KHOA LỊCH SỬ

VŨ HÀ THU
SỬ DỤNG KHU DI TÍCH TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG
LONG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN
GIỮA THẾ KỈ XIX) Ở TRƯỜNG THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình
Sinh viên thực hiện
Lớp

: Vũ Hà Thu
: K64. CLC

LỜI CẢM ƠN


Khóa luận Tốt nghiệp là một trong những công trình quan trọng của cuộc đời
mỗi con người. Để hoàn thành khoá luận, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến
PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ
em trong quá trình thực hiện khóa luận của mình.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Lịch sử, trường
Đại học Sư phạm Hà Nội, đặc biệt là các thầy cô trong Tổ bộ môn Lý luận và
Phương pháp dạy học Lịch sử đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ em trong
quá trình học tập, nghiên cứu tại Khoa và Trường.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, những người
luôn đồng hành, góp một phần không nhỏ vào quá trình thực hiện khoá luận tốt
nghiệp của em.


Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài...................................................................................................... 9

9.

Cấu trúc của khoá luận........................................................................................................................................ 9

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, khoá luận gồm 2 chương:..................................9
NỘI DUNG....................................................................................................................................................................... 10
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG KHU DI TÍCH
TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
THPT.................................................................................................................................................................................. 10
1.1 Cơ sở lí luận.............................................................................................................................................................. 10
1.1.1 Một số khái niệm liên quan.............................................................................................................................. 10
1.1.1.1 Di tích.................................................................................................................................................................... 10
1.1.1.2 Di tích lịch sử...................................................................................................................................................... 10
1.1.1.3 Di tích lịch sử - văn hoá.................................................................................................................................. 11
1.1.1.4 Di tích Quốc gia Đặc biệt............................................................................................................................... 11
1.1.1.5 Khu di tích trung tâm Hoàng Thành Thăng Long................................................................................... 12
1.1.2 Ưu thế của Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử................14
1.1.3 Cơ sở xuất phát của việc sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long trong dạy
học Lịch sử ở trường THPT....................................................................................................................................... 15
1.1.3.1

Mục tiêu của bộ môn.................................................................................................................................... 15

1.1.3.2 Đặc trưng của tri thức lịch sử....................................................................................................................... 16
1.1.3.3.

Đặc điểm nhận thức của học sinh....................................................................................................... 17


Mục tiêu.......................................................................................................................................................... 28

2.1.3

Nội dung cơ bản........................................................................................................................................... 29

2.2 Khái quát cấu trúc, nội dung Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long.........................31
2.3.
Những nội dung của Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long có thể và cần khai
thác, sử dụng trong dạy học Lịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX).........................37
2.4 Nguyên tắc sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng Thành Thăng Long – Hà Nội trong dạy
học lịch sử......................................................................................................................................................................... 41
2.4.1 Đảm bảo mục tiêu của việc sử dụng di tích................................................................................................ 41
2.4.2 Đảm bảo tính khoa học...................................................................................................................................... 42
2.4.3 Đảm bảo tính vừa sức......................................................................................................................................... 43
2.4.4 Đảm bảo tính sư phạm....................................................................................................................................... 43
2.5 Hình thức và biện pháp sử dụng Khu di tích Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long trong dạy
học lịch sử Việt Nam (nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX) cho học sinh THPT..........................................44
2.5.1 Sử dụng trong giờ học nội khoá trên lớp..................................................................................................... 44
2.5.1.1 Sử dụng tư liệu viết về Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long.........................................44
2.5.1.2 Sử dụng tư liệu hình ảnh về Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long...............................46
2.5.1.3 Sử dụng phim tư liệu về Khu di tích trung tâm Hoàng Thành Thăng Long.....................................48
2.5.2 Sử dụng trong ngoại khóa................................................................................................................................ 50
2.5.2.1 Tổ chức cho học sinh tham quan ngoại khóa tại Khu di tích trung tâm Hoàng Thành Thăng
Long..................................................................................................................................................................................... 50
2.5.2.2 Khai thác và sử dụng tư liệu Khu di tích trung tâm Hoàng Thành Thăng Long để tổ chức dạ
hội lịch sử........................................................................................................................................................................... 52
2.6 Thực nghiệm sư phạm.......................................................................................................................................... 57
2.6.1

mục tiêu phát triển, vừa là động lực cho sự phát triển của xã hội. Muốn vậy sự
nghiệp giáo dục và đào tạo phải được coi là “quốc sách hàng đầu”. Giáo dục cung
cấp nguồn nhân lực có trình độ để xây dựng và cống hiến cho đất nước.
Bộ môn Lịch sử với đặc trưng và ưu thế của mình, đã trang bị cho học
sinh một hệ thống kiến thức cơ bản nhất về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới,
tác động đến trí tuệ và tâm tư tình cảm của các em. Đồng thời, Lịch sử bồi
dưỡng lòng yêu nước, giữ gìn truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy
nhiên, bộ môn Lịch sử chưa được đặt đúng vị trí như ý nghĩa của nó. Chất lượng
dạy và học của bộ môn Lịch sử cũng chưa thực sự hiệu quả. Nguyên nhân chính
dẫn đến thực trạng này là phương pháp dạy học Lịch sử vẫn còn nhiều bất cập.
Học sinh chưa chủ động chiếm lĩnh tri thức mà lĩnh hội kiến thức một cách thụ
động. Các phương tiện đồ dùng trực quan chưa được khai thác triệt để. Vì thế,
các bài giảng Lịch sử chưa tạo được sức hấp dẫn, lôi cuốn các em, dẫn đến sự
mệt mỏi, chán nản và tỏ ra chán ghét. Vậy, một trong những phương pháp khoa
học để giảng dạy bài học Lịch sử tạo sự hứng thú cho học sinh ở trường THPT
là biết khai thác có hiệu quả các di tích lịch sử.
Đồ dùng trực quan nói chung và di tích nói riêng là một loại tài liệu gốc
rất có giá trị, là những dấu vết còn sót lại của quá khứ, là bằng chứng về sự tồn
tại của mỗi thời kì lịch sử. Mỗi một di tích lịch sử đều gắn liền với những sự
kiện lịch sử cụ thể, tiêu biểu. Năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với
Bộ Văn hoá Thể thao ban hành văn bản hướng dẫn về việc sử dụng di sản văn
hoá vào dạy học, thực hiện thí điểm tại 7 địa phương trong đó có Hà Nội với ba
môn: Lịch sử, Địa lý và Âm nhạc. Tại hội thảo “Chương trình giáo dục di sản
trong nhà trường tại Việt Nam” diễn ra năm 2012 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ

1


Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Vinh Hiển cũng nhấn mạnh: “Giáo dục di sản đã
và đang từng bước trở thành yêu cầu, nhiệm vụ, động lực đối với các trường



Crugiac trong cuốn “Phát triển tư duy học sinh như thế nào”, Nxb Giáo
dục, Hà Nội, 1976 và M.A. Lexeep trong cuốn “Phát triển tư duy học sinh”,
Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1976 đã chỉ rõ việc sử dụng đồ dùng trực quan có vai trò
trong việc phát triển tư duy của học sinh.
Kharlamop trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như
thế nào”, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1979 đã nhấn mạnh tác dụng của lời nói sinh
động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong việc dạy
học.
Sácđacốp trong cuốn “Tư duy học sinh”, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1982 đã
nêu lên cơ sở thực tiễn của việc sử dụng đồ dùng trực quan cũng như ý nghĩa
của nó trong dạy học.
Trong cuốn “Các phương pháp sư phạm”, Nxb Thế giới, Hà Nội, 1996,
GuyPalmade đã nhấn mạnh việc dạy học phải bắt đầu từ trực quan nhằm tạo ra
trong óc trẻ một hiện tượng bền vững. Đặc điểm của phương pháp này là cung
cấp cho học sinh những dữ liệu để quan sát, lĩnh hội.
Cuốn “Chuẩn bị giờ học Lịch sử như thế nào?” của tác giả N. G. Đairi,
Nxb giáo dục, Hà Nội, 2001 là công trình nghiên cứu có đề cập đến vai trò của
đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử.
Trong khuyến nghị của Nghị viện Châu Âu năm 2001, chính phủ các
nước Liên minh châu Âu (EU) đã đề xuất việc mở rộng môi trường học tập lịch
sử cho học sinh ra phạm vi ngoài nhà trường. Học sinh cần học tập tại bảo tàng,
nơi diễn ra các sự kiện lịch sử, nghiên cứu tài liệu ở địa phương để làm phong
phú kiến thức Lịch sử, phát huy năng lực.
Nhìn chung, các tài liệu nước ngoài đều đã có nghiên cứu về vấn đề sử
dụng đồ dùng trực quan nói chung và đồ dùng trực quan khu di tích nói riêng và
khẳng định tầm quan trọng của chúng trong dạy học Lịch sử.
2.2 Tài liệu trong nước
 Về những tài liệu Giáo dục học, Tâm lí học:

Thêm vào đó, nhiều luận án tiến sĩ cũng đã nghiên cứu về sử dụng di tích.
Điển hình như luận án của Hoàng Thanh Hải nghiên cứu về “Sử dụng di tích
lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở”, năm 1999; luận văn
4


thạc sĩ của Lê Thị Thảo “Sử dụng di tích lịch sử - cách mạng ở địa phương
trong dạy học lịch sử từ 1945 đến 1954 lớp 12 trung học phổ thông tỉnh Tuyên
Quang (chương trình chuẩn)”, năm 2014. Các luận án đều để cập những cơ sở lí
luận và thực tiễn của việc sử dụng di tích, các phương pháp sử dụng và tiến hành
thực nghiệm các biện pháp sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài. Đó
là nguồn tư liệu quí gía để tôi tiếp cận, kế thừa cho việc xây dựng cơ sở lí luận
của đề tài.
 Về các tài liệu nghiên cứu về di tích:
Trong cuốn “Bảo tàng-di tích-lễ hội”, Nxb Thông tin, Hà Nội, 1992 của
Phạm Khanh, có viết: “di tích là tấm gương lịch sử, để mỗi người đến chiêm
ngưỡng, dù một mình cũng phải soi bóng mình vào và tự vấn mình đang và làm
gì để góp phần đóng góp cho sự trường tồn, phát triển, thịnh vượng của non
nước này.”[24;171]
Tác giả Nguyễn Đăng Duy và Trịnh Minh Đức trong “Bảo tồn di tích lịch
sử văn hoá”, Bộ Văn hoá thông tin, Đại học văn hoá Hà Nội, Hà Nội, 1993
khẳng định: “ Di tích lịch sử - văn hoá có khả năng rất lớn, góp phần vào phát
triển khoa học nhân văn, khoa học lịch sử.” [7;71]
Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á số 24, tháng 3 năm 1996 có chuyên đề
“Sử dụng và khai thác di tích” cũng có rất nhiều bài viết nhằm nêu lên ý nghĩa
quan trọng của các di tích lịch sử. Như vậy, kết luận mà mọi công trình nghiên
cứu đưa ra đều nhằm khẳng định tầm quan trọng, vị trí của di tích và khả năng
sử dụng di tích trong nhà trường để giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử dân tộc, về ý
thức bảo tồn các di tích.
 Về các tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về Khu di tích trung tâm Hoàng

linh hoạt, hiệu quả giá trị lịch sử, văn hoá của di tích Hoàng thành Thăng Long
vào dạy học Lịch sử Việt Nam. Qua đó, góp phần đổi mới và nâng cao chất
lượng dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Quá trình khai thác và sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng
Long trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
6


3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: nghiên cứu về việc sử dụng Khu di tích trung tâm
Hoàng thành Thăng Long trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
-Phạm vi đối tượng: nghiên cứu trong dạy học Lịch sử cho đối tượng học
sinh lớp 10.
-Phạm vi thời gian: nghiên cứu việc sử dụng di tích trong chương trình
Lịch sử Việt Nam giai đoạn từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX.
-Phạm vi điều tra: tiến hành điều tra giáo viên và học sinh tại các trường
THPT tại Hà Nội bao gồm trường THPT Yên Hoà, trường THPT chuyên Hà Nội
– Amsterdam, trường THPT Marie Curie, trường THPT Hoàng Cầu.
-Phạm vi thực nghiệm sư phạm: tiến hành thực nghiệm sư phạm tại hai
lớp 10A5 và 10A4, trường THPT Hoàng Cầu, Hà Nội.
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng Khu di tích trung
tâm Hoàng thành Thăng Long, đề tài đi sâu xác định các biện pháp sử dụng Khu
di tích này một cách hiệu quả, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học
Lịch sử.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích đề ra, tác giả đi sâu vào giải quyết những

Long theo khoá luận đề xuất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy môn Lịch sử ở
trường THPT.
7. Đóng góp của đề tài
Nếu thực hiện đủ mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài sẽ góp phần:
- Khẳng định giá trị của việc sử dụng di tích nói chung và Khu di tích
trung tâm Hoàng thành Thăng Long nói riêng trong dạy học Lịch sử.
- Xác định những nội dung kiến thức Lịch sử có thể sử dụng Khu di tích
trung tâm Hoàng thành Thăng Long.
- Đề xuất các hình thức và phương pháp sử dụng Khu di tích trung tâm
Hoàng thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử.

8


8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa khoa học: góp phần làm phong phú lí luận và phương pháp dạy
học Lịch sử nói chung, vấn đề sử dụng di tích trong dạy học Lịch sử nói riêng.
- Ý nghĩa thực tiễn: đề tài này là một tư liệu tham khảo bổ ích cho giáo
viên, giúp giáo viên có thể sử dụng di tích trong dạy học Lịch sử một cách hiệu
quả.
9. Cấu trúc của khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, khoá luận gồm
2 chương:
- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng Khu di tích trung
tâm Hoàng thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử ở trường THPT.
- Chương 2: Hình thức và biện pháp sử dụng Khu di tích trung tâm
Hoàng thành Thăng Long trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa
thế kỉ XIX cho học sinh THPT.

9



hùng dân tộc trong những cuộc kháng chiến chống xâm lược, chống thiên tai,
các danh nhân văn hoá, …Như vậy, có thể nói, di tích lịch sử “gắn liền, phản
ánh, ghi nhận, minh chứng một sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc biệt là những sự
kiện lịch sử lớn, quan trọng”.[11;13]
1.1.1.3 Di tích lịch sử - văn hoá
Di tích lịch sử - văn hoá được định nghĩa theo pháp lệnh bảo vệ và sử
dụng di tích lịch sử - văn hoá của nước ta ban hành ngày 4/4/1984 như sau:“di
tích lịch sử - văn hoá là những công trình xây dựng, địa điểm, đồ vật, tài liệu và
các tác phẩm có giá trị lịch sử, khoa học, nghệ thuật, cũng như có giá trị văn
hoá khác, hoặc liên quan đến các sự kiện lịch sử, quá trình phát triển văn hoá
xã hội”.[11;5]
Di tích lịch sử - văn hoá là một trong những di sản vật chất quí báu mà
lịch sử để lại. Chúng có ý nghĩa đối với con người như: truyền bá kiến thức khoa
học, tìm hiểu lịch sử, giáo dục truyền thống, tham quan du lịch.
Theo nội dung mà các di tích phản ánh, người ta lại phân loại các di tích
lịch sử-văn hoá thành nhiều loại nhỏ hơn:
-Loại di tích ghi dấu dân tộc học
-Loại di tích ghi dấu những sự kiện chính trị quan trọng tiêu biểu có ý
nghĩa quyết định chiều hướng phát triển của đất nước, của địa phương
-Loại di tích ghi dấu chiến công chống xâm lược
-Loại di tích ghi dấu những kỉ niệm của các anh hùng dân tộc, danh nhân
văn hoá
-Loại di tích ghi dấu sự vinh quang lao động
-Loại di tích ghi dấu tội ác của đế quốc và phong kiến
Như vậy, kho tàng di tích nói chung và các di tích lịch sử - văn hoá nói
riêng vô cùng phong phú và đa dạng. Đó là nơi ẩn giấu những giá trị văn hoá,
lịch sử của loài người; là sản phẩm của các thế hệ trước để lại hoặc các thế hệ
sau tạo dựng lên để tưởng nhớ về các thế hệ đi trước.

Ngày 1/8/2010, Uỷ ban di sản thế giới đã thông qua Nghị quyết công
nhận Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là di sản văn hoá thế giới.

12


Di sản thế giới là di chỉ, di tích hay danh thắng của một quốc gia được Tổ
chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận và
quản lí. Di sản thế giới gồm cả ba loại hình: di sản thiên nhiên thế giới, di sản
văn hóa thế giới, di sản hỗn hợp văn hóa và thiên nhiên thế giới. Trong các hệ
thống danh hiệu của UNESCO, di sản thế giới là danh hiệu danh giá và lâu đời
nhất.
Việt Nam hiện tại có 8 di sản thế giới trong đó có: 5 di sản văn hóa, 2 di sản tự
nhiên và 1 di sản hỗn hợp. Các di sản thế giới của Việt Nam bao gồm: vườn
quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, vịnh Hạ Long, quần thể di tích cố đô Huế, phố
cổ Hội An, thánh địa Mĩ Sơn, Di tích lịch sử và khảo cổ Khu trung tâm Hoàng
thành Thăng Long – Hà Nội, thành nhà Hồ, quần thể danh thắng Tràng An. Đặc
điểm của các di sản Việt Nam là: các di sản đều nằm ở phía Bắc (từ Quảng Nam
trở ra), các di sản thiên nhiên thế giới đều liên quan đến hang động (Vịnh Hạ
Long, Quần thể danh thắng Tràng An, Vườn quốc gia Phong Nha), các di sản
văn hóa thế giới đều liên quan đến các kinh đô cổ của Việt Nam (di tích lịch sử
và khảo cổ Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội, quần thể danh
thắng Tràng An và thành nhà Hồ, Quần thể di tích cố đô Huế). Quần thể danh
thắng Tràng An là di sản thế giới hỗn hợp duy nhất ở Việt Nam.
Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long được công nhận là di sản
thế giới dựa trên ba tiêu chí. Thứ nhất, những di tích trên mặt đất và trong lòng
đất của Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là minh chứng đặc sắc
về quá trình giao lưu văn hóa lâu dài, tiếp nhận nhiều ảnh hưởng văn hóa từ bên
ngoài. Thứ hai, khu di tích này còn là minh chứng về truyền thống văn hóa lâu
đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng trong suốt 13 thế kỉ và vẫn được tiếp

một vùng trung tâm của Cấm thành Thăng Long”. [32]
Với ý nghĩa đặc biệt như trên, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng
có ưu thế lớn trong dạy học Lịch sử ở trường THPT. Đến với di tích này, học
sinh sẽ được tìm hiểu về lịch sử dân tộc, lịch sử Hà Nội qua những giai đoạn
khác nhau. Khu di tích không chỉ cung cấp những tri thức về các sự kiện lịch sử
mà còn về các thành tựu văn hoá, nghệ thuật của dân tộc từ nguồn gốc đến giữa
14


thế kỉ XIX. Thêm nữa, học sinh còn có cơ hội tiếp thu nhiều kiến thức về các
ngành khác ngoài Lịch sử như: kiến trúc, điêu khắc, làm gốm, …Bên cạnh đó,
các em cũng sẽ được tham quan ngắm cảnh tại khu di tích và trải nghiệm về
công việc khai quật của những nhà khảo cổ học. Điều này tạo nên sự hứng thú
học tập bộ môn Lịch sử. Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long có vai
trò giáo dục học sinh về truyền thống dân tộc, về ý thức bảo tồn di sản, về thẩm
mĩ và nghệ thuật.
1.1.3 Cơ sở xuất phát của việc sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng
thành Thăng Long trong dạy học Lịch sử ở trường THPT
1.1.3.1 Mục tiêu của bộ môn
Mục tiêu của bộ môn Lịch sử được xây dựng dựa trên cơ sở lí luận và
thực tiễn, tập trung ở việc quán triệt mục tiêu chung của giáo dục phổ thông và
thông qua chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng của môn học và nhiệm vụ cụ thể của
đất nước trong những hoàn cảnh cụ thể.
Luật giáo dục được thông qua ngày 25/11/2001 đã nêu: “Mục tiêu của
giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, trí
thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng dân tộc và chủ
nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của
công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”[16;66]
Mục tiêu của bộ môn Lịch sử được xây dựng theo mục tiêu giáo dục, mục
tiêu của từng cấp học và quan điểm, đường lối của Đảng về sử học và giáo dục.

tuân thủ theo những quy luật chung của sự phát triển của loài người. Lịch sử
càng cụ thể bao nhiêu càng hấp dẫn bất nhiêu.
Tính hệ thống: nội dung tri thức lịch sử rất đa dạng, đề cập đến mọi mặt
của đời sống xã hội. Tuy nhiên các tri thức đó rất phức tạp và có mối liên hệ
chằng chịt với nhau. Điều đó yêu cầu người giáo viên phải chú ý đến quan hệ
giữa các sự kiện lịch sử để cung cấp cho học sinh những kiến thức mang tính hệ
thống, hoàn chỉnh, có logic và dễ hiểu.
Tính thống nhất giữa “sử và luận”: đó là sự thống nhất giữa tính giai cấp
của giai cấp vô sản và tính khoa học của lịch sử. Điều đó đòi hỏi người giáo viên
luôn phải kết hợp giữa trình bày sự kiện và giải thích bình luận; đảm bảo sự
16


thống nhất giữa tính khoa học và tính Đảng của việc dạy học theo chủ nghĩa
Mác-Lê, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Với những đặc trưng trên của tri thức lịch sử thì việc sử dụng đồ dùng
trực quan nói chung, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long nói riêng
là cơ sở để hình thành tri thức trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
1.1.3.3.

Đặc điểm nhận thức của học sinh

Quá trình nhận thức của học sinh là việc phản ánh thế giới khách quan
vào ý thức học sinh. Quá trình đó diễn ra theo qui luật “từ trực quan sinh động
đến tư duy trìu tượng, từ tư duy trìu tượng đến thực tiễn.”[16;35]
Về nội dung, học sinh có khả năng phản ánh đúng bản chất và những qui
luật của thế giới khách quan; về hình thức, mỗi học sinh có cách phản ánh riêng
mình, có cách xây dựng những khái niệm và cấu trúc logic của riêng mình. Quá
trình nhận thức của học sinh không phải là tìm ra cái mới mà là tiếp thu kiến
thức của loài người cho bản thân mình.

pháp dạy người học suy nghĩ, tìm tòi, hiểu rộng hơn điều thầy nói, mở rộng tư
duy và nghị lực sáng tạo của người học”.[28;25]
Nghị định số 29 năm 2013 “Về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và
đào tạo đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” và Chương trình
giáo dục phổ thông mới năm 2017 đã xác định: bản chất của đổi mới phương
pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông là chuyển từ mô hình lấy giáo viên làm
trung tâm sang lấy học sinh làm trung tâm. Chuyển mục tiêu dạy học từ trang bị
kiến thức đến phát triển năng lực và phẩm chất. Theo đó, nội dung, chương trình
Sách giáo khoa, hình thức, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá cũng thay
đổi theo.
Thực chất, việc đổi mới phương pháp dạy học không phải là thay đổi mục
tiêu, xóa bỏ các kinh nghiệm quí giá mà các thể hệ trước đúc kết mà là làm cho
mục tiêu ấy được thực hiện hiệu quả, thiết thực hơn.
Như vậy, từ những cơ sở xuất phát trên, một lần nữa có thể khẳng định
rằng: việc sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là phù hợp

18


với mục tiêu, đặc trưng của bộ môn; đặc điểm nhận thức của học sinh và yêu cầu
đổi mới giáo dục.
1.1.4 Ý nghĩa của việc sử dụng Khu di tích trung tâm Hoàng thành
Thăng Long đối với dạy học lịch sử
1.1.4.1 Ý nghĩa đối với việc hình thành kiến thức
Xuất phát từ đặc trưng của bộ môn Lịch sử đó là kiến thức của bộ môn
đều thuộc về quá khứ, học sinh không được tiếp cận trực tiếp với những tri thức
đó, vì vậy, nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan là một nguyên tắc cơ bản
trong dạy học Lịch sử. Bởi lẽ, lời nói có vai trò quan trọng giúp học sinh hình
thành biểu tượng và khái niệm lịch sử nhưng “lời nói là cái vỏ ngoài, sự vật là

Toàn bộ dấu ấn về diện mạo kinh đô Thăng Long thửo đó dường như
không còn trên mặt đất. Các nhà khảo cổ học đã dày công đi tìm quá khứ của
kinh đô dưới lòng đất và công cuộc tìm kiếm ấy đã diễn ra từ vài thập kỷ trước.
Công cuộc khai quật khảo cổ Hoàng thành Thăng Long đã cho phép rút
ra những nhận định khoa học quan trọng. Trong nhiều hố khai quật đã tìm thấy
các dấu tích kiến trúc và di vật thuộc thời Lý – Trần – Lê nằm chồng lên các di
tích kiến trúc và di vật thời Tống Bình – Đại La (thế kỉ VII – IX). Điều đó minh
chứng rất rõ lời của vua Lý Thái Tổ trong Chiếu dời đô đã nói tới việc dời đô từ
Hoa Lư ra thành Đại La và đặt tên kinh đô là Thăng Long.”
Việc sử dụng đoạn tư liệu trên sẽ giúp học sinh có cái nhìn đầy đủ và toàn
diện về việc vua Lý dời đô và xây dựng kinh đô của mình ở đâu, như thế nào.
Các em sẽ biết được rằng ngày nay, kinh đô của nhà Lý có còn tồn tại hay
không. Cũng từ đó, học sinh sẽ biết tới Khu di tích trung tâm Hoàng thành
Thăng Long và khắc sâu thêm sự kiện năm 1010, Lý Công Uẩn dời đô.
1.1.4.2 Ý nghĩa đối với việc hình thành kĩ năng
Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là một kho tàng quí hiếm,
hầu như giữ được nguyên trạng với khối lượng lớn tài liệu, hiện vật. Khi đưa
học sinh tiếp cận Khu di tích, học sinh sẽ được tiếp xúc với nguồn tư liệu gốc đa
dạng, phong phú. Từ đó, học sinh hình thành kĩ năng thu thập và xử lí thông tin
cũng như kĩ năng đánh giá, giải thích. Khi học sinh tìm hiểu về khu di tích, học
sinh sẽ nảy sinh nhiều thắc mắc, nhiều suy nghĩ và học sinh cần đi tìm lời giải
20