LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn TS Trần Khánh Ngọc
đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn
thành luận văn.
Em xin chân thành cảm ơn tập thể thầy cô trong bộ môn lí luận và phương pháp
dạy học Sinh học, khoa Sinh học, phòng sau đại học, Ban giám hiệu trường Đại học
Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện để em nghiên cứu và hoàn thành luận văn
này.
Em xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ em trong
quá trình thực hiện đề tài luận văn.

Hà Nội, tháng 6 năm 2017
Tác giả

Phạm Thị Nga


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi.
Các số liệu và tài liệu đƣợc trích dẫn trong luận văn là trung thực. Kết quả
nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã đƣợc công bố trƣớc đó.
Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.
Hà Nội, tháng 6 năm 2017
Tác giả luận văn

Phạm Thị Nga


BẢNG GHI CHÚ NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
STT
1

PHẦN MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ...................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................1
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................1
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ..............................................................................................2
6. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................................2
7. Phƣơng pháp nghiên cứu .........................................................................................2
8. Những đóng góp mới của đề tài ..............................................................................3
9. Cấu trúc của luận văn ..............................................................................................3
PHẦNNỘI DUNG ......................................................................................................4
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ ................................................................4
PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO – SINH HỌC 10 THPT ................................................4
1.1.

Cơ sở lí luận ......................................................................................................4

1.1.1. Tổng quan về nghiên cứu ..................................................................................4
1.1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc ..................................................................4
1.1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc................................................................5
1.1.2. Khái quát về dạy học theo chủ đề .....................................................................6
1.1.2.1. Thế nào là dạy học theo chủ đề......................................................................6
1.1.2.2. Ưu thế của dạy học chủ đề so với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống
hiện nay .......................................................................................................................7
1.1.2.3. Tại sao nên quan tâm đến dạy học theo chủ đề trong tiến trình đổi mới giáo
dục hiện nay ................................................................................................................9
1.1.2.4. Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy học
theo chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT ............................................10
1.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................................14


Nội dung thực nghiệm.....................................................................................59

3.3.

Các bƣớc tiến hành thực nghiệm ....................................................................59

3.3.1.

Chọn trƣờng, lớp thực nghiệm ....................................................................59

3.3.2.

Bố trí thực nghiệm .......................................................................................59

3.3.3.

Cách đánh giá kết quả thực nghiệm.............................................................59

3.4.
3.4.1.

Kết quả đạt đƣợc .............................................................................................60
Phân tích định lƣợng ....................................................................................60

3.4.1.2. Mức độ chủ động tham gia học tập của học sinh .........................................60
3.4.1.2. Hiệu quả lĩnh hội tri thức của HS.................................................................61


3.4.2.

mang tính đồng bộ và hiệu quả chƣa cao.
Khi tìm hiểu cấu trúc, nội dung kiến thức, thực trạng dạy và học phần hai. Sinh
học tế bào – Sinh học 10 THPT tôi nhận thấy khi dạy kiến thức phần này, cả GV và
HS đều gặp khó khăn về nội dung kiến thức, về logic hình thành cũng nhƣ phƣơng
pháp tiếp cận nên hiệu quả lĩnh hội kiến thức và chất lƣợng học tập chƣa cao.
Trƣớc xu thế đó cùng với mong muốn nâng cao chất lƣợng dạy học phần kiến
thức này, tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu là “Thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề
phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10
THPT nhằm nâng cao hiệu quả lĩnh hội kiến thức đồng phát huy tính tích cực, chủ
động của học sinh trong học tập.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Quá trình dạy học Sinh học 10 THPT.
- Quy trình xây dựng các chủ đề thuộc phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT.
- Quy trình tổ chức dạy học theo các chủ đề đã thiết kế.

1


4. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10
THPT một cách hợp lí thì sẽ nâng cao đƣợc hiệu quả lĩnh hội kiến thức đồng thời
phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu về cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy học theo chủ đề.
- Điều tra thực trạng dạy học Sinh học tại trƣờng phổ thông.
- Phân tích cấu trúc nội dung và thành phần kiến thức phần Sinh học tế bào – Sinh
học 10 THPT.
- Xây dựng quy trình thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề phần Sinh học tế bào –


7.5. Phƣơng pháp thống kê toán học
- Sử dụng phần mềm SPSS20 nhằm xử lí, đánh giá kết quả điều tra thực nghiệm Sƣ
phạm.
8. Những đóng góp mới của đề tài
- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc thiết kế và tổ chức
dạy học theo chủ đề trong dạy học Sinh học ở trƣờng THPT.
- Thiết kế quy trình xây dựng các chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT.
- Tổ chức dạy học các chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT nhằm phát
huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh.
- Xây dựng một số giáo án dạy học theo chủ đề để làm tƣ liệu tham khảo cho giáo
viên THPT.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu.
Chƣơng 2: Thiết kế và tổ chức dạy học phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT.
Chƣơng 3: Thực nghiệm Sƣ phạm.
Tài liệu tham khảo.
Phần phụ lục.

3


PHẦNNỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT
KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ
PHẦN SINH HỌC TẾ BÀO – SINH HỌC 10 THPT
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Tổng quan về nghiên cứu
1.1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc

huy tính tích cực, sáng tạo của ngƣời học.
4


1.1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc
Ở nƣớc ta, tại nghị quyết IV của ban chấp hành trung ƣơng khóa VII đã chỉ rõ:
Đổi mới phƣơng pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học, … áp dụng những
phƣơng pháp giáo dục hiện đại để bồi dƣỡng cho học sinh năng lực tƣ duy, sáng
tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
Tổng bí thƣ Nguyễn Phú Trọng đã kí ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8,
Ban Chấp hành Trung ƣơng khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) với nội dung Đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện
đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế.
Đảng và Nhà nƣớc xác định mục tiêu của đổi mới lần này là: Tạo chuyển biến
căn bản, mạnh mẽ về chất lƣợng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt
hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo
dục con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả
năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt
và làm việc hiệu quả.
Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt;
có cơ cấu và phƣơng thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo
đảm các điều kiện nâng cao chất lƣợng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã
hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hƣớng xã
hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc.
Thực hiện các công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27 tháng 5 năm 2013
của Bộ Trƣởng BGDĐT hƣớng dẫn các tổ, nhóm chuyên môn và giáo viên xây
dựng các kế hoạch dạy học, kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học
sinh theo các “chủ đề dạy học”. Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8 tháng
10 năm 2014 của Bộ Trƣởng BGDĐT hƣớng dẫn sinh hoạt chuyên môn về xây

Tác giả Trần Văn Hữu với công trình nghiên cứu “Dạy học theo chủ đề và sự
vận dụng nó vào giảng dạy phần kiến thức “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 THPT
với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin. Trong luận văn này, tác giả đã làm sáng tỏ cơ
sở lí luận của phƣơng pháp dạy học theo chủ đề, xây dựng đƣợc tiến trình dạy học
theo chủ đề và soạn thảo đƣợc bài giảng điện tử theo phƣơng pháp dạy học theo chủ
đề đối với chƣơng “chất khí” – Vật lí 10 THPT. Tuy nhiên, tác giả chƣa phân tích
làm sáng tỏ các bƣớc trong quy trình dạy học theo chủ đề.
Nhìn chung các tác giả đều chỉ ra những ƣu điểm nổi bật và triển vọng của dạy
học theo chủ đề khi áp dụng trong các nhà trƣờng.
1.1.2. Khái quát về dạy học theo chủ đề
1.1.2.1. Thế nào là dạy học theo chủ đề
Chủ đề dạy học có thể xem nhƣ là một nội dung học tập/đơn vị kiến thức tƣơng
đối trọn vẹn và có cấu trúc logic về một nội dung kiến thức nào đó trong chƣơng
trình phổ thông nhằm trang bị cho học sinh một số kiến thức, kĩ năng, năng lực nhất
định trong quá trình học tập. Chủ đề dạy học có thể là một chƣơng hoặc có thể đƣợc
kết hợp từ các bài khác nhau của một số chƣơng. Thời lƣợng của mỗi chủ đề do
giáo viên quyết định nhƣng phù hợp với khung thời lƣợng chung của kì học điều
này giúp tạo điều kiện thuận lợi cho dạy học định hƣớng năng lực.
Dạy học theo chủ đề(Themes based learning) là hình thức hình thức dạy học dựa
vào việc thiết kế chủ đề dạy học và tổ chức dạy học chủ đề đó. Giáo viên sử dụng
các phƣơng pháp dạy học tích cực, không chỉ truyền thụ kiến thức mà tập trung vào
việc hƣớng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết
các nhiệm vụ học tập. Dạy học theo chủ đề tăng cƣờng sự tích hợp kiến thức, làm
6


cho các kiến thức có mối liên hệ mạng lƣới đa chiều, tích hợp nội dung kiến thức
các ứng dụng kĩ thuật và thực tiễn đời sống làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn,
hấp dẫn ngƣời học hơn, rèn luyện đồng thời đƣợc cả năng lực chung và năng lực
chuyên biệt.

Mọi sự so sánh giữa bất kì mô hình hay phƣơng pháp dạy nào cũng trở nên khập
khiễng bởi mỗi một mô hình hay phƣơng pháp đều có những ƣu thế hoặc những hạn
chế riêng có.
Tuy nhiên, nếu đặt ra vấn đề cho ngành giáo dục hiện nay là: Làm thế nào để nội
7


dung kiến thức trở nên hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống? Làm thế nào để việc
học tập phải nhắm đến mục đích là rèn kĩ năng giải quyết vấn đề, đặc biệt là các vấn
đề đa dạng của thực tiễn? Có phải cứ phải dạy kiến thức theo từng bài thì học sinh
mới hiểu và vận dụng đƣợc kiến thức? Làm thế nào để nội dung chƣơng trình dạy
luôn đƣợc cập nhật trƣớc sự bùng nổ vũ bão của thông tin để các kiến thức của việc
học và dạy học thực sự là thế giới mới cho những ngƣời học?
Việc trả lời các câu hỏi trên đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu giáo dục, mô
hình dạy học trong thời đại mới. Đồng thời, cũng sẽ chỉ ra cho ta thấy những lợi thế
nhất định của từng mô hình khi áp dụng vào giảng dạy.
Rõ ràng, nếu căn cứ vào việc tìm câu trả lời cho những câu hỏi này thì dạy học
theo chủ đề khi so sánh với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay, sẽ có
những ƣu điểm sau:
Dạy học theo cách tiếp cận
Dạy học theo chủ đề
truyền thống hiện nay
Tiến trình giải quyết vấn đề tuân theo Các nhiệm vụ học tập đƣợc giao, học
chiến lƣợc giải quyết vấn đề trong khoa sinh quyết định chiến lƣơc học tập với
học vật lý: logic, chặt chẽ, khoa học.. do sự chủ động hỗ trợ, hợp tác của giáo
giáo viên (SGK) áp đặt (GV là trung viên (HS là trung tâm).
tâm).
Nếu thành công có thể góp phần đạt tới Hƣớng tới các mục tiêu: chiếm lĩnh nội
mức nhiều mục tiêu của môn học hiện dung kiến thức khoa học, hiểu biết tiến
nay: chiếm lĩnh kiến thức mới thông qua trình khoa học và rèn luyện các kĩ năng

giá.

Kiến thức gần gũi với thức tiễn mà học
sinh đang sống hơn do yêu cầu cập nhật
thông tin khi thực hiện chủ đề.
Hiểu biết có đƣợc sau khi kết thúc chủ
đề thƣờng vƣợt ra ngoài khuôn khổ nội
dung cần học do quá trình tìm kiếm, xử
lý thông tin ngoài nguồn tài liệu chính
thức của học sinh.
Không thể hƣớng tới nhiều mục tiêu Có thể hƣớng tới, bồi dƣỡng các kĩ năng
nhân văn quan trọng nhƣ: rèn luyện các làm việc với thông tin, giao tiếp, ngôn
kĩ năng sống và làm việc: giao tiếp, hợp ngữ, hợp tác.
tác, quản lý, điều hành, ra quyết định
1.1.2.3. Tại sao nên quan tâm đến dạy học theo chủ đề trong tiến trình đổi mới
giáo dục hiện nay
Cần khẳng định rằng, mục tiêu giáo dục hiện nay của chúng ta đã bắt đầu chuyển
hƣớng sang chú trọng tới định hƣớng phát triển năng lực học sinh. Theo đó, chúng
ta kì vọng vào quá trình dạy học, kiểm tra đánh giá chú trọng tăng cƣờng tính vận
dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn của ngƣời học và nhờ vào quá
trình đó các năng lực đƣợc hình thành.
Sự gò bó của phân phối chƣơng trình, hạn chế sự sáng tạo của GV, GV ít có điều
kiện vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực cho HS.
Mặt khác, các công văn 3535, 791, 5555 quán triệt và chỉ đạo, Bộ GD&ĐT chỉ quản
lí khung chƣơng trình và chuẩn kiến thức, kĩ năng đồng thời trao quyền cho GV
đƣợc thiết kế kế hoạch dạy học phù hợp với điều kiện địa phƣơng và đối tƣợng HS.
Nhƣ vậy, thời lƣợng mỗi chủ đề do GV tự quyết định sao cho phù hợp với khung
thời lƣợng chung của kì học. Do đó, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy học theo
định hƣớng phát triển năng lực.
Chƣơng trình giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay đang đƣợc thực hiện theo

Không phải là sự tiếp nhận kiến thức sau khi học mà có thể là ngay khi làm nhiệm
vụ học. Nó cũng không chỉ dừng ở mục tiêu “đầu vào” về kiến thức mà nó còn
hƣớng tới định hƣớng “đầu ra” (tức khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết
thực tiễn[4]) nhờ vào việc xác định các năng lực cần phát triển song song với những
mục tiêu về chuẩn nội dung kiến thức, kĩ năng trong chƣơng trình học.
Ngoài ra, một thực tế khác cũng đáng quan tâm: hiện nay, ít nhiều trong chƣơng
trình học (bao gồm cả trong một bộ môn theo bậc hoặc các môn khác nhau theo một
bậc) cũng có nhiều đơn vị kiến thức có tínhgiao thoa, liên hệ tƣơng đối gần
hoặc trùng lặp.
1.1.2.4. Các phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy học
theo chủ đề phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT
Vì không bị bó buộc nội dung và thời gian theo từng tiết học, dạy học theo chủ
đề cho phép GV sử dụng rất nhiều các phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để
phát triển năng lực cho HS.
Phƣơng pháp dạy học: Là bình diện trung gian, đó là các phƣơng pháp dạy học
cụ thể, các mô hình hành động. Đó là những hình thức, cách thức hành động của
giáo viên và học sinh nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp
với những nội dung và những điều kiện dạy học cụ thể. Một số phƣơng pháp dạy
học nhƣ:
10


Thuyết trình
Đóng vai
Đàm thoại
Phƣơng pháp kịch bản
Trình diễn
Phƣơng pháp điều phối
Làm mẫu
Nhiệm vụ thiết kế

Chiếc ghế nóng ...
Các kĩ thuật dạy học tích cực là những kĩ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong
việc khuyến khích sự tham gia của ngƣời học vào quá trình dạy học, kích thích tƣ
duy, sự sáng tạo và cộng tác làm việc của ngƣời học.
Có thể kể đến một số phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhƣ: dạy học dự án,
kĩ thuật mảnh ghép, lƣợc đồ tƣ duy, …
* Dạy học dự án:
Là kiểu tổ chức hoạt động dạy học, trong đó học sinh chiếm lĩnh kiến thức, hình
thành kĩ năng thông qua việc tạo ra một sản phẩm cụ thể.
Tùy theo mức độ yêu cầu về quy mô, tính sáng tạo của sản phẩm mà tạo ra một
cơ hội rộng hay hẹp cho học sinh trong việc xây dựng kiến thức, đặc biệt là các kiến
thức liên môn và phát triển các kĩ năng của học sinh.
Qua dạy học dự án, học sinh còn đƣợc rèn luyện các kĩ năng sống cần thiết cho
hoạt động nghề nghiệp trong tƣơng lai, góp phần quan trọng để hình thành mục tiêu

11


về hình thành năng lực.
Khái niệm:
Dạy học dự án là một phƣơng pháp dạy học, trong đó ngƣời học thực hiện một
nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn. Nhiệm vụ này đƣợc
thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục
đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá
trình và kết quả thực hiện. Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới
thiệu.
Quy trình xây dựng:
Bước 1: Xác định chủ đề. Các chủ đề thƣờng gắn liền giữa lí thuyết và thực tiễn để
tạo đƣợc các sản phẩm.
Bước 2: Lập sơ đồ nội dung của chủ đề. Để xác định các nội dung cốt lõi của dự án.

Bước 5: Viết báo cáo và báo cáo kết quả.
Bước 6: Đánh giá kết quả thực hiện dự án.
Ƣu điểm của dạy học dự án:
Thông qua việc thực hiện dự án học tập, học sinh sẽ hình thành và phát triển
đƣợc nhiều năng lực nhƣ năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực tự học,
năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực công nghệ và truyền thông, năng lực
vận dụng kiến thức vào thực tiễn, …
* Kĩ thuật mảnh ghép:
Khái niệm:
Kĩ thuật mảnh ghép là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa cá
nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp.
Quy trình thực hiện:
Kĩ thuật này đƣợc thực hiện qua hai vòng gồm các nhóm chuyên gia (vòng 1) và
nhóm hợp tác (vòng 2) nhƣ hình dƣới đây:

* Lược đồ tư duy:
Khái niệm:
Lƣợc đồ tƣ duy (bản đồ tƣ duy) là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng
những ý tƣởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về
một chủ đề. Lƣợc đồ tƣ duy có thể viết trên giấy, trên bảng trong, trên bảng chính
hay thực hiện trên máy tính.
Cách làm:
- Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
- Từ chủ đề trung tâm, vẽ ra các nhánh chính. Trên mỗi nhánh chính viết một
khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng chữ in hoa.
Nhánh và chữ viết trên đó đƣợc viết và vẽ cùng một màu. Nhánh chính đó
đƣợc nối với chủ đề trung tâm. Chỉ sử dụng những thuật ngữ quan trọng để
viết trên các nhánh.
- Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc
nhánh đó. Các chữ trên nhánh phụ đƣợc viết bằng chữ in thƣờng.

+ Đánh giá những ý kiến đã lựa chọn;
+ Rút ra kết luận hành động.
Ứng dụng:
- Dùng trong giai đoạn nhập đề vào một chủ đề;
- Tìm các phƣơng án giải quyết vấn đề;
- Thu thập các khả năng lựa chọn và ý nghĩ khác nhau.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Thực trạng việc dạy học theo chủ đề trong dạy học Sinh học
Để phục vụ cho đề tài tôi đã tìm hiểu thực trạng dạy học môn Sinh học ở một số
trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong năm học 2016 – 2017. Tôi đã tiến
hành dự giờ, trao đổi với giáo viên bộ môn, điểu tra, khảo sát về tình hình dạy học
Sinh học theo chủ đề bằng phiếu điều tra.
14


1.2.1.1. Về phía giáo viên
Kết quả khảo sát về tình hình sử dụng dạy học theo chủ đề trong dạy học cấp
THPT của 40 GV thuộc 4 trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Lào Cai và các thầy cô ở
các tỉnh khác nhau cùng tham dự khóa học cao học K25 – Lí luận và phƣơng pháp
dạy học Sinh học tại trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.
Về việc tiếp cận dạy học theo chủ đề thì tất cả các giáo viên đều đƣợc tập huấn
và đã vận dụng trong giảng dạy.
Bảng 1.1. Kết quả điều tra về vai trò của dạy học theo chủ đề trong dạy học cấp
THPT
STT Nội dung điều tra
Số
Tỉ lệ
lƣợng
%
1

12
30
Không quan trọng
2
5
4
Theo thầy (cô) dạy học theo chủ đề phát huy nhận thức
của học sinh ở mức độ nào?
Biết
40
100
Hiểu
40
100
Vận dụng
34
85
Liên hệ
35
87,5
Dự đoán
15
37,5
Chứng minh
25
62,5
Đề xuất
5
12,5
5

(100%) và cho rằng dạy học theo chủ đề phát huy khả năng nhận thức của HS ở các
mức độ từ thấp đến cao biết (100%), hiểu (100%), vận dụng (85%), liên hệ (87,5%).
Đa số thầy cô cho rằng, việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề có vai trò rất
quan trọng (65%). Tuy nhiên, mốt số ít GV còn xem viêc dạy học theo chủ đề theo
hình thức (5%) và chƣa tích cực hóa đƣợc ngƣời học (12,5%).
1.2.1.2. Về phía học sinh
Thông qua công tác dự giờ, trao đổi với GV và HS, tôi tiến hành phiếu điều tra
đối với 200 HS khối 10 ở trƣờng THPT số 4 Văn Bàn, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào
Cai, chúng tôi thu đƣợc kết quả nhƣ sau:
Bảng 1.2. Kết quả điều tra về vai trò của dạy học theo chủ đề trong dạy học cấp
THPT
STT
Nội dung điều tra
Số lƣợng Tỉ lệ %
1
Giáo viên bộ môn Sinh học lớp em có tổ chức dạy
học theo chủ đề không?
Có
160
80
Không
40
20
2
Theo em, dạy học theo chủ đề có vai trò nhƣ thế
nào?
Rất quan trọng
155
77,5
Bình thƣờng

Đánh giá
125
62,5
4
Theo em, dạy học theo chủ đề có phù hợp để hƣớng
dẫn học sinh tự học không?
Rất phù hợp
130
65
Bình thƣờng
45
22,5
Không phù hợp
25
12,5
5
Mức độ hứng thú của em khi tham gia dạy học theo
chủ đề?
Rất hứng thú
145
72,5
Bình thƣờng
40
20
Không hứng thú
15
7,5
Qua kết quả điều tra, chúng tôi nhận thấy:
Chủ đề ở mỗi chƣơng, mỗi phần có vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học
(77,5%). Đa số các em đều cho rằng, dạy học theo chủ đề có thể phát huy nhận thức

- Học sinh đã quen với phƣơng pháp dạy học truyền thống trong một thời gian dài
nên khi tiếp cận với các phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học mới học sinh còn lung túng,
chất lƣợng lĩnh hội và ứng dụng kiến thức chƣa cao.

18


Kết luận chƣơng 1
Qua việc nghiên cứu tổng quan, chúng tôi đƣa ra đƣợc những nét nổi bật của dạy
học theo chủ đề cũng nhƣ ƣu điểm của dạy học theo chủ đề so với dạy học truyền
thống. Đồng thời tôi đã tiến hành phân tích cấu trúc nội dung phần Sinh học tế bào
– Sinh học 10 THPT và đặc điểm tâm sinh lí của học sinh. Đây là những định
hƣớng quan trọng trong việc tiếp tục nghiên cứu, thiết kế và tổ chức dạy học theo
chủ đề cho học sinh trong phần Sinh học tế bào – Sinh học 10 THPT.
Ngoài ra, chúng tôi tiến hành điều tra việc tiếp cận chủ đề dạy học của giáo viên
và học sinh. Kết quả cho thấy, đa số giáo viên đã tiếp cận và nhận thức đƣợc vai trò,
tầm quan trọng của việc dạy học theo chủ đề nhằm góp phần nâng cao năng lực cho
học sinh. Nhƣng việc dạy học theo chủ đề chƣa đƣợc diễn ra thƣờng xuyên và hiệu
quả. Vậy, nghiên cứu và triển khai đề tài “Thiết kế và tổ chức các chủ đề phần Sinh
học tế bào – Sinh học 10 THPT” là có ý nghĩa và vận dụng đƣợc ở các trƣờng
THPT.

19