BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

TRẦN THỊ TUYẾT NGA

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ PHẦN LỊCH SỬ
VIỆT NAM (THẾ KỈ X – XIX) CHO HỌC SINH LỚP 10,
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DƢƠNG
QUANG ĐÔNG, TỈNH TRÀ VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

TRẦN THỊ TUYẾT NGA

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ PHẦN LỊCH SỬ
VIỆT NAM (THẾ KỈ X – XIX) CHO HỌC SINH LỚP 10,
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DƢƠNG
QUANG ĐÔNG, TỈNH TRÀ VINH

Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học Bộ môn Lịch sử
(theo chƣơng trình ứng dụng)
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

LS

: Lịch sử

LSDT

: Lịch sử dân tộc

LSVN

: Lịch sử Việt Nam

Nxb

: Nhà xuất bản

PPDH

: Phương pháp dạy học

SGK

THPT………………………………………………………………...................... 27
1.1.4. Quy trình tổ chức dạy học lịch sử theo chủ đề ở trường phổ thông…... 31
1.2. Thực trạng việc tổ chức dạy học lịch sử theo chủ đề ở trƣờng THPT
…………………………………………………………………………….............34
1.2.1. Điều tra thực trạng……………………………………………………..34
1.2.2. Nguyên nhân…………………………………………………………..40
Chƣơng 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (THẾ KỈ X – XIX) CHO HỌC SINH LỚP 10,
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DƢƠNG QUANG ĐÔNG, TỈNH
TRÀ VINH……………………………………………………………………….43
2.1. Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam (thế kỉ X XIX)………………………………………………………………………………43
2.1.1. Vị trí…………………………………………………………………...43
2.1.2. Mục tiêu……………………………………………………………….43
2.1.3. Nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam (thế kỉ X - XIX)………..45


2.2. Xây dựng các chủ đề dạy học phần lịch sử Việt Nam (thế kỉ X – XIX) .... 47
2.3. Một số biện pháp tổ chức dạy học theo chủ đề phần lịch sử Việt Nam (thế
kỉ X – XIX) cho học sinh lớp 10, trƣờng THPT Dƣơng Quang Đông, tỉnh Trà
Vinh………………………………………………………………………………53
2.3.1. Vận dụng linh hoạt các dạng hoạt động học tập (toàn lớp, nhóm, cá
nhân) trong dạy học các chủ đề phần lịch sử Việt Nam (thế kỉ X – XIX)………..53
2.3.2. Sử dụng một số phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại trong dạy học
các chủ đề phần lịch sử Việt Nam (thế kỉ X – XIX)……………………………...63
2.3.3. Tổ chức tốt việc kiểm tra, đánh giá các chủ đề lịch sử Việt Nam (thế kỉ
X – XIX)………………………………………………………………………….88
2.4. Thực nghiệm sƣ phạm.................................................................................... 93
2.4.1. Mục đích thực nghiệm............................................................................. 93
2.4.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm .......................................................... 94
2.4.3. Nội dung và phương pháp thực nghiệm………………………………..94

hướng phát triển năng lực của các em.
Đổi mới PPDH được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng
của cải cách giáo dục sau 2015 ở Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 29NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo
hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến
thức,kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ
1


máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để
người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lựcchuyển từ
học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động
xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy và học” [2].
Thực hiện chủ trương trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức triển khai
tập huấn đổi mới cách dạy học theo chủ đề/chuyên đề cho giáo viên (GV) toàn
quốc từ năm học 2014-2015 nhằm giúp họ nhận thức và thực hiện tốt hơn việc đổi
mới để từng bước nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. Dạy học theo chủ đề có
nhiều điểm mới so với cách dạy truyền thống: các nhiệm vụ học tập được giao cho
HS, các em chủ động tìm hướng giải quyết vấn đề; kiến thức không vụn vặt, riêng
lẻ mà được tổ chức lại thành hệ thống, có quan hệ chặt chẽ; HS sau phần học
không chỉ là hiểu, biết, vận dụng mà còn biết phân tích, tổng hợp, đánh giá.
Thực tế việc vận dụng dạy học theo chủ đề hiện nay ở trường phổ thông
còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao. Một số GV chưa nhận thức đúng tầm quan
trọng của việc triển khai bài học theo chủ đề để phát huy vai trò tích cực, chủ động,
sáng tạo của HS, nên chưa thật sự quan tâm tổ chức dạy học theo chủ đề trong các
giờ học LS. Phần lớn các GV vẫn là dạy theo kiểu truyền thống lớp – bài cụ thể
trong sách giáo khoa (SGK). Tình trạng dạy học theo kiểu tóm tắt SGK, nặng về
truyền thụ kiến thức vẫn còn khá phổ biến. HS thụ động và phụ thuộc nhiều vào
GV trong quá trình tiếp nhận kiến thức. Nếu có thực hiện dạy học theo chủ đề thì

giai đoạn dạy học đầu tiên GV sẽ đưa ra không phải là toàn bộ khối lượng tri thức
mà chỉ nội dung cơ bản của khối lượng đó; trong công việc tiếp sau đó nhằm đào
tạo sâu và củng cố tri thức, khối lượng đó cần được mở rộng thêm, nêu ra những
ví dụ mới nhằm chính xác hóa hay minh họa sâu hơn cho điều khái quát”
[21, tr.75]. Không đề cập trực tiếp đến dạy học theo chủ đề nhưng những chỉ dẫn
của ông trong việc lĩnh hội kiến thức giúp chúng tôi xác định đúng những kiến
thức cơ bản trong chủ đề dạy học để từ đó củng cố, hệ thống hóa kiến thức và làm
sâu sắc thêm nhận thức cho HS.
Tiếp nối quan điểm của B.P.Êxipốp, I.A. Ilinna trong cuốn “Giáo dục
học”, tập 2, Nxb Giáo dục Hà Nội, 1973 đã nhấn mạnh vai trò của việc lĩnh hội
3


toàn diện kiến thức và đề ra một số phương pháp giúp HS nắm vững kiến thức như
sử dụng phương pháp làm việc với SGK, luyện tập, ôn tập… Trong đó, tác giả đặc
biệt nhấn mạnh việc phát huy tính tích cực là một yếu tố quan trọng giúp HS hứng
thú và lĩnh hội kiến thức hiệu quả.
I.F.Kharlamốp, trong công trình “Phát huy tính tích cực học tập của học
sinh như thế nào”, tập I, Nxb Giáo dục, 1978 đã khẳng định dạy học là quá trình
lĩnh hội một cách vững chắc kiến thức của HS, song việc nhận thức của HS không
phải là do GV hình thành mà là quá trình tự lĩnh hội kiến thức. HS chỉ “thực sự
nắm vững cái mà chính bản thân dành được bằng chính sức lao động của mình”
[28, tr.17]. Từ đó tác giả đi đến kết luận “Học tập là một quá trình nhận thức tích
cực của HS, HS muốn nắm vững kiến thức một cách sâu sắc thì phải thực hiện đầy
đủ một chu trình trí tuệ: bao gồm những hành động tri giác tài liệu, thông hiểu, ghi
nhớ, luyện tập kĩ năng, kĩ xảo và cuối cùng là hành động khái quát hoá hệ thống
hoá kiến thức nhằm xác lập mối quan hệ trong từng đề tài, giữa các đề tài và các
môn học” [28,tr. 29]. Tư tưởng về sự tự lĩnh hội, khám phá kiến thức của HS cũng
chính là tư tưởng chủ đạo của việc tổ chức dạy học theo chủ đề.
Trong cuốn “Giáo dục học”, tập 1 (Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1983),

khẳng định, dù áp dụng biện pháp nào đi chăng nữa thì việc quan trọng nhất là GV
phải nuôi dưỡng hoạt động học tập đích thực cho người học, kích thích HS tích
cực, chủ động tham gia vào quá trình lĩnh hội tri thức. “Học tập đích thực bao giờ
cũng là một quá trình gian nan và bổn phận của người thầy là làm thế nào để quá
trình đó ít gian nan đối với người học” [42, tr. 5]. Những gợi ý này thực sự có ý
nghĩa đối với việc tổ chức dạy học theo chủ đề bởi trong đó vai trò của HS được đề
cao dưới sự tổ chức, hướng dẫn, hỗ trợ của GV là rất quan trọng.
Trong quyển “Lí luận dạy học hiện đại” của Bernd Meier và Nguyễn Văn
Cường, Nxb Đại học Sư phạm, 2014 đã đưa ra một số vấn đề về đổi mới PPDH,
các quan điểm dạy học, các kĩ thuật dạy học tích cực, các loại phương tiện dạy học,
đề cập đến các thuyết học tập như thuyết hành vi, thuyết nhận thức và thuyết kiến
tạo dựa trên cơ sở Tâm lí học. Nếu vận dụng các PPDH như dạy học nhóm, đóng
vai, dạy học nêu vấn đề...cùng với các kĩ thuật dạy học như kĩ thuật khăn trải bàn,
kĩ thuật 3-2-1…trong dạy học tích hợp theo chủ đề thì sẽ tạo động cơ học tập và
5


kích thích tư duy của HS trong giờ học LS. Những đề xuất của tác giả là gợi ý cho
chúng tôi tổ chức các chủ đề dạy học thành công.
2.2. Tài liệu trong nƣớc
Trong cuốn “Giáo dục học”, tập 1 của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt (Nxb
Giáo dục, Hà Nội, 1987) đã đề cập đến ý nghĩa của việc phát triển toàn diện năng
lực của HS thông qua nguồn kiến thức mà các em được tiếp nhận. Qua đó, các tác
giả cho rằng trong quá trình dạy học việc phát huy tính tự giác, tích cực, độc lập,
sáng tạo của HS là quan trọng nhất.
Tác giả Trần Bá Hoành trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học,
chương trình và sách giáo khoa”, Nxb Đại học sư phạm, 2007 cho rằng dạy học
lấy HS làm trung tâm là “chuẩn bị cho HS thích ứng với đời sống xã hội, tôn trọng
mục đích, nhu cầu, khả năng hứng thú, lợi ích học tập của HS” [24, tr.8]. Đồng
thời, tác giả cũng đưa ra các biện pháp dạy học tích cực cần phát triển ở trường phổ

Trong cuốn “Tài liệu tập huấn cán bộ quản lí và giáo viên trung học phổ
thông xây dựng các chuyên đề dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát
triển năng lực học sinh môn lịch sử” của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014) đã đề cập
đến việc xây dựng các chuyên đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS
môn LS. Trong đó có đề cập đến việc xây dựng mỗi chuyên đề dạy học cần thực
hiện theo quy trình sau: “thứ nhất là xác định vấn đề cần giải quyết trong dạy
họcchuyên đề sẽ xây dựng; hai là xây dựng nội dung chuyên đề; ba là xác định
chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành; bốn là xác định và
mô tả mức độ yêu cầu; năm là biên soạn các câu hỏi/bài tập và cuối cùng là thiết
kế tiến trình dạy học” [10, tr.30-35]. Chúng tôi có thể dựa vào đây để thiết kế lại
quy trình và tiến hành tổ chức dạy học theo chủ đề trong phần LSVN (thế kỉ X XIX).
Vấn đề dạy học tích hợp có những ưu điểm nhất định và những ưu điểm
này đã được trình bày khá cụ thể trong cuốn “Tài liệu tập huấn cán bộ quản lí và
giáo viên THPT dạy học tích hợp liên môn lĩnh vực khoa học xã hội” (Bộ Giáo dục
và Đào tạo, 2015). Các tác giả đã đưa ra ý kiến của mình về ưu điểm của việc dạy
học theo chủ đề tích hợp như sau: Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn
nên sinh động hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho
7


HS. Học các chủ đề tích hợp, liên môn HS được tăng cường vận dụng kiến thức
tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một
cách máy móc. Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho HS
không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác
nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng
như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn [12, tr.4, 5].
Trong bài viết “Xu thế tích hợp môn học trong nhà trường phổ thông”
đăng trên Tạp chí giáo dục 2/2002 của tác giả Nguyễn Minh Phương và Cao Thị
Thặng đã chỉ ra đến những ưu điểm và nhược điểm của dạy học tích hợp và xu
hướng này đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng như Pháp, Mĩ, Australia, Nhật

học Quốc gia Hà Nội tập 30, số 1 (2014) đã đề cập cách học LS theo hướng đổi
mới như LS cần hướng đến hình thành và phát triển các năng lực chủ chốt cho HS
như: năng lực nhận thức, tư duy LS; năng lực nêu và giải quyết vấn đề; năng lực tự
học; năng lực sử dụng công nghệ thông tin. Ngoài ra, tác giả còn cho rằng SGK
sau 2015 bậc THPT bài viết theo chủ đề trong đó cần tập trung vào các chủ đề như:
Giáo dục cho HS ý thức về chủ quyền lãnh thổ thống nhất, toàn vẹn của Tổ quốc
hay truyền thống dân tộc ... Tích hợp LS thế giới và LSVN. Trong từng thời kì, mỗi
chủ đề phân tích sâu một nội dung theo lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa,
quân sự. Học LS không phải là nhớ nhiều sự kiện mà là nhớ những gì cơ bản.Trên
cơ sở đó, HS cần nhận thức và lí giải được mối liên hệ giữa các sự kiện LS; mối
liên hệ giữa con người, địa danh LS cụ thể với cuộc sống hiện tại. Điều này giúp
hiểu biết của HS mang tính hệ thống và quá khứ LS cũng gần gũi hơn [58, tr.75,
76]. Những biện pháp mà tác giả đề xuất có vai trò định hướng hết sức quan trọng
trong việc biên soạn SGK lịch sử THPT sau 2015 nói chung và đổi mới PPDH chủ
đề theo hướng phát triển năng lực HS trong môn LS nói riêng.
Đồng thời, trong bài viết “Những định hướng và thực tiễn dạy học lịch sử
ở Việt Nam” tác giả Hoàng Thanh Tú cũng đã đưa ra định hướng cho chương trình
giáo dục phổ thông mới sẽ chuyển từ tập trung trang bị kiến thức, kỹ năng sang
định hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS. Dạy học phân hóa và dạy học tích
hợp được xác định là yêu cầu bắt buộc nhằm mục đích phát triển năng lực HS.
Trong đó, LS được tích hợp trong các môn học Tìm hiểu xã hội (lớp 4, 5), Khoa
9


học Xã hội (cấp THCS) và là môn học bắt buộc; là môn học riêng biệt và tự chọn ở
cấp THPT. Nội dung môn học được cấu trúc theo chủ đề (khác với cấu trúc theo
tiến trình LS như chương trình hiện hành); PPDH khuyến khích HS được trải
nghiệm, sáng tạo thông qua các hình thức tổ chức dạy học đa dạng như: hoạt động
nhóm/cá nhân tự học, học trên lớp/ở bảo tàng, thực địa, học qua dự án...[59].
Chúng tôi nhận thấy nhận định của tác giả đã có tính chất cụ thể hơn về vấn đề dạy

Dạy học tích hợp hướng tới một xã hội phát triển bền vững [55, tr.34 - 35]. Qua
những ưu thế của việc dạy học tích hợp trên đây chúng tôi cho rằng đây là những
đặc điểm rất quan trọng của việc dạy học theo hướng tích hợp nhằm phát huy tối
đa vai trò của người học trong dạy học bộ môn LS.
Tác giả Nguyễn Thị Thế Bình và Lê Thị Thu với bài viết “Dạy học theo
chủ đề trong môn lịch sử ở trường THPT” đăng trên Tạp chí giáo dục số 388, kì 28/2016 đã cho rằng “để tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn LS, cần vận dụng
linh hoạt, đa dạng các hình thức và PPDH” [5, tr.52]. Ngoài ra, các tác giả còn đề
xuất cách tiến hành tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn LS có các bước: Bước
1. Nêu vấn đề, thu hút sự chú ý của HS vào nội dung trọng tâm của chủ đề; bước 2.
Cung cấp nguồn sử liệu, hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung của chủ đề LS; bước 3.
Tổ chức, hướng dẫn HS trao đổi, thảo luận, đánh giá về các sự kiện, hiện tượng và
cuối cùng là củng cố, kiểm tra hoạt động nhận thức, đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ học tập của HS [5, tr.52-53]. Chúng tôi nhận thấy những biện pháp mà
các tác giả đề xuất có vai trò định hướng hết sức quan trọng trong việc tiến hành
dạy học theo chủ đề nói chung và tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn LS nói
riêng là hết sức cần thiết, phù hợp với cách học và cách dạy LS theo hướng đổi
mới hiện nay.
Trong cuốn “Nghiên cứu và giảng dạy LS trong bối cảnh hiện nay, Nxb
Lý luận chính trị (2016) tác giả Nghiêm Đình Vỳ trong bài viết “Đổi mới việc biên
soạn chương trình và SGK lịch sử mới theo định hướng phát triển năng lực của HS
trong quá trình hội nhập quốc tế” đề xuất dự kiến chương trình và SGK lịch sử
mới sẽ biên soạn theo hướng không lặp lại về nội dung ở cấp ba như hiện nay mà
chương trình lịch sử THPT sẽ được thiết kế theo chủ đề và trong mỗi chủ đề lại có
11


chủ đề nhỏ. Trong các chủ đề này có thể có một phần “đồng tâm” để khái quát lại
những nét cơ bản nhất về LS thế giới, LS khu vực và LSDT, mà trọng tâm là các
vấn đề về chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hóa, quan hệ quốc tế... Như vậy, có thể
thấy dạy học theo chủ đề là một trong những định hướng được các nhà nghiên cứu,

nhiên, các nguồn tài liệu trên lại chưa đề cập đến cách thức tổ chức dạy học theo
chủ đề phần LSVN (thế kỉ X – XIX) cho học sinh THPT trong DHLS. Chính điều
này đặt ra cho chúng tôi cần thực hiện các nhiệm vụ sau: trình bày cơ sở lí luận,
thực tiễn của việc tổ chức dạy học LS theo chủ đề, đề xuất xây dựng một số chủ đề
và các biện pháp sư phạm để tổ chức dạy học chủ đề LSVN (thế kỉ X – XIX) một
cách có hiệu quả…Đây là những vấn đề chúng tôi sẽ tập trung giải quyết trong
Luận văn của mình.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu: của đề tài là việc tổ chức dạy học các chủ đề
LS ở trường THPT.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Về nội dung: Đề tài tập trung vào việc tổ chức dạy học theo chủ đề phần
LSVN (thế kỉ X – XIX).
- Về hình thức: Tập trung vào bài học nội khóa.
- Về địa bàn khảo sát, thực nghiệm: Các trường THPT trên địa bàn tỉnh
Trà Vinh (THPT thành phố Trà Vinh, THPT chuyên Nguyễn Thiện Thành, THPT
Nhị Trường, THPT Dương Quang Đông).
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu: Khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc DHLS
theo chủ đề, từ đó đề xuất và xây dựng các chủ đề và tổ chức dạy học theo chủ đề
trong phần LSVN (thế kỉ X – XIX) lớp 10, THPT - Chương trình chuẩn nhằm nâng
cao chất lượng DHLS.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, đề tài cần thực
hiện các nhiệm vụ:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy
học LSVN (thế kỉ X – XIX).

13





8. Đóng góp của đề tài
8.1. Về lý luận: Khẳng định vai trò, ý nghĩa của cách tổ chức dạy học theo
chủ đề nhằm phát huy hứng thú, tích cực trong học tập của HS, nâng cao hiệu quả
bài học LS ở trường THPT.
8.2. Về thực tiễn:
- Đánh giá đúng thực trạng việc tổ chức dạy học các chủ đề LS ở trường
THPT hiện nay.
- Đề xuất một số biện pháp tổ chức dạy học theo chủ đề phần LSVN (thế kỉ
X- XIX) theo hướng giúp HS THPT hứng thú học tập và tiếp thu kiến thức một
cách dễ dàng, hiệu quả.
- Góp phần thực hiện chủ trương đổi mới chương trình, SGK lịch sử sau
năm 2015 theo hướng dạy học tích hợp, chuẩn bị cho GV và HS có bước tiếp cận
ban đầu, sẵn sàng và chủ động trong dạy và học theo yêu cầu mới.
9. Cấu trúc của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ
lục, luận văn gồm 2 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học lịch sử theo
chủ đề ở trường THPT
Chương 2. Một số biện pháp tổ chức dạy học theo chủ đề phần lịch sử Việt
Nam (thế kỉ X – XIX) cho học sinh lớp 10, trường THPT Dương Quang Đông, Tỉnh
Trà Vinh.

15


Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH
SỬ THEO CHỦ ĐỀ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Cơ sở lý luận

Nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục thì dạy học nói chung,
dạy học LS nói riêng phải luôn tìm kiếm và vận dụng được những PPDH tích cực,
hiện đại giúp cho quá trình nhận thức của HS được diễn ra một cách thuận tiện
nhất, đạt hiệu quả cao nhất. Với bộ môn LS ở trường phổ thông việc đổi mới
PPDH cần chú trọng vào khuyến khích HS học tập tích cực, chủ động, chống lại
thói quen học tập tiêu cực, thụ động, loại bỏ PPDH truyền thụ một chiều, nhồi nhét
kiến thức; phải hướng vào phát triển năng lực tự học của HS, đa dạng hóa các hình
thức, phương pháp học tập để tạo điều kiện cho người học được hoạt động tích
cực, tự khám phá và giải quyết vấn đề, tự rút ra kết luận trên cơ sở hướng dẫn, tổ
chức và gợi ý của GV; phải hướng tới tăng cường sự tương tác, phối hợp giữa
người dạy với người học và tăng cường sử dụng các phương tiện kĩ thuật dạy học
hiện đại.
Những năm qua đã có nhiều hình thức, PPDH mới được nghiên cứu áp
dụng trong giảng dạy như dạy học nêu và giải quyết vấn đề, dạy học dự án, dạy
học hợp tác, dạy học theo góc, dạy học theo chủ đề…Trong đó dạy học theo chủ đề
là sự kết hợp giữa việc truyền thụ kiến thức với định hướng phát triển năng lực, khi
vai trò người dạy và người học có sự thay đổi. Người thầy giữ vai trò tổ chức,
hướng dẫn giúp các em tự tìm kiếm thông tin, chủ động tiếp thu kiến thức. Như
vậy, dạy học theo chủ đề và việc vận dụng tốt các biện pháp tổ chức dạy học theo
chủ đề trong DHLS là một trong những con đường, cách thức góp phần phát triển
nhận thức độc lập, tư duy sáng tạo của HS, góp phần thiết thực trong việc đổi mới
và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.
* Đặc trưng của tri thức lịch sử
Môn học LS ở trường THPT cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản của
khoa học LS. Tuy nhiên kiến thức LS ở trường phổ thông không hoàn toàn đồng
nhất với mọi “thành tựu của khoa học LS” mà chỉ phản ánh những thành tựu mới
nhất của khoa học LS. Kiến thức LS ở trường phổ thông là những hiểu biết về quá
17





được đối tượng nghiên cứu hoặc tiến hành thí nghiệm thì môn LS không làm được
như thế. Các sự kiện LS thường chỉ được học một lần duy nhất, lần sau không
được trình bày lại nữa.Tính không lặp lại của kiến thức LS đòi hỏi GV khi tổ chức
DHLS theo chủ đề cần chọn những kiến thức nào là quan trọng nhất, cơ bản nhất
để nhấn mạnh cho HS, đồng thời giành khoảng thời gian thỏa đáng khi có điều
kiện để củng cố, nhắc lại những kiến thức đã học cho HS.
Lịch sử mang tính hệ thống. LS diễn ra trong một không gian, thời gian
rộng lớn ở nhiều thời đại khác nhau, ở nhiều nước khác nhau. LS mang tính hệ
thống với một lôgíc chặt chẽ điều đó có nghĩa là kiến thức LS có mối quan hệ chặt
chẽ với nhau không tách rời nhau, không có một sự kiện, hiện tượng LS nào tự
nhiên xuất hiện và tự nhiên mất đi. Một sự kiện mất đi là nguyên nhân nảy sinh ra
sự kiện, hiện tượng mới và sự kiện mới xuất hiện là kết quả của những sự kiện
trước đó. Nội dung kiến thức trong môn LS rất phong phú, đề cập đến tất cả các
lĩnh vực của đời sống xã hội loài người, bao gồm cả chính trị, quân sự, kinh tế, văn
hóa, nghệ thuật, khoa học kĩ thuật… không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ chặt
chẽ, được sắp xếp trong một hệ thống. Đặc trưng này lưu ý cho GV khi tổ chức
DHLS theo chủ đề cần hướng dẫn cho HS xác định được mối liên hệ giữa các sự
kiện đồng đại (xảy ra cùng thời) và lịch đại (xảy ra trước và sau), tức là mối liên hệ
theo tiến trình LS, theo dòng thời gian, là mối liên hệ đồng thời xảy ra sự kiện, qua
đó có thể cung cấp cho người học tri thức LS khoa học, rèn luyện cho người học kĩ
năng phân tích, tổng hợp, liên hệ, so sánh và tư duy lôgíc.
Lịch sử mang tính thống nhất giữa “sử” và “luận”: kiến thức LS bao gồm
hai phần: một phần “sử” với các yếu tố thời gian đặc điểm, nhân vật, diễn biến, kết
quả và phần “luận” bao gồm những đánh giá, giải thích, bình luận về các sự kiện
LS. Hai phần này trong môn LS có quan hệ chặt chẽ với nhau, không tách rời
nhau, LS diễn ra như thế nào thì phải được đánh giá, giải thích như thế ấy. Ngược
lại mọi giải thích, đánh giá đều phải xuất phát từ các sự kiện LS cụ thể, chính xác
và đáng tin cậy. Do vậy, muốn tổ chức dạy học LS theo chủ đề một cách có hiệu