TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA LỊCH SỬ
----------------------

TRỊNH THỊ TÂM

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX
(LỚP 10 CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Lịch sử

Người hướng dẫn khoa học

ThS. NGUYỄN THỊ QUÝ

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới cô giáo ThS.Nguyễn Thị
Quý, người đã chỉ bảo, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi
để em hoàn thành khóa luận này.
Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các thầy cô giáo khoa Lịch sử,
trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, những người đã truyền cho em những bài học,
những kĩ năng, kiến thức, cũng như những kinh nghiệm quý báu và tạo mọi điều
kiện cho em hoàn thành đề tài nghiên cứu này. Xin gửi cảm ơn đến Thư viện trường
Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, Thư viện trường Đại học Sư phạm
Hà Nội, Thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy cô giáo và toàn thể
các em học sinh trường THPT Đông Anh, trường THPT Thanh Chương I, trường

6. Đóng góp của khóa luận ............................................................................... 9
7. Bố cục của khóa luận ................................................................................. 10
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY
HỌCTHEO CHỦ ĐỀ PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN
GIỮA THẾ KỈ XIX (LỚP 10 CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) .................................. 11
1.1. Những vấn đề lí luận liên quan đến dạy học chủ đề .................................. 11
1.1.1.Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu .............................. 11
1.1.2. Các bước tổ chức dạy học theo chủ đề .............................................. 14
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của dạy học theo chủ đề ........................................... 17
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu (Những vấn đề liên quan đến
thực hiện dạy học theo chủ đề) ....................................................................... 21
1.2.1. Định hướng đổi mới chương trình giáo dục THPT ............................. 21
1.2.2. Đặc điểm học sinh THPT.................................................................. 23
1.2.3. Một số định hướng vận dụng PPDH theo chủ đề trong môn LS ở
trường THPT............................................................................................. 24
1.2.4. Đặc trưng của kiến thức lịch sử, dạy học Lịch sử............................... 26
1.2.5. Thực trạng DHLS theo chủ đề ở trường THPT .................................. 29
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ................................................................................ 34


Chương 2. TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ PHẦN LỊCH SỬ VIỆT
NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX (LỚP 10 CHƯƠNG TRÌNH
CHUẨN) ................................................................................................................... 36
2.1. Chương trình, sách giáo khoa môn lịch sử cấp THPT ............................... 36
2.1.1. Ưu điểm ........................................................................................... 36
2.1.2. Hạn chế: .......................................................................................... 37
2.1.3. Phân tích chương trình sách giáo khoa phần lịch sử Việt Nam từ
thế kỉ X đến giữa thế XIX ........................................................................... 38
2.2 Thiết kế chủ đề ........................................................................................ 43
2.2.1. Yêu cầu thiết kế chủ đề ..................................................................... 43


: Phương pháp dạy học

SGK

: Sách giáo khoa

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

GDPT

: Giáo dục phổ thông


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Bảng so sánh những kĩ năng học sinh được rèn luyện sau giờ học
lớp thực nghiệm (10A3) và lớp đối chứng (10A4) (Tỷ lệ %) ................. 84
Bảng 2.2: Bảng thống kê điểm kiểm tra của học sinh lớp đối chứng (10A4) và
lớp thực nghiệm (10A3) .......................................................................... 85
Hình 2.1: Biểu đồ thể hiện mức độ yêu thích của học sinh đối với giờ họcở lớp
thực nghiệm (10A3) và lớp đối chứng (10A4) (Tỷ lệ %)....................... 82
Hình 2.2: Biểu đồ so sánh kết quả bài kiểm tra của hai lớp lớp thực nghiệm
(10A3) và lớp đối chứng (10A4) (Tỷ lệ %) ............................................. 86


1


Chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 sẽ được đổi mới theo tiếp cận
năng lực trên cơ sở dạy học tích hợp đơn môn, liên môn, xuyên môn trong lĩnh vực
khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn, khoa học – công nghệ. Sự kết hợp
đó dựa trên nguyên lí “Tích hợp là phương thức hình thành nhân cách phát triển
toàn diện” và phát triển năng lực là nguyên tắc xuyên xuốt chương trình giáo dục
phổ thông sau năm 2015. Năng lực chỉ có thể hình thành và phát triển ở học sinh
thông qua tổ chức dạy học bằng các hoạt động. Hoạt động xét về phương diện logic
khoa học là một tổ hợp các thành phần kiến thức, kĩ năng của nhiều khoa học. Các
kiến thức khoa học từ các môn học khác nhau phải được lựa chọn theo nguyên tắc
hướng vào làm sáng tỏ một vấn đề nào đó có giá trị như một tiêu đề cốt lõi. Việc lựa
chọn thành phần nội dung và phương pháp tổ chức học sinh lĩnh hội, vận dụng nội
dung đó được định hướng bởi các chủ đề có phạm vi khái quát ở các cấp độ khác
nhau. Giá trị tích hợp hay phạm vi tích hợp tăng dần từ các chủ đề trong một phân
môn, trong một môn học (khoa học chuyên ngành), trong một lĩnh vực (khoa học tự
nhiên, khoa học xã hội – nhân văn…).
Dạy học theo chủ đề là một trong những xu thế dạy học hiện đại. Hiện nay,
nhiều nước trên thế giới đã thực hiện dạy học theo chủ đề đối với các môn học
trong nhà trường phổ thông và đã đem lại hiệu quả nhất định, thí dụ như Australia,
Anh, Hoa Kì, Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản, Ấn độ, Singapo, CHLB Đức... Với
bối cảnh hội nhập quốc tế.
Việc xây dựng chủ đề và tổ chức dạy học theo chủ đề sẽ giúp người học
nắm chắc kiến thức và rèn kĩ năng tổng hợp, xử lý thông tin, đặc biệt là kĩ năng
hệ thống hóa, kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích tổng hợp. Với cách khai
thác chủ đề là đơn vị nội dung cơ bản để tổ chức dạy học vừa tránh được dạy
những kiến thức, sự kiện, hiện tượng một cách rời rạc vừa là phương thức phát
triển năng lực người học.

vấn về nhân văn và về tự nhiên…” [14;99].
Tài liệu giáo dục lịch sử tác giả N.G.Đai - ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học
lịch sử như thế nào” đã nêu ý nghĩa của việc sử dụng các nguồn tư liệu: phải sử
dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn
vẻ…Ông viết:“Toàn bộ công tác dạy học sẽ vô cùng có lợi, nếu thầy giáo hiểu môn
học trên cơ sở tất cả các nguồn tư liệu hiện nay” [13;13]. Đai- ri còn nhấn mạnh:

3


“Thầy giáo bắt buộc phải biết rõ những thành tựu của khoa học lịch sử và của các
khoa học giáo dục...phải biết tất cả những hiện tượng quan trọng nhất của đời sống
chính trị xã hội và văn hóa” [13;13].
Khi trình bày về sự phát triển của khoa học LS, N.A. E- Rô- Phê- Ép đã đề cập
đến nhiều vấn đề về LS xã hội, về văn hóa, tư tưởng, triết học, về nhiều lĩnh vực
chuyên môn của khoa học lân cận, “họ hàng” với khoa học lịch sử. Trong cuốn
“Lịch sử là gì” ông khẳng định: “Không có một bộ môn khoa học nào có thể phát
triển một cách đơn độc” [12;147]. Tác giả nêu rõ mối quan hệ giữa LS với các khoa
học nghiên cứu xã hội khác nhau, như xã hội học, dân tộc học, tâm lí xã hội…rất
chặt chẽ.“Sở dĩ các ngành khoa học này xích gần nhau vì chúng cùng nghiên cứu
một đối tượng như nhau”[12;147].
2.2. Tài liệu trong nước
2.2.1. Sách chuyên khảo PPDHLS
Trong nhiều cuốn sách, các nhà nghiên cứu đã đề cập đến dạy học tích hợp,
liên môn, dạy học theo chủ đề và vai trò, ý nghĩa to lớn của những PPDH đó trong
quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay.
Thứ nhất đó là cuốn “Một số chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử”(2002)
trong cuốn này TS. Nguyễn Anh Dũng trong bài viết “Tích hợp kiến thức các bộ
môn khoa học xã hội trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông” đã đề cập đến một
số vấn đề về tích hợp, chủ yếu là các kiến thức bộ môn khoa học xã hội như Địa lý,

có thể linh hoạt trong quá trình giảng dạy, học sinh học được nhiều và chủ động tìm
tòi, chiếm lĩnh kiến thức. Hơn nữa khi học theo chủ đề sẽ giúp học sinh ôn tập có hệ
thống và dễ dàng ghi nhớ kiến thức.
Trong cuốn “Phương pháp ôn tập Lịch sử ở trường phổ thông – Một số vấn đề
lý luận và thực tiễn” (2012), TS. Hoàng Thanh Tú đã nêu lên việc căn cứ vào trình
độ học sinh, loại bài ôn tập trong chương trình, mục tiêu bài học cần đạt để lựa
chọn, cấu trúc nội dung ôn tập phù hợp với hình thức tổ chức và phương pháp tiến
hành. Nội dung ôn tập có thể được cấu trúc theo các chủ đề khái quát, so sánh các
sự kiện trong mối quan hệ đồng đại, lịch đại, hay cũng có thể cấu trúc theo chủ đề
tương ứng với các nội dung chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, kháng chiến. Dạy và
học Lịch sử theo các chủ đề, chuyên đề không chỉ tạo tư duy logic cho học sinh,
tăng khả năng hiểu bài mà còn giúp quá trình ôn tập hiệu quả hơn. Trên cơ sở đó

5


học sinh được ôn tập, củng cố, tổng hợp các kiến thức ở mức độ cao và biết vận
dụng sáng tạo trong học tập.
2.2.2. Tạp chí, báo cáo nghiên cứu về dạy học theo chủ đề
PGS.TS. Nghiêm Đình Vỳ trong báo cáo tham luận “Một số suy nghĩ ban đầu
về định hướng xây dựng chương trình và SGK môn Lịch sử ở trường phổ thông sau
2015” tại Hội thảo khoa học quốc gia về dạy học Lịch sử ở trường phổ thông Việt
Nam đã chỉ rõ: “Hiện nay môn Lịch sử ở THPT đang được học theo chương trình
đồng tâm với THCS, nhưng mức độ chưa được tốt. Chúng tôi đề nghị không nên
học lặp lại mà nên áp dụng dạy theo chủ đề cả về lịch sử thế giới và lịch sử Việt
Nam. Nói như vậy không có nghĩa là môn Lịch sử là môn tự chọn, mà như trên tôi
đã đề nghị phải là môn cơ bản, bắt buộc. Nhưng vẫn nên theo xu thế là trong nội bộ
môn Lịch sử có những chủ đề bắt buộc và có cả chủ đề tự chọn”. Nhìn nhận từ thực
trạng dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay thì yêu cầu đổi mới là
vấn đề cấp thiết. Việc tổ chức dạy học lịch sử theo chủ đề là một trong những

dạy học phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1954 trong các trường THPT
chuyên. Trong khóa luận “Phương pháp dạy học các chủ đề trong phần lịch sử
ViệtNam lớp 11, chương trình chuẩn” (Khóa luận tốt nghiệp năm 2012, Trường ĐH
Giáo dục, ĐHQGHN), tác giả Trương Thị Hòa cũng đã khẳng định vai trò, ý nghĩa
của phương pháp dạy học theo chủ đề đặc biệt là vận dụng trong dạy học lịch sử ở
các trường THPT theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Đồng
thời tác giả cũng đã đề xuất một số cách thức xây dựng các chủ đề trong dạy học
lịch sử ở lớp 11, chương trình chuẩn.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trên đã trình bày những nội dung cơ
bản về dạy học tích hợp, dạy học theo chủ đề và nhấn mạnh vận dụng dạy học tích
hợp theo chủ đề trong môn Lịch sử, nhiệm vụ của giáo viên và học sinh cũng như
những ưu điểm của dạy học theo chủ đề. Khẳng định dạy học theo chủ đề là một xu
hướng chung của nhiều nước trên thế giới và là xu thế tất yếu trong quá trình đổi
mới ở nước ta. Tuy nhiên, các tài liệu trên chưa đi sâu vào việc xây dựng các chủ đề
tích hợp trong phần Lịch sử Việt Nam lớp 10, vận dụng các phương pháp dạy học
phù hợp các chủ đề Lịch sử.Trên cơ sở đó, bài khóa luận sẽ đi sâu vào trình bày cơ
sở lí luận, thực tiễn của dạy học Lịch sử theo chủ đề, đề xuất một số chủ đề và

7


phương pháp dạy học các chủ đề đó trong chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 10
THPT phần lịch sử Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX, chương
trình chuẩn
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu lí luận, thực tiễn dạy học theo chủ đề ở trường THPT để khẳng định
vai trò, ý nghĩa của việc dạy học theo chủ đề trong dạy học bộ môn Lịch sử nói chung
và trong dạy học phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX nói riêng.
Đề xuất xây dựng nội dung các chủ đề phần lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến

THPT Nguyễn Cảnh Chân.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu về lí luận dạy
học Lịch sử nói chung và lý luận dạy học nói riêng, SGK Lịch sử 10 cơ bản, các tài
liệu về các Vương triều trong lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX…để
tìm hiểu cơ sở lí luận của đề tài.
- Phương pháp điều tra thực tiễn.
- Sử dụng phiếu điều tra để đánh giá chất lượng dạy và học của hình thức dạy
học theo chủ đề.
- Xin ý kiến đánh giá của GV phổ thông về kết quả dạy và học của hình thức
dạy học theo chủ đề thông qua giáo án.
- Phương pháp thống kê toán học: Sau khi tiến hành điều tra khảo sát tại các
trường THPT và tiến hành thực nghiệm tại trường THPT, sẽ tiến hành xử lí số liệu
để làm nổi bật thực trạng dạy học tích hợp, dạy học theo chủ đề tại các trường
THPT, cũng như những hiệu quả đạt được của việc vận dụng PPDH này trong dạy
học Lịch sử.
- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm điều tra và thực nghiệm
sư phạm ở trường THPT.
6. Đóng góp của khóa luận
- Ý nghĩa lí luận:
 Khẳng định vai trò, ý nghĩa của phương pháp dạy học theo chủ đề đặc biệt
là vận dụng trong dạy học Lịch sử ở trường THPT theo hướng phát huy tính tích
cực, chủ động của học sinh.

9


 Đề xuất quy trình xây dựng và tổ chức thực hiện các chủ đề trong dạy học
Lịch sử ở trường THPT.
- Ý nghĩa thực tiễn: Xây dựng được một số chủ đề cụ thể thuộc nội dung lịch

 Chủ đề là vấn đề chính, vấn đề chủ yếu mang tính khái quát về một hiện
tượng nào đó trong đời sống tự nhiên và xã hội, đó là điểm nhấn gây ấn tượng nhất.
 Chủ đề là sự thể hiện sự thống nhất hữu cơ giữa hiện thực khách quan và tư
tưởng chủ quan của con người.
 Chủ đề luôn được xây dựng từ một đề tài nhất định, tuy chủ đề gắn bó với
đề tài nhưng nhiều khi nó vượt qua những giới hạn của những đề tài cụ thể mà nêu
lên những vấn đề khái quát, rộng lớn hơn xuất phát từ những gợi ý của những hiện
tượng tự nhiên và xã hội thông qua cách nhìn cụ thể.
Như vậy, mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về chủ đề nhưng các quan
điểm trên đều có điểm chung là "sự thống nhất hữu cơ giữa hiện thực khách quan

11


và tư tưởng chủ quan của con người" hay "sự thống nhất giữa những hiện tượng tự
nhiên và xã hội thông qua cách nhìn cụ thể". Theo đó, ta có thể đưa ra cách hiểu
chung nhất, ngắn gọn nhất về chủ đề như sau:
- Chủ đề là vấn đề chủ yếu, trung tâm, là phương diện chính yếu của hiện thực
khách quan trong các mối liên hệ nhiều chiều của nó với các hiện tượng tự nhiên, xã
hội.
- Trong lĩnh vực giáo dục, chủ đề là một đơn vị nội dung kiến thức tương đối
trọn vẹn mà khi học xong chủ đề người học có thể vận dụng kiến thức đã học được
để giải quyết một vấn đề thực tiễn hoặc giải quyết một vấn đề trong bối cảnh mới và
giá trị của chủ đề phụ thuộc vào mức độ phạm vi mà chủ đề phản ánh.
- Yêu cầu về nội dung của chủ đề là phải chứa đựng những nội dung tri thức
mang tính phổ biến, điển hình đồng thời phải có khả năng mở ra và kết hợpvới
những lĩnh vực hay các chủ đề khác. Mỗi chủ đề sau khi học xong phải đảm bảo có
thể giải quyết và xử lí được độc lập một lĩnh vực của đời sống đặt ra, nhưng đồng
thời lại phải có khả năng kết nối với những chủ đề tiếp theo để phát triển lên một
bước mới, một cấp cao hơn.

sống. HS được tạo cơ hội thể hiện kiến thức lĩnh hội được và đánh giá việc học tập
và giao tiếp của bản thân. Thông qua cách tiếp cận dạy học theo chủ đề, GV là
người hướng dẫn, đồng hành và làm cho quá trình học tập trở nên dễ dàng hơn. Học
sinh tích cực, chủ động và hứng thú hơn trong quá trình lĩnh hội tri thức và thực
hành giải quyết vấn đề.
Dạy học theo chủ đề không chỉ giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải
quyết vấn đề, mà hơn thế nữa, dạy học theo chủ đề hướng tới phát triển tư duy bậc
cao thể hiện ở việc yêu cầu HS trả lời những câu hỏi có mức độ khái quát nhất định,
mà để trả lời được những câu hỏi đó kiến thức phải được tổ chức sao cho thuận lợi
cho quá trình học tập. Việc cấu trúc hóa nội dung học theo chủ đề có thể dẫn đến sự
xóa bỏ ranh giới giữa các môn học được biên soạn như hiện nay.
Dạy học theo chủ đề tăng cường tích hợp kiến thức liên môn, đa môn hay
xuyên môn làm cho kiến thức (các khái niệm) có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều,
đan bện vào nhau là sự tích hợp ở mức độ cao những kiến thức được học với các
ứng dụng kĩ thuật và đời sống thực tiễn làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp
dẫn hơn.

13


Dạy học theo chủ đề ở cấp Phổ thông trung học là sự tăng cường sự tích hợp
kiến thức (các khái niệm) có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều, là sự tích hợp vào
nội dung học những ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học
có ý nghĩa hơn, hấp dẫn hơn, đó là “thổi hơi thở” của cuộc sống ngày hôm nay vào
những kiến thức cổ điển, nâng cao chất lượng “cuộc sống thật” trong các bài học.
Dạy học theo chủ đề ở cấp THPT là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức,
làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung
những ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩa
hơn, hấp dẫn hơn.
Theo một số quan điểm, dạy học theo chủ đề thuộc nội dung dạy học chứ

- Vấn đề kiểm nghiệm, ứng dụng kiến thức.
- Vấn đề tìm kiếm, xây dựng, kiểm nghiệm và ứng dụng kiến thức mới.
Căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa của môn học và những ứng
dụng kĩ thuật, hiện tượng, quá trình trong thực tiễn, tổ/nhóm chuyên môn xác định
các nội dung kiến thức liên quan với nhau được thể hiện ở một số bài/tiết hiện hành,
từ đó xây dựng thành một vấn đề chung để tạo thành một chuyên đề dạy học đơn
môn. Trường hợp có những nội dung kiến thức liên quan đến nhiều môn học, lãnh
đạo nhà trường giao cho các tổ chuyên môn liên quan cùng nhau lựa chọn nội dung
để thống nhất xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn.
Tùy nội dung kiến thức; điều kiện thực tế của địa phương, nhà trường; năng
lực của giáo viên và học sinh, có thể xác định một trong các mức độ sau:
Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề. Học sinh thực hiện
cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên đánh giá kết quả
làm việc của học sinh.
Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết vấn đề.
Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần.
Giáo viên và học sinh cùng đánh giá.
Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề. Học sinh phát
hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết, giải pháp và lựa chọn
giải pháp. Học sinh thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề. Giáo viên và học sinh
cùng đánh giá.

15


Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình
hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề cần giải quyết. Học sinh giải quyết vấn đề, tự đánh
giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc.
b) Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học
Căn cứ vào tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử

dạy học tích cực, học sinh cần phải được đặt vào các tình huống xuất phát gần gũi
với đời sống, dễ cảm nhận và các em sẽ tham gia giải quyết các tình huống đó.
Trong quá trình tìm hiểu, học sinh phải lập luận, bảo vệ ý kiến của mình, đưa ra tập
thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân, từ đó có những hiểu biết mà
nếu chỉ có những hoạt động, thao tác riêng lẻ không đủ tạo nên. Những hoạt động
do giáo viên đề xuất cho học sinh được tổ chức theo tiến trình sư phạm nhằm nâng
cao dần mức độ học tập. Các hoạt động này làm cho các chương trình học tập được
nâng cao lên và dành cho học sinh một phần tự chủ khá lớn. Mục tiêu chính của quá
trình dạy học là giúp học sinh chiếm lĩnh dần dần các khái niệm khoa học và kĩ
thuật, học sinh được thực hành, kèm theo là sự củng cố ngôn ngữ viết và nói.
Những yêu cầu mang tính nguyên tắc nói trên của phương pháp dạy học tích cực là
sự định hướng quan trọng cho việc lựa chọn các chuyên đề dạy học. Như vậy, việc
xây dựng các tình huống xuất phát cần phải đảm bảo một số yêu cầu sau đây:
- Tình huống xuất phát phải gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và
đã có ít nhiều những quan niệm ban đầu về chúng.
- Việc xây dựng tình huống xuất phát cần phải chú ý tạo điều kiện cho học
sinh có thể huy động được kiến thức ban đầu để giải quyết, qua đó hình thành mâu
thuẫn nhận thức, giúp học sinh phát hiện được vấn đề, đề xuất được các giải pháp
nhằm giải quyết vấn đề.
- Tiếptheo tình huống xuất phát là các hoạt động học như: đề xuất giải pháp
giải quyết vấn đề; thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề; báo cáo, thảo luận; kết
luận, nhận định, hợp thức hóa kiến thức...
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của dạy học theo chủ đề
- Dạy học chủ đề và nhiều mô hình dạy học tích cực khác không được coi học
sinh chưa biết gì trước nội dung bài mới mà trái lại, luôn phải nghĩ rằng học tự tin
và có thể biết nhiều hơn những gì mà giáo viên mong đợi, vì thế dạy học cần cố
gắng tận dụng tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của học sinh và khuyến
khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa

17

kiến thức lịch sử chỉ thường được giảng dạy một lần cho HS và không trình bày lại,

18