1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
TẠ THỊ DUNG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT
NAM TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HOÀI ĐỨC B, HÀ NỘI
(CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN)
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ HÀ NỘI – 2014
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
Hoài Đức B, Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình học
tập và nghiên cứu đề tài.
Qua đây, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo
PGS.TS.Vũ Quang Hiển, Khoa Lịch sử, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, ngƣời đã luôn tận tình hƣớng dẫn, động
viên và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những ngƣời thân trong
gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn bên tôi, động viên và giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình hoàn thành khóa học!
Hà Nội, ngày 29 tháng 5 năm 2014
Tác giả
Tạ Thị Dung
4
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT GV
: Giáo viên
HS
: Học sinh
PPDH
: Phƣơng pháp dạy học
SGK
: Sách giáo khoa
TCHĐN
: Tổ chức hoạt động nhóm
THCS
: Trung học cơ sở
MỞ ĐẦU 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG NHÓM TẠI LỚP Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG 12
1.1. Một số quan niệm về tổ chức hoạt động nhóm 12
1.2. Đặc điểm, các hình thức ƣu và nhƣợc điểm của phƣơng pháp tổ chức hoạt
động nhóm tại lớp 17
1.2.1. Đặc điểm của tổ chức hoạt động nhóm tại lớp 17
1.2.2. Các hình thức tổ chức hoạt động nhóm tại lớp theo bàn 18
1.2.3. Ƣu và nhƣợc điểm của phƣơng pháp tổ chức hoạt động nhóm tại lớp . 22
1.3. Mục tiêu và đặc trƣng của việc dạy học lịch sử ở trƣờng Trung học phổ
thông 27
1.3.1. Mục tiêu của việc dạy học lịch sử 27
1.3.2. Đặc trƣng của nhận thức lịch sử và yêu cầu cần phát huy tính tích cực của
học sinh 29
1.4. Trực trạng việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử ở trƣờng
Trung học phổ thông Hoài Đức B 33
1.4.1. Đặc trƣng của trƣờng THPT Hoài Đức B- Hà Nội 33
1.4.2. Thực trạng việc TCHĐN ở trƣờng THPT Hoài Đức B 35
1.4.3. Nguyên nhân của thực trạng dạy học Lịch sử ở trƣờng Trung học phổ
thông Hoài Đức B, Hà Nội 41
6
1.4. 4. Những kết luận rút ra từ thực tiễn tổ chức hoạt động nhóm ở trƣờng trung
học phổ thông Hoài Đức B, Hà Nội 43
Chƣơng 2: VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM
TẠI LỚP ĐỂ DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NGUỒN GỐC
ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HOÀI
ĐỨC B, HÀ NỘI(CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN) 46
2.1. Mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến
độ đáng giá
68
Bảng 2.3: Kết quả thực nghiệm (lần 1)
70
Bảng 2.4: Tổng hợp điểm các bài kiểm tra sau khi thực nghiệm (lần 1)
70
Bảng 2.5: Phân phối mức độ kết quả thực nghiệm (lần 1)
70
Bảng 2.6: So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp ĐC với lớp TN
(lần 1)
71
Bảng 2.7: Giá trị P của phép kiểm chứng test
71
Bảng 2.8: Mức độ ảnh hƣởng của tác động
72
Bảng 2.9: Kết quả thực nghiệm (lần 2)
73
Bảng 2.10: Tổng hợp điểm các bài kiểm tra sau khi thực nghiệm
(lần 2)
73
Bảng 2.11: Phân phối mức độ kết quả thực nghiệm (lần 2)
73
Bảng 2.12: So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp ĐC với lớp TN
(lần 2)
74
Bảng 2.13: Giá trị P của phép kiểm chứng test
69
Biểu đồ 2.2: Tần suất kết quả thực nghiệm (lần 1)
71
Biểu đồ 2.3: Tần suất kết quả thực nghiệm (lần 2)
74
9
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bƣớc sang thế kỷ XXI, cùng với sự phát triển của xã hội là sự bùng nổ
của cách mạng khoa học công nghệ đã đặt ra một yêu cầu cấp thiết đối với sự
nghiệp đào tạo là phải đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phƣơng tiện, môi
trƣờng phƣơng pháp giáo dục và kiểm tra đánh giá. Vấn đề này đã đƣợc Nghị
quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng lần thứ hai, khóa VIII (1997)
khẳng định phải “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền
thụ kiến thức một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.
Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến hiện đại vào quá trình dạy học
đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”. Những
quan điểm này đƣợc thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005): “Phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động,sáng taọ của
học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương
pháp tự học, kỹ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức
vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
học sinh”
Hiện nay ở Việt Nam, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học là một trong
những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục sau năm 2015 nói chung và
nhóm trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX ở
trường Trung học phổ thông Hoài Đức B, Hà Nội (chương trình chuẩn)” để thực
hiện luận văn Thạc sĩ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học nói chung, phƣơng pháp dạy học
lịch sử nói riêng theo hƣớng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh là
vấn đề thu hút đƣợc nhiều sự quan tâm nghiên cứu, tham luận trên nhiều mức độ
và phƣơng diện khác nhau.
2.1. Những tài liệu nghiên cứu có đề cập phương pháp tổ chức hoạt động
nhóm
* Các tài liệu lý thuyết tổ chức trong dạy học theo nhóm
Ở phƣơng Tây, Quanh-ly-liêng (142-118 TCN) nhà giáo dục Rôma đã
đƣa ra ý kiến rất tiến bộ nhƣ: “Phải làm cho trẻ vui mà học, phải phát triển tích
11
tích cực tự động của các em”. Còn ở Phƣơng Đông Khổng Tử (511- 479 TCN)
cũng chú ý đến việc giảng dạy nhằm kích thích sự suy nghĩ của học sinh. Ông
nói: “Dạy học mà không khơi lên niềm đam mê muốn học hỏi là đập búa lên sắt
nguội mà thôi”.
Đến thời kỳ văn hóa phục hƣng, nhiều nhà giáo dục tiến bộ Phƣơng Tây
đã nêu lên tƣ tƣởng về việc quan tâm đến học sinh, chú ý phát huy tính tích cực,
độc lập ở các em. Môngtênhơ (1533-1592) ngƣời Pháp, đƣợc coi là ông tổ của
ngành sƣ phạm ở Châu Âu, đã chủ trƣơng “Dạy bằng hoạt động, bằng quan sát
trực tiếp các sự vật trong đời sống hàng ngày”.
Cômenxky (1592-1670), ông tổ của nền giáo dục cận đại yêu cầu ngƣời
thầy phải làm thế nào để học sinh thích thú học tập và bản than các em phải cố
gắng để nắm lấy tri thức. Ông nói: “Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của
mình tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng
vào thực tiễn”.
Trên cơ sở này, việc dạy học theo nhóm đã sớm xuất hiện ở Châu Âu.
lâu. Từ sau cách mạng tháng Tám 1945, chúng ta có phong trào học tập dân chủ,
học tổ, học nhóm. Phong trào “diệt dốt” do Chủ tịch Hồ chí Minh phát động
phong trào “đôi bạn chuyên cần” cũng đƣợc duy trì khá dài trong thời kỳ chiến
tranh chống Mỹ. Phải chăng đó chính là hình thức sơ khai của việc dạy học theo
nhóm ngày nay.
Những năm 80- 90 của thế kỷ XX, ở các trƣờng phổ thông đã tổ chức
phong trào “truy bài” trƣớc giờ học và “sào bài” sau buổi học. Việc “truy bài”
trƣớc giờ học là hình thức thảo luận theo cặp đôi, nghĩa là ngƣời này nêu câu
hỏi, ngƣời kia trả lời, nếu thiếu hay sai thì bổ sung cho nhau nhằm nắm chắc nội
dung bài học.“Sao bài” sau buổi học đƣợc diễn ra ở các nhóm học tập tại các
gia đình. Theo đó, các em ở cùng nhóm sẽ nhớ lại, khắc họa lại những kiến thức
đã học để nắm chắc kiến thức trên lớp.
Vào những năm cuối của thế kỷ XX, tổ chức học tập nhóm đƣợc diễn ra
dƣới nhiều hình thức: Nhóm tự quản, nhóm học tập ở một số môn học thể dục,
thủ công, âm nhạc, ngoại khóa, sinh hoạt câu lạc bộ…
13
Gần đây, trƣớc xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng “tích
cực hóa hoạt động của người học”, nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu vấn đề
học tập nhóm
Các tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên), (2003), “phương
pháp dạy học Lịch sử”, Nxb Giáo dục, đề cập một cách đầy đủ những phƣơng
pháp dạy học Lịch sử nhƣ hệ thống các phƣơng pháp dạy học Lịch sử, bài học
lịch sử, hình thành tri thức lịch sử cho học sinh ở trƣờng THPT.Tuy nhiên, trong
từng phƣơng pháp thì chƣa làm rõ một cách cụ thể.Ví dụ nhƣ: Phƣơng pháp dạy
học nêu vấn đề, chƣa đề cập đến phƣơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung
tâm. . .
Tác giả Nguyễn Trọng Tấn (dịch), “Cẩm nang thực hành giảng dạy”,
Nxb, ĐHSP Hà Nội (2005), đề cập đến những kiến thức tổ chức dạy học, học
tập và giảng dạy lợi ích của việc học tập hợp tác, cách thức tổ chức nhóm học
tập nhóm, đƣợc xem là một trong những phƣơng pháp “lấy học sinh làm trung
tâm”. Trong bài “Qui trình kiến tạo tình huống trong dạy học theo nhóm nhỏ”
của tác giả Trần Duy Hƣng, Tạp chí giáo dục số 7/2000, đã xem “Phương pháp
dạy học nhóm, thực chất, chỉ là trường hợp đặc biệt và phát triển cao của
phương pháp dạy học tích cực, hướng vào học sinh”.
2.2. Những công trình nghiên cứu về phương pháp tổ chức hợp tác nhóm
trong dạy học Lịch sử
Vấn đề dạy học theo nhóm cũng đƣợc đề cập đến trong nhiều luận án,
luận văn với nhiều cấp độ khác nhau:
Luận văn: “Dạy học lịch sử theo nhóm ở trường THPT hiện nay, thực
trạng, giải pháp và cách tiến hành” của Võ Minh Tập, tác giả nghiên cứu:
- Cơ sở lý luận của PPDH theo nhóm với tƣ tƣởng áp dụng các hình thức dạy
học hợp tác.
- Điều tra thực trạng việc sử dụng PPDH theo nhóm với tƣ tƣởng hợp tác ở
trƣờng THPT.
-Tiến hành thực nghiệm 3 giáo án đã thiết kế để đánh giá hiệu quả của PPDH
theo nhóm.
- Một số giải pháp để việc nghiên cứu và vận dụng dạy học lịch sử theo nhóm
đạt hiệu quả.
15
Luận văn đã làm nổi bật ưu điểm của phương pháp hoạt động nhóm
trong dạy học lịch sử với quan điểm hợp tác, chứng minh được các hình thức
dạy học theo nhóm là khả thi và mang lại hiệu quả giáo dục cao. Tuy nhiên, để
tài chưa đánh giá được mức độ thể hiện các kỹ năng, khả năng hợp tác của mỗi
cá nhân trong quá trình hoạt động nhóm. Đề tài góp phần thay đổi cách nhìn
trong việc đổi mới PPDH.
Trong luận văn của tác giả Phạm thị Hằng về: “Tổ chức hoạt động nhóm
trong dạy học lịch sử ở trường THPT (qua thực tế lớp 11)” đã:
- Đề cập đến cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động nhóm
TCHĐN tại lớp trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ
XIX (chƣơng trình chuẩn) tại trƣờng THPT Hoài Đức B, Hà Nội. Chúng tôi
nhận thấy, đây chính là khoảng trống để luận văn thạc sĩ tiếp tục nghiên cứu, đặc
biệt đề tài của chúng tôi có thể áp dụng vào quá trình dạy học tại trƣờng THPT
Hoài Đức B, Hà Nội. Chúng tôi tập trung làm sáng tỏ các nhiệm vụ sau:
+ Bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận về phƣơng pháp hợp tác nhóm.
+ Khảo sát, điều tra thực tiễn tổ chức hoạt động nhóm ở trƣờng THPT Hoài Đức
B, Hà Nội.
+ Xác định mục tiêu kiến thức, kỹ năng, phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc
đến giữa thế kỷ XIX.
+ Đề xuất một số dạng tổ chức hoạt động nhóm tại lớp trong dạy học Lịch sử
phù hợp với trƣờng THPT Hoài Đức B, Hà Nội.
+ Thiết kế giáo án thực nghiệm và rút ra kết luận sƣ phạm.
2. 4. Những vấn đề luận văn cần tập trung nghiên cứu
Từ thực tế nghiên cứu về phƣơng pháp hợp tác nhóm. Chúng tôi nhận
thấy tuy đây không phải là vấn đề mới mẻ. Nhƣng để chỉ rõ phƣơng pháp dạy
học theo hình thức nhóm tại lớp đƣợc vận dụng cụ thể ở trƣờng phổ thông nhƣ
thế nào thì chƣa có đề tài nghiên cứu đặc biệt là trong phần lịch sử Việt Nam từ
nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, hơn nữa đề tài của chúng tôi hƣớng tập chung
nghiên cứu sâu về thực trạng học ở trƣờng THPT trên địa bàn cụ thể ở Huyện
Hoài Đức, Thành phố Hà Nội. Đây sẽ là tài liệu quan trọng để chúng tôi vận
17
dụng đƣợc trong thực tế quá trình dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực của
học sinh.
Trong luận văn chúng tôi tập chung đi sâu nghiên cứu những vấn đề
chính:
+ Bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận về phƣơng pháp hợp tác nhóm.
+ Khảo sát, điều tra thực tiễn tổ chức hoạt động nhóm ở trƣờng THPT Hoài Đức
B, Hà Nội.
Để đạt đƣợc mục đích trên, Luận văn sẽ tập trung giải quyết những nhiệm
vụ sau:
+ Bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận về phƣơng pháp hợp tác nhóm.
+ Khảo sát, điều tra thực tiễn tổ chức hoạt động nhóm ở trƣờng THPT Hoài Đức
B, Hà Nội.
+ Xác định mục tiêu kiến thức, kỹ năng, phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc
đến giữa thế kỷ XIX.
+ Đề xuất một số dạng tổ chức hoạt động nhóm tại lớp trong dạy học Lịch sử ở
trƣờng THPT Hoài Đức B, Hà Nội.
+ Thiết kế giáo án thực nghiệm và rút ra kết luận sƣ phạm.
+ Đề xuất một số bài học kinh nghiệm trong dạy học tại lớp theo nhóm.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau:
+ Phƣơng pháp tổng hợp, phân tích tài liệu có liên quan đến phƣơng pháp dạy
học theo phƣơng pháp thảo luận nhóm.
+ Phƣơng pháp so sánh giữa cơ sở lý thuyết với thực tế khi tiến hành thực
nghiệm sƣ phạm.
+ Phƣơng pháp thống kê để đảm bảo tính chính xác và khoa học trong quá trình
điều tra khảo sát.
+ Phƣơng pháp giáo dục học (nhằm khai thác giáo viên và cách sử dụng phƣơng
pháp dạy học hiệu quả để giáo dục ngƣời học).
6. Giả thuyết khoa học
Chúng tôi cho rằng, trong quá trình dạy học lịch sử trên lớp, nếu giáo
viên biết vận dụng hình thức hợp tác nhóm theo một trình tự, bao gồm các giai
đoạn, các bƣớc, đƣợc xắp xếp một cách hợp lý phù hợp với hoạt động nhận thức
19
thì sẽ tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, từ đó nâng cao chất lƣợng
dạy học bộ môn.
7. Đóng góp của Luận văn
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT
ĐỘNG NHÓM TẠI LỚP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Trong các phƣơng pháp tiếp cận gián tiếp, dạy học theo nhóm có một vị trí
hết sức quan trọng cho nên cần đƣợc áp dụng phổ biến. Đây là phƣơng pháp dạy
học theo từng nhóm học sinh, làm cho các em “phát huy được mọi khả năng của
mình, đồng thời tiếp nhận được những nội dung kiến thức cùng với kỹ năng học
tập và ứng xử mới”. Thực hiện phƣơng pháp này, “Giáo viên chỉ can thiệp và
hướng hẫn ở mức tối thiểu, để phát huy tối đa khả năng tự quản và tự học” của
học sinh với nhau.
Phƣơng pháp này “Không dành để áp dụng cho một loại nội dung kiến thức
riêng biệt nào, mà chủ yếu để phát triển các kỹ năng nhận thức và ứng xử của
học sinh trong quá trình học tập. Phương pháp này có thể giúp học sinh hiểu
những sự liên kết và các mối liên hệ giữa các ý tưởng, biết lắng nghe một cách
tích cực, khả năng tóm tắt ý kiến trong nhóm, phát triển kỹ năng lãnh đạo, kỹ
năng phân tích, tổng hợp và đánh giá, khả năng đạt đến một sự nhất trí trong
thảo luận, khả năng xử trí tranh cãi và những ý kiến khác nhau” [ 11; 47]
Vì vậy, cần làm sáng tỏ những vấn đề của dạy học theo nhóm trong dạy học
lịch sử ở Trƣờng THPT.
1.1. Một số quan niệm về tổ chức hoạt động nhóm
Tổ chức quá trình dạy học
Tổ chức dạy học đƣợc hiểu là sự xắp xếp các yếu tố của một phức hợp
trong mối tác động qua lại của chúng, hay là sự xác định trật tự cấu trúc của một
hoạt động , bao gồm cả ý nghĩa chức năng của cấu trúc đó.
Tổ chức ở đây nên hiểu là sự xắp xếp, phối hợp hoạt động dạy của
thầy với hoạt động học của trò, trả lời câu hỏi thầy hay trò khi nào, làm gì, trong
thời gian dự kiến bao lâu. Do đó, theo chúng tôi , tổ chức quá trình dạy học thực
chất là quá trình thực hiện những biện pháp có cơ sở khoa học để tổ chức và
điều khiển các mối quan hệ tƣơng tác giữa ba thành tố cơ bản của quá trình dạy
21
Theo chúng tôi, nghĩa chung nhất của “tổ chức” đƣợc hiểu là sự sắp xếp
các yếu tố của một phức hợp trong mối tác động qua lại của chúng, hay là sự xác
định trật tự cấu trúc của một hoạt động, bao gồm cả ý nghĩa chức năng của cấu
trúc đó.Tổ chức quá trình dạy học thực chất là quá trình điều khiển các mối quan
hệ tƣơng tác giữa hoạt động dạy của thầy với hoạt động học của trò và nội dung
dạy học, làm cho chúng vận động, phát triển theo một trật tự nhất định nhằm
thực hiện các nhiệm vụ dạy học.
Trong Lý luận dạy học, TCHĐN đƣợc nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ
khác nhau. Có quan nhiệm cho rằng TCHĐN là một hình thức tổ chức dạy học,
quan niệm này coi TCHĐN nhƣ một cách thức tổ chức, tiến hành hoạt động dạy
học cho phù hợp với mục đích, nội dung của bài học. Khác với quan niệm trên,
một số nhà giáo dục lại coi TCHĐN là một phương pháp dạy học,theo họ
TCHĐN là một cách thức, một con đƣờng để đạt đƣợc mục đích của dạy học.
Nhƣng lại có quan niệm cho rằng TCHĐN là sự giao thoa giữa phương pháp
dạy học và hình thức tổ chức dạy học, nó vừa mang những đặc điểm của phƣơng
pháp dạy học,vừ mang những đặc điểm của hình thức tổ chức dạy học. Tuy khác
nhau nhƣng các cách tiếp cận vẫn có một số nét chung nhƣ: TCHĐN là cách tổ
chức để tiến hành hoạt động dạy học và điều khiển HS được chia ra thành nhiều
nhóm nhỏ.
Xuất phát từ nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn, chúng tôi tiếp cận và nghiên
cứu TCHĐN tại lớp dưới góc độ là một dạng tổ chức dạy học. TCHĐN tại lớp
đƣợc tìm hiểu ở các dấu hiệu sau:
- Là hình thức lao động tập thể, hợp tác giữa các chủ thể: HS- nhóm- GV.
Sự tƣơng tác theo kiểu cộng đồng là yếu tố duy trì sự thống nhất toàn vẹn của
quá trình dạy học.
- Trong quá trình TCHĐN tại lớp, các thành tố cơ bản của quá trình dạy
học đó là hoạt động dạy, hoạt động học và nội dung dạy học. Vừa tồn tại những
chức năng riêng, vừa tác động qua lại lẫn nhau theo một trật tự nhất định. Trong
sự tƣơng tác đó, HS là trung tâm, mọi tác động sƣ phạp đều xuất phát từ HS và
Trong quá trình hoạt động nhóm, thảo luận nhóm là khâu cơ bản then
chốt, trong đó học sinh trong nhóm tự giác, tích cực, chủ động nghiên cứu trao
24
đổi và bàn bạc thực hiện các nhiệm vụ học tập dƣới sự tổ chức điều khiển của
giáo viên.
Trên thực tế, ở các nƣớc phát triển, hoạt động nhóm khá phổ biến bởi vì
đây là phƣơng pháp dạy học khá toàn diện:
Về mặt giáo dưỡng, thông qua thảo luận dƣới sự hƣớng dẫn, tổ chức của
giáo viên, học sinh đƣợc định hƣớng hoạt động nhận thức trƣớc hết là nắm
vững, chính xác kiến thức cơ bản đang học. Vì vậy, “khả năng định hướng hoạt
động của học sinh là điều kiện tiên quyết của sự phát triển tính tích cực sáng tạo
của học sinh”
[43; 228], từ đó góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học. Qua trao đổi, thảo luận
với bạn trong nhóm, vốn kiến thức về lịch sử của học sinh trở nên bền vững và
sâu sắc, bởi vì các em tự tìm kiếm tri thức dƣới sự tổ chức hƣớng dẫn của giáo
viên.
Về mặt giáo dục, việc tổ chức hoạt động nhóm tạo môi trƣờng thuận lợi
cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập suy nghĩ trong việc tiếp
nhận kiến thức, góp phần hình thành các yếu tố của nhân cách, nhƣ hứng thú, ý
thức và thái độ tự tin trong học tập. Đặc biệt, hoạt động nhóm rất có ích trong
việc phát triển những kỹ năng trí tuệ bậc cao, nhƣ suy luận và giải quyết vấn đề.
Ngoài ra, hoạt động nhóm dựa trên nguyên tắc dân chủ và tƣơng hỗ giữa học
sinh, do đó tất cả học sinh từ khá, giỏi đến trung bình, yếu kém đều có thể tham
gia học nhóm.
Về mặt phát triển, tổ chức hoạt động nhóm sẽ có tác dụng phát triển tƣ
duy và rèn luyện cho học sinh năng lực diễn đạt một vấn đề lịch sử, các kỹ năng
giao tiếp cá nhân nhƣ: Nghe, nói, tranh luận và lãnh đạo, rèn kỹ năng hợp tác,
tƣơng hỗ và giúp học sinh tự tin hơn. Vì vậy trong thực tế dạy học ở trƣờng
THPT Việt Nam, việc tổ chức hoạt động nhóm đƣợc bắt đầu sử dụng rộng rãi.
thực sự tích cực hoạt động để chiếm lĩnh tri thức.
Nhóm học tập là môi trường, là phương tiện để học học sinh lĩnh hội tri
thức, phát triển trí tuệ và nhân cách. Trong học tập, lao động cá nhân là điều
kiện cần nhƣng chƣa đủ, phải bổ sung bằng lao động tập thể. Nhóm học tập là
nơi hội tụ và phát triển tiềm năng trí tuệ tập thể. Giao tiếp xã hội trong nhóm, là
cơ hội cho sự cọ sát về mức độ tiếp nhận tri thức, qua đó các em so sánh đối
Copyright: Tài liệu đại học ©