ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA SỬ
----------

LÊ THỊ HUYỀN THƯƠNG

Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử
Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp
10 (Chương trình chuẩn) ở trường THPT trên
địa bàn T.p Đà Nẵng

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP


A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa đặt ra những yêu cầu mới
đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế
hệ trẻ và đạo tạo nguồn nhân lực. Giáo dục cần đạo tạo đội ngũ nhân lực có khả năng đáp
ứng những đòi hỏi mới của xã hội và nhu cầu của thị trường lao động. Nhằm đáp ứng
những đòi hỏi đó, trong những năm trở lại đây nước ta đã có nhiều dự án phát triển giáo
dục và cải cách giáo dục đã và đang được thực hiện như: hỗ trợ thực hiện đổi mới chương
trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông cùng với việc đổi mới phương pháp và đánh giá
kết quả dạy học.
Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục nói
chung cũng như cải cách cấp trung học phổ thông nói riêng. Một số năm gần đây, các
trường phổ thông cũng đã có những cố gắng trong việc đổi mới PPDH và đã đạt được
những tiến bộ trong việc phát huy tính tích cực của học sinh. Tuy nhiên, các phương pháp
dạy học truyền thống, đặc biệt là thuyết trình vẫn chiếm một vị trí chủ đạo trong các
PPDH ở các trường THPT, hạn chế việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh,

Câu trả lời mang tính thuyết phục hiện nay là cách“tổ chức dạy học theo nhóm”.
Bởi vì bản thân nó, vốn có khả năng đáp ứng các tiêu chí xây dựng thành công con người
năng động, sáng tạo. Từ thực nghiệm đổi mới phương pháp dạy học, đã chứng tỏ qua
hoạt động nhóm sẽ làm cho mỗi thành viên bộc lộ được suy nghĩ, hiểu biết, thái độ của
mình, qua đó được tập thể uốn nắn, điều chỉnh, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức kỷ luật,
tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng... Với những ưu thế trên, HĐN được xem là
phương pháp dạy học khả thi, có thể áp dụng trong dạy học nói chung dạy học lịch sử nói
riêng, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục ở nhà trường phổ thông hiện nay.
Nhưng việc giảng dạy bộ môn Lịch sử theo phương pháp nhóm sẽ được tổ chức
như thế nào? Mục tiêu của nó là gì? Cách thực hiện ra sao? Quả là vấn đề này đang đặt ra
rất nhiều thử thách mà người giáo viên cần phải nghiên cứu giải quyết. Để góp phần giải
quyết phần nào những khó khăn nói trên, chúng tôi xin chọn đề tài “ Tổ chức hoạt động


nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương
trình chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn T.p Đà Nẵng” để làm khóa luận tốt nghiệp của
mình. Với đề tài này chúng tôi mong muốn sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả và
chất lượng giáo dục trong sự nghiệp trồng người - một nghề được xã hội rất coi trọng.
2. Lịch sử vấn đề
Dạy học dưới hình thức theo từng nhóm nhỏ tại lớp có lịch sử từ lâu đời. Người
khởi xướng phương pháp này là nhà triết học cổ Hi Lạp Socrate đã đề ra phương pháp
Scorate hay còn gọi là phương pháp truy vấn biện chứng, với đặc trưng chủ yếu là dùng
hội thoại, tranh luận để giúp một người hay một nhóm người tìm tòi và phát hiện ra chân
lý. Ý nghĩa của phương pháp này đối với quá trình dạy học hiện đại ở chỗ: người học
phải cùng với người dạy làm chủ quá trình lĩnh hội tri thức rồi sau đó mới có được tri
thức tức là làm chủ tri thức bản thân.
Hình thức tổ chức nhóm được bắt đầu tổ chức ở Đức, Pháp vào thế kỷ XVIII, ở
Anh vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX hình thức này được sử dụng dưới hình thức
dạy học hướng viên được gọi là hình thức dạy học tương trợ, do Joseph Lancaster và
Andrew Bell đề ra.

theo hình thức hợp tác nhóm với qui mô lớn vào những năm 1950-1960, với các công
trình nghiên cứu của Bozdanxky, Rot, Kupixevich, Palatopxky… các tác giả đều khẳng
định: Dạy học nêu vấn đề theo hình thức hợp tác nhóm có hiệu quả hơn hẳn so với dạy
học nêu vấn đề ở lớp hoặc theo cá nhân. Trong cuốn chuyên khảo “Dạy học nêu vần đề”
Ôkôn, V. đã tiến hành tổng kết các hình thức và các giai đoạn dạy học theo nhóm, mặt
khác cũng chỉ rõ việc tổ chức dạy học nhóm sẽ được diễn ra như thế nào trong hoàn cảnh
cụ thể tương ứng với mục đích môn học, tiết học và vào tài nghệ sư phạm của giáo viên
Hiện nay, vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm
trở thành một trong những phương hướng của cải cách giáo dục ở nước ta. Và một trong
những phương pháp được xếp vào các phương pháp giáo dục theo hướng lấy học sinh
làm trung tâm có hiệu quả đó là hình thức tổ chức hoạt động nhóm. Tuy nhiên, việc vận
dụng tổ chức dạy học theo nhóm sao cho có hiệu quả trong một môn học cụ thể, đặc biệt


là môn học lịch sử đòi hỏi phải có sự tiếp tục nghiên cứu. Theo hướng này, ở Việt Nam
cũng đã có một số công trình nghiên cứu như:
Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” do Giáo sư Phan Ngọc Liên ( chủ biên)
đã trình bày về lý luận, quan niệm tư tưởng, nghiệp vụ sư phạm, bài học lịch sử, hình
thành tri thức lịch sử cho học sinh…Bên cạnh đó, cũng đã đề cập đến hệ thống các
phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông trong đó có khái quát về hình
thức tổ chức thảo luận nhóm, hoạt động nhóm.
Cuốn “Các con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường
phổ thông” - GS Nguyễn Thị Côi cũng đã đi sâu gợi mở các con đường và biện pháp
nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông, tác giả đã trình bày hình
thức, cách tổ chức hoạt động theo nhóm trong dạy học lịch sử nhằm phát huy tính tích
cực của học sinh.
Đặc biệt là cuốn “Một số vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học ở trường
trung học phổ thông” do Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier nghiên cứu cũng đã trình bày
về thực trạng dạy học hiện nay và đề ra các hình thức dạy học tiên tiến trong đó có hình
thức tổ chức hoạt động nhóm, tác giả đã viết rất cụ thể về cơ sở lý luận của vấn đề nghiên

Tổ chức việc dạy học theo nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến
giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình Chuẩn) ở trường THPT trên địa bàn TP. Đà Nẵng.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cách tổ chức hoạt động theo nhóm trong dạy học ở trường THPT nói
chung và việc áp dụng hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến
giữa thế kỷ XIX nói riêng, góp phần tạo hứng thú, say mê học tập cho học sinh, nhằm
nâng cao hiệu quả bài học lịch sử.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài là:
- Tìm hiểu về cơ sở lý luận hoạt động nhóm
- Xác định nội dung chính của phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ
XIX.


- Tiến hành điều tra cơ bản về việc tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học lịch
sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10 (Chương trình Chuẩn) ở trường
THPT trên địa bàn TP. Đà Nẵng
- Đưa ra các hình thức và biện pháp để tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học
lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX.
- Tiến hành thực nghiệm giáo dục để kiểm tra, đánh giá tính khả thi của đề tài.
5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
5.1. Nguồn tư liệu nghiên cứu
Để tài được hình thành trên cơ sở nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Tuy nhiên tư liệu
thành văn đóng một vai trò quan trọng. Đó là các tác phẩm nghiên cứu về lịch sử, phương
pháp dạy học lịch sử, các văn kiện Đảng, sách báo tạp chí, tài liệu mạng…
5.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: để đảm bảo về mặt tư tưởng, trong quá trình nghiên cứu vấn đề
này chúng tôi trên lập trường sử học Macxit, nghiên cứu theo quan điểm duy vật lịch sử
và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mac – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Dựa trên cơ

Chương 3: Một số hình thức và biện pháp để tiến hành giảng dạy bằng hoạt động nhóm
trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX, lớp 10( Chương trình
chuẩn) ở trường THPT.


B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT
ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Khái niệm tổ chức dạy học nhóm
Theo từ điển Tiếng Việt” thì “nhóm” là một ít người, một ít vật hợp chung lại [32,
tr.864]. Từ đó có thể hiểu “nhóm học tập” là một số ít người được tập hợp hình thành nên
nhóm nhằm cùng nhau tiếp nhận và giải quyết những nhiệm vụ được đặt ra trong quá
trình học tập.
Như vậy, tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học là một hoạt động học tập có sự
phân chia học sinh theo từng nhóm nhỏ với đủ thành phần khác nhau về trình độ, cùng
trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa học sinh – học sinh và học sinh - giáo viên
để làm rõ và làm giàu kiến thức cần thu nhận. Mỗi nhóm tự hoàn thành các nhiệm vụ học
tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Từng thành viên của nhóm không chỉ có
trách nhiệm với việc học tập của mình mà còn có trách nhiệm quan tâm đến tiến trình học
tập, làm việc của bạn bè trong nhóm.
Từ trước đến nay, các nhà nghiên cứu về lý luận dạy học đã nêu lên những định
nghĩa về hoạt động nhóm trong dạy học như:
Theo A.T.Francisco (1993): “Học tập nhóm là một phương pháp học tập mà theo
phương pháp đó học viên trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và hợp tác với nhau trong học
tập”.
T.S Trần Quốc Tuấn: “Học tập cùng người khác theo cặp, theo nhóm nhỏ và theo
nhóm lớn được gọi là học tập và hợp tác trong nhóm”. [33, tr.22]
Ths. Nguyễn Trọng Sửu: “Dạy học nhóm là hình thức xã hội của dạy học, trong đó
học sinh của mỗi lớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian ngắn mỗi

qua việc tự tìm hiểu nghiên cứu vấn đề trước và thảo luận, trao đổi với nhiều người sẽ
giúp học sinh nhớ được kiến thức lâu hơn đồng thời sẽ nắm vững kiến thức hơn.
Thứ hai, là mục tiêu kỹ năng: giúp người học rèn luyện các kỹ năng tư duy và kỹ
năng xã hội. Việc giảng dạy theo nhóm thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp với
việc học tập hướng tới người học, khuyến khích sự độc lập tự chủ của người học. Để giải


quyết nhiệm vụ được giao mỗi học sinh thông qua việc phân tích, suy luận, tổng hợp,
đánh giá, giải quyết vấn đề… để đưa ra những giải pháp, cách biểu đạt riêng cho vấn đề
đó, từ đó giúp phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinh. Nếu trong phương
pháp thuyết trình, người học chỉ có thể trao đổi với nhau được rất ít thì trong làm việc
theo nhóm các thành viên tham gia có cơ hội đưa ra quan điểm của mình đối với chủ đề
thảo luận, mặt khác nó nâng cao được tính tương tác giữa các thành viên nhằm tác động
tích cực đến người học như: tăng cường động cơ học tập, nảy sinh những hứng thú mới,
hình thành kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xã hội, năng lực hoạt động thực tiễn, kĩ năng trình
bày, tranh luận, chia sẻ tư tưởng và cách giải quyết vấn đề, khích lệ mọi thành viên tham
gia học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, phát triển được các mối quan hệ và quan tâm đến
nhau.
Thứ ba, là mục tiêu thái độ: giúp người học yêu thích môn học hơn, gắn bó với
bạn bè hơn, có ý thức với tập thể hơn, biết dân chủ hơn. Các thành viên trong nhóm biết
được sự phụ thuộc lẫn nhau. Làm việc theo nhóm là cách học cho phép tất cả các thành
viên trong nhóm giải quyết một cam kết làm việc được mô tả rõ ràng, không được giảng
viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ và sự phân công công việc
trong nhóm, dẫn đến đời sống tình cảm của học sinh cũng được phát triển trên cơ sở sự
chia sẽ, đồng cảm, giúp đỡ nhau trong học tập. Đồng thời, qua đó mỗi thành viên trong
nhóm tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân mà còn
vì thành công của cả nhóm. Hay nói cách khác, việc tổ chức dạy học theo nhóm không
phải là hình thức nhằm thay thế học tập cá nhân mà là để giúp cá nhân thực hiện nhiệm
vụ học tập của mình thông qua trao đổi, thảo luận với các thành viên cùng học.
Cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy thì những ưu điểm cơ bản trên sẽ

được đặt ra cho mỗi nhóm.
- Giáo viên là người thiết kế các nhiệm vụ học tập và đưa ra các hoạt động cụ thể
cho từng nhóm. Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức hướng dẫn chứ không phải là người
đưa ra kiến thức.


- Học sinh là chủ thể tích cực chủ động sáng tạo của hoạt động học tập. Dạy học
theo nhóm là sự tác động trực tiếp giữa học sinh với nhau, cùng nhau thảo luận và cùng
nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập. Mỗi cá nhân phải tự hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Thành công của cá nhân là thành công của cả nhóm.
- Giáo viên là “người thức tỉnh tổ chức và đạo diễn”. Trong giờ học theo nhóm,
giáo viên dẫn dắt học sinh khám phá, lĩnh hội kiến thức qua từng bước. Các nhóm học
sinh tự tiến hành các hoạt động, qua đó có thể rút ra các tri thức cần thiết cho mình. Giáo
viên là người tổ chức, điều khiển học sinh tự tiến hành các hoạt động.
Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị
cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội, trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự
phân công hợp tác với tập thể cộng đồng. Trong xu hướng toàn cầu hoá, xuất hiện nhu
cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia thì năng lực hợp tác thực sự trở thành mục tiêu
đào tạo của giáo dục nhà trường.
1.1.3. Vai trò của việc vận dụng dạy học theo nhóm trong dạy học
* Về mặt giáo dưỡng:
Dạy học lịch sử cũng như dạy bất cứ môn học nào trong nhà trường đều nhằm cung
cấp kiến thức, hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng, chính trị, phẩm chất
đạo đức, định hướng nghề nghiệp, phát triển học sinh nắm được những quy luật của tự
nhiên xã hội, con người vân dụng một cách sáng tạo những hiểu biết đó vào cuộc sống.
Tuy nhiên, so với môn học khác, môn lịch sử có đặc điểm là tri thức lịch sử mang tính
quá khứ, lịch sử là những gì đã xảy ra từ khi con người và xã hội hình thành đến nay. Bởi
vậy, trong nhận thức lịch sử “Người ta không thể trực tiếp quan sát được lịch sử quá khứ
mà chỉ nhận được một cách gián tiếp thông qua các tài liệu, hoặc giả thuyết dựa vào hiện
tượng lịch sử tương tự của cái mới, của các dân tộc khác để phân tích, suy nghĩ những

đó các lỗi sai được giải đáp mà trong bầu không khí rất thoải mái. Việc thảo luận cùng
các thành viên khác trong lớp và nhóm, nhiệm vụ học tập được giải quyết dễ dàng, học
sinh sẽ nhanh chóng hình thành các khái niệm, hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử,
nắm được nội dung của mỗi giai đoạn lịch sử.
Trong các giờ học theo nhóm, cùng một đơn vị thời gian nhưng có thể huy động
được rất nhiều học sinh tham gia vào hoạt động học tập, điều này rất có ý nghĩa đối với


việc tăng tính tích cực và tính năng động của người học. Giảm được tâm lý học sinh về
các sự kiện lịch sử “khó nuốt”, khó nhớ và không có hứng học lịch sử, không tập trung
vào nghe giảng môn học.
Khi học tập trong nhóm, học sinh sẽ thảo luận xung quanh từng đề tài cụ thể có thể
tìm hiểu về nhân vật lịch sử, về các trận đánh, đặc điểm của phong trào đấu tranh của
nhân dân ta,…Hoạt động này đòi hỏi người học phải đọc nhiều tài liệu, tự mình tìm hiểu
trước sau đó thảo luận trao đổi cùng nhóm, nghiên cứu. Qua đó bổ sung, khắc sâu những
tri thức đã tiếp nhận. Phương pháp tổ chức nhóm đã chuyển trách nhiệm phải hiểu bài
sang cho người học. Khi làm việc nhóm sẽ có sự so sánh thường xuyên các kết quả của
từng cá nhân, học sinh sẽ có một ý niệm rõ ràng về giá trị chân thực của mình, lòng tự
trọng chính là điều kiện đầu tiên của sự trưởng thành về mặt nhân cách xã hội.
Ngoài ra, tổ chức nhóm trong dạy học mang lại cho học sinh một cơ hội thuận lợi
để làm quen với nhau. Nó cũng khơi dậy sự gắn bó tập thể, đặc biệt là khi có hiện diện
yếu tố cạnh tranh sẽ là một động cơ học tập rất mạnh.
* Về mặt giáo dục:
Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử góp phần tạo nên không khí sôi nổi,
hứng thú trong học tập, giúp học sinh nắm nội dung bài học sâu hơn, nhớ kĩ hơn. Bên
cạnh đó, tổ chức hoạt động nhóm với các chủ đề như về nhân vật lịch sử, về các cuộc
kháng chiến chống giặc ngoại xâm, về tình hình xã hội…sẽ giúp giáo dục truyền thống,
tư tưởng chính trị, đạo đức, tình cảm yêu, ghét, niềm tự hào truyền thống tốt đẹp của dân
tộc cho học sinh THPT. Góp phần hình thành, phát triển nhân cách cho học sinh. “Việc
giáo dục tư tưởng qua bộ môn lịch sử bao giờ cũng được coi trọng, càng được coi trọng

qua đó, học sinh phát triển được khả năng tổng hợp, đánh giá vấn đề khi tìm ra điểm mới,
điểm tiến bộ và hạn chế của từng lĩnh vực, giúp các em suy nghĩ được nguyên nhân vì
sao lại như vậy, phát triển tư duy của học sinh tìm ra vấn đề.
Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trên, phương pháp dạy học
nhóm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập lịch sử ở trường
trung học phổ thông. Tuy nhiên, người giáo viên phải biết kết hợp với các phương pháp,
phương tiện dạy học khác và lựa chọn hình thức tổ chức nhóm như thế nào cho phù hợp
với từng bài học, mục học cụ thể để đem lại hiệu quả cao. Không nên vận dụng một cách


hình thức, máy móc, gây ra sự nhàm chán cho người học. Phải phát huy được ưu điểm
của phương pháp nhằm đảm bảo tốt mục tiêu giáo dục theo hướng phát triển học sinh một
cách tích cực, năng động, năng động, sáng tạo toàn diện cả về mặt tri thức, phẩm chất đạo
đức cũng như năng lực tư duy.
1.1.4. Các hình thức hoạt động nhóm và qui trình tổ chức dạy học nhóm
1.1.4.1. Các hình thức hoạt động nhóm
Trong quá trình dạy môn lịch sử, để học sinh thực sự hoạt động tích cực, chủ động
chiếm lĩnh tri thức và để nâng cao hiệu quả giờ học, việc tổ chức học sinh học theo nhóm
phải theo một qui trình hợp lí,và không phải bài học lịch sử nào, mục nào, chương nào
trong chương trình sách giáo khoa cũng có thể thực hiện phương pháp dạy theo nhóm.
Điều này giáo viên cần nên phân biệt và biết cách lựa chọn và vận dụng các hình thức,
mô hình tổ chức hoạt động nhóm phù hợp.
 Nhóm nhỏ ( thì thầm)
Đây là hình thức tổ chức hoạt động nhóm cho 2 học sinh ngồi cạnh nhau hoặc 3
học sinh ngồi chung bàn trao đổi với nhau để giải quyết đề tài thảo luận do giáo viên nêu
ra. Trong quá trình thảo luận các tình huống, học sinh sẽ thu nhận kiến thức một cách tích
cực.
- Ưu điểm của hình thức tổ chức này là không mất thời gian tổ chức, không xáo trộn
chỗ ngồi mà vẫn huy động được học sinh làm việc cùng nhau.
- Tuy nhiên, hình thức này có hạn chế là hiệu quả huy động năng lực trí tuệ của tập

nhau sau khi thực hiện một hoạt động nào đó. Tạo bầu không khí thân mật gần gũi, rèn
luyện kĩ năng lắng nghe những ý kiến khác nhau, biết quan sát và kiềm chế.
Hình thức này được tổ chức như sau: giáo viên chọn 5-7 học sinh hoặc nhiều hơn
làm nhóm đại diện ngồi vào vòng trong. Những học sinh còn lại ngồi vòng ngoài. Vòng
trong thảo luận dưới sự điều khiển của giáo viên. Vòng ngoài quan sát lắng nghe. Vòng
trong kết thúc thảo luận, vòng ngoài nhận xét, bình luận và bổ sung. Điều cần lưu ý đối
với hình thức hoạt động nhóm này là vấn đề đưa ra thảo luận phải hấp dẫn, có khả năng
gây tranh luận hoặc để lại những kinh nghiệm quí báu cho học sinh.
Thực hiện mô hình hoạt động nhóm này mất nhiều thời gian, nên thường áp dụng
trong các hoạt động ngoại khóa là thích hợp. Giáo viên phải bao quát, điều hành nhóm
đại diện cũng như toàn thể học sinh của lớp. Nội dung đưa ra thảo luận thường là vấn đề
khó, cần huy động trí tuệ của tập thể (nhóm), và cá nhân. Nhóm đại diện công khai cho
những còn lại ở vòng ngoài cùng nghe, sau đó trình bày kết quả thảo luận trước lớp, các
học sinh còn lại theo dõi và có ý kiến bổ sung, tranh luận với nhóm đại diện. Cuối cùng,
giáo viên tổng hợp các ý kiến và rút ra nhận xét, kết luận vấn đề.
Sơ đồ hình thức nhóm bể cá.


 Nhóm Kim tự tháp ( nhóm “cái phễu)
Mô hình này nhằm tổng hợp ý kiến của cả lớp về một nội dung được đưa ra
thảo luận. Đây là mô hình hoạt động nhóm có sự kết hợp nhiều mô hình tổ chức khác
nhau. Đầu tiên, giáo viên nêu vấn đề cần thảo luận (đây là vấn đề cần thảo luận xuyên
suốt) và yêu cầu từng cá nhân nghiên cứu. Tiếp theo, tổ chức thảo luận nhóm nhỏ 2-3 học
sinh để các em trao đổi ý kiến của mình và rút ra những kết luận chung của nhóm. Sau
đó, các nhóm nhỏ sẽ nhập lại thành những nhóm lớn hơn 6-9 học sinh…Cứ như vậy sẽ có
2 nhóm lớn (mỗi nhóm là nửa số học sinh trong lớp), tổng kết hai bản kết quả thảo luận
của hai nhóm lớn sẽ có một bản tổng kết các ý kiến của cả lớp. Như vậy, bất kỳ ý kiến
các nhân nào cũng đều dựa trên ý kiến của số đông.
Hình thức học tập này thể hiện tính dân chủ và dựa trên nguyên tắc tương hỗ. Mô
hình này phù hợp với các giờ ôn tập khi học sinh phải nhớ lại các định nghĩa, khái niệm,

đảm nhận; là một trong những cấu trúc ưu việt nhất, có hiệu quả nhất; đề cao tương tác
bình đẳng và tầm quan trọng của từng thành viên trong nhóm; loại bỏ gần như triệt để
hiện tượng ăn theo, chi phối tách nhóm; có thể áp dụng trong giờ ôn luyện, luyện tập,
tổng kết kiến thức. Song, vẫn có hạn chế đó là mất thời gian thảo luận. .


Sơ đồ hình thức hoạt động nhóm chuyên sâu (hoạt động nhóm chuyên gia)

AA
AA

BB
BB

AB
CD

CC
CC

Nhóm xuất phát

DD
DD

1.1.4.2. Qui trình tổ chức dạy học nhóm
Trình tự các bước tiến hành trong quá trình hoạt động nhóm không hoàn toàn cứng
nhắc, theo mô típ nhất định. Mà mỗi giáo viên có thể có những bước tiến hành khác nhau.
Theo TS. Trần Quốc Tuấn: “Thông thường một hoạt động học tập theo nhóm
được tiến hành theo các bước với những công việc sau đây: 1) Làm việc chung cả lớp; 2)

nhiệm
vụ

Nhiệm vụ của học sinh
- Thu thập thông tin, tái hiện tri

- Tổ chức các nhóm học tập (chọn thức chuẩn bị làm việc theo
kiểu nhóm, số lượng nhóm).

nhóm .

- Giao nhiệm vụ cho từng nhóm (tùy
theo dạng va đặc điểm của từng
nhóm mà giao nhiệm vụ được giao
khác nhau).
- Dự kiến thời gian hoạt động nhóm.
- Hướng dẫn cách làm việc nhóm.
Bước 2

- Hướng dẫn học sinh tổ chức các - Học sinh tham gia vào các

Chuẩn bị nhóm học tập (có nhiều cách: gọi số nhóm đã được phân công.
hoạt

ngẫu nhiên, chỉ định từng học sinh cụ

động

thể, chia từng cặp…).


luận bế tắc, đi chệch hướng giúp các nhóm, mỗi thành viên nêu ý
nhóm hoàn thành nhiệm vụ được kiến cá nhân nếu không thống
giao.

nhất thì trao đổi để đạt được sự

- Phát hiện các nhóm hoạt động chưa thống nhất chung trong nhóm.
có hiệu quả để uốn nắn và điều
chỉnh.
- Xây dựng mối liên hệ thân thiện,
hợp tác giữa giáo viên- học sinh, học
sinh- học sinh trong quá trình học
tập.
Bước 4

- Hướng dẫn các nhóm báo cáo kết - Đại diện các nhóm trình bày,

Trình

quả thảo luận.

bảo vệ kết quả của mình trước

bày và

- Ghi lại những nội dung quan trọng, lớp.

đánh giá

những nội dung chưa rõ hoặc những - Đánh giá kết quả của các


việc của nhóm mình với các

- Dựa vào kết quả của từng nhóm, nhóm khác để điều chỉnh kết