nghĩa là "đua, giành với kẻ khác cho kỳ
được, cho hơn người". Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tranh
chấp đất đai, theo quy định tại khoản 26 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013, "Tranh chấp
đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều
bên trong quan hệ đất đai". Theo giáo trình Luật Đất đai của Trường Đại học Luật Hà
Nội: "Tranh chấp đất đai là sự bất đồng, mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, về quyền
và nghĩa vụ giữa các chủ thể khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai".
Theo nghĩa rộng, tranh chấp đất đai là tình trạng bất đồng, mẫu thuẫn hay xung
đột về lợi ích, về quyền và nghĩa vụ giữa những người sử dụng đất với nhau hoặc với
người khác có liên quan khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai. Trong khi đó, theo
nghĩa hẹp, tranh chấp đất đai được hiểu là tranh chấp quyền sử dụng đối với diện tích
đất cụ thể giữa các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật đất đai trong hoạt động quản lý,
sử dụng đất.
Trên cơ sở đó, có thể hiểu tranh chấp đất đai là những bất đồng, mâu thuẫn,
xung đột về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất phát sinh giữa hai hoặc nhiều
bên trong quan hệ đất đai. Tranh chấp đất đai là loạitranh chấp phổ biến và rất phức
tạp, các biểu hiện của loại tranh chấp này rất đa dạng, trong đó có tranh chấp thừa
kế QSDĐ.
Khái niệm tranh chấp thừa kế QSDĐ ra đời khi Luật đất đai năm 1993 có các
quy định về quyền thừa kế QSDĐ của hộ gia đình, cá nhân. Mặc dù khái niệm này
được sử dụng phổ biến nhưng trong các văn bản quy phạm pháp luật đất đai, khái niệm
này chưa được giải mã được về mặt ngữ nghĩa. Hay nói cách khác, pháp luật đất đai sử
dụng khái niệm tranh chấp thừa kế QSDĐ nhưng lại không giải thích hiểu như thế nào
về khái niệm này. Do đó, trên cơ sở quan niệm tranh chấp đất đai, có thể hiểu tranh

12


đa dạng và phức tạp, với nhiều dạng tranh chấp khác nhau:

13


Thứ nhất,tranh chấp về quyền thừa kế, đây là loại tranh chấp giữa các bên được
hưởng di sản do người chết để lại, đó thường là tranh chấp giữa những người có quan
hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng.Nội dung của loại tranh chấp
này khá đa dạng.Trước hết là tranh chấp về chia di sản thừa kế, loại tranh chấp này
phát sinh từ yêu cầu chia di sản thừa kế của những người được hưởng di sản thừa kế.
Bên cạnh đó, là tranh chấp về xác nhận quyền thừa kế, những tranh chấp dạng này
thường phát sinh từ yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của một hoặc một số người.
Ngoài ra, có thể là tranh chấp về bác bỏ quyền thừa kế, những tranh chấp này thường
phát sinh từ yêu cầu bác bỏ quyền thừa kế của người khác.
Thứ hai,tranh chấp về buộc người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người
chết để lại, thanh toán các khoản chia di sản, đây là những tranh chấp phát sinh giữa
những người thừa kế với những người khác có quyền, lợi ích đối với người
chết.Những tranh chấp về thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại có thể là
những nghĩa vụ về các khoản tiền người để lại di sản còn nợ, tiền thuế, tiền phạt, chi
phí quản lý di sản, chi phí mai táng.... những người được hưởng di sản thừa kế có trách
nhiệm thực hiện nghĩa vụ mà người chết để lại, tuy nhiên phạm vi thực hiện nghĩa vụ
chỉ trong phạm vi giá trị di sản mà người được hưởng di sản nhận được.
1.2. Khái quát chung giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất tại Tòa án
1.2.1. Khái niệm giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất tại Tòa án
Những vụ việc tranh chấp thừa kế QSDĐ diễn ra ngày một nhiều trong những
năm gần đây và nếu không được giải quyết kịp thời, nó sẽ gây ra những tác động tiêu
cực, mà trước hết và trực tiếp nhất là ảnh hưởng đến tình cảm của các thành viên trong
gia đình, từ đó gây mất đoàn kết trong nội bộ nhân dân, đồng thời nó cũng ảnh hưởng
không nhỏ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai. Chính bởi vậy, vấn đề đặt ra là
cần phải có những giải pháp để giải quyết loại tranh chấp này.Do đó để tìm hiểu khái

sự và khôi phục lại quyền lợi hợp pháp cho bên bị xâm hại, đồng thời xử lý đối với các
hành vi vi phạm pháp luật đất đai.
Như vậy, giải quyết tranh chấp đất đai có thể hiểu là việc người có thẩm quyền
trên cơ sở quy định của pháp luật bằng mọi biện pháp sẽ vận động, giải thích cho các
bên đương sự hiểu và tìm ra giải pháp để giải quyết những mâu thuẫn, bất đồng tồn tại
trong quan hệ tranh chấp đất đai giữa các đương sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp
cho bên bị xâm hại, đồng thời xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật đất đai.
Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, thực hiện quyền tư pháp (khoản 1 Điều 102 Hiến pháp năm 2013, khoản 1 Điều

15


2 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014).Theo đó, Tòa án nhân dân là cơ quan duy
nhất có thẩm quyền xét xử ở nước ta. Từ đó, có thể hiểu giải quyết tranh chấp thừa kế
QSDĐtại Tòa án là việc Tòa án có thẩm quyềntrên cơ sở quy định của Bộ luật Tố tụng
dân sự; Bộ luật dân sự, Luật đất đai và các pháp luật có liên quan tiến hành hoạt động
cần thiết nhằm giải quyết các tranh chấp, bất đồng, mâu thuẫn giữa những người sử
dụng đất với nhau hoặc giữa những người sử dụng đất với hộ gia đình, cá nhân khác
trong việc xác định người có quyền thừa kế và xác định kỷ phần thừa kế QSDĐ được
hưởng, bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người được hưởng thừa kế QSDĐ.
Có thể nói, giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ là việc vận dụng một cách đúng
đắn các quy định của pháp luật để bảo vệ tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của
những đối tượng được nhận thừa kế. Hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong công tác
quản lý nhà nước về đất đai cũng như trong đời sống xã hội. Thông qua hoạt động giải
quyết các tranh chấp giúp Nhà nước tạo lập một môi trường pháp lý lành mạnh, ổn định
để các chủ thể có thể thực hiện tốt các quyền năng của người sử dụng đất.
Việc giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ có những đặc điểm cơ bản sau: Việc giải
quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ được thực hiện thông qua cơ quan Tòa án. Như đã phân
tích, tranh chấp thừa kế QSDĐ là một dạng tranh chấp thừa kế tài sản, theo quy định tại

Bên cạnh đó, thừa kế quyền sử dụng đất là quan hệ dân sự, các bên trong quan
hệ này bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trước pháp luật.Do đó, khi phát sinh tranh chấp
QSDĐ chính là những mâu thuẫn về lợi ích giữa các bên trong cuộc sống và những
mâu thuẫn này có thể được giải quyết, bởi vậy việc quy định về giải quyết tranh chấp
QSDĐ tại Tòa án cần được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc cơ bản này của pháp luật
về dân sự.
Thêm vào đó, khi giải quyết loại tranh chấp thừa kếQSDĐ, cơ quan Tòa án có
thẩm quyền không chỉ căn cứ quy định của pháp luật về tố tụng dân sự mà cần phải
xem xét nhiều văn bản pháp luật khác có liên quan như pháp luật về dân sự, pháp luật
về đất đai, pháp luật về hôn nhân và gia đình.... Đây là những cơ sở quan trong quy
định việc giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ.
Ngoài ra, các bên trong quan hệ tranh chấp thừa kếQSDĐ có quan hệ gần gũi
với nhau: Quan hệ hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng, chính bởi vậy, khi giải quyết
loại tranh chấp này cần xem xét đến việc hòa giải những bất đồng hơn là giải quyết
phân chia quyền lợi cho các bên tranh chấp.Bởi chỉ khi hòa giải thành thì quan hệ
tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất mới thực sự chấm dứt và điều này giúp gìn giữ
được mối quan hệ tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.
1.2.3. Các phương thức giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất
Khi phát sinh các tranh chấp thừa kế QSDĐ các bên trong quan hệ tranh chấp
này sẽ tìm cách giải quyết các xung đột, bất đồng, mâu thuẫn về lợi ích, tạo lập lại sự
cân bằng mà các bên có thể chấp nhận được. Đối với tranh chấp đất đai nói chung có

17


nhiều phương thức giải quyết, tuy nhiên, đối với tranh chấp về thừa kế QSDĐ có hai
phương thức giải quyết chủ yếu là hòa giải và Tòa án.
Thứ nhất, hòa giải tranh chấp về thừa kế QSDĐ
Hoà giải là việc thuyết phục các bên đồng ý chấm dứt xung đột hoặc xích mích
một cách ổn thoả,là phương thức giải quyết tranh chấp về thừa kế QSDĐ mà các bên