ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN MINH PHƢỢNG

GIÁO DỤC NHÂN CÁCH CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
(THẾ KỈ X – GIỮA THẾ KỈ XIX) – LỚP 10 THPT – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN MINH PHƢỢNG

GIÁO DỤC NHÂN CÁCH CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
(THẾ KỈ X – GIỮA THẾ KỈ XIX) – LỚP 10 THPT – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Lịch Sử
Mã số: 60140111

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Thế Bình

HÀ NỘI – 2015



NXB:

Nhà xuất bản

CNXH: Chủ nghĩa xã hội
PP:

Phƣơng pháp

PPDH: Phƣơng pháp dạy học
THCS: Trung học cơ sở
THPT:

Trung học phổ thông

SGK:

Sách giáo khoa


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC
NHÂN CÁCH CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG
THPT ................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.Cơ sở lý luận .............................................. Error! Bookmark not defined.

XIX) .............................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.3.Nội dung cơ bản phần lịch sử Việt Nam lớp 10( thế kỉ X- giữa thế kỉ XIX)
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Xác định nội dung kiến thức cần khai thác để giáo dục nhân cách cho học
sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 10(thế kỉ X- giữa thế kỉ XIX). . Error!
Bookmark not defined.
2.3. Những yêu cầu cơ bản khi xác định các biện pháp giáo dục nhân cách cho
học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam(thế kỉ X-giữa thế kỉ XIX) lớp 10
THPT - Chƣơng trình chuẩn ............................ Error! Bookmark not defined.
2.4. Một số biện pháp để giáo dục nhân cách cho học sinh trong dạy học lịch
sử Việt Nam(thế kỉ X-giữa thế kỉ XIX) lớp 10 THPT - Chƣơng trình chuẩn.
.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Khai thác triệt để kiến thức trong sách giáo khoa lịch sử theo phƣơng
pháp bộ môn để giáo dục nhân cách học sinhError!

Bookmark

not

defined.
2.4.2. Sử dụng câu chuyện về nhân vật lịch sử để giáo dục nhân cách học sinh
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.3. Vận dụng phƣơng pháp đóng vai để giáo dục nhân cách học sinh
....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.4. Liên hệ kiến thức lịch sử với thực tiễn cuộc sống để giáo dục nhân
cách học sinh ................................................. Error! Bookmark not defined.
2.4.5. Giáo viên lịch sử là tấm gƣơng về nhân cách cho học sinh học tập và
noi theo .......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.5. Thực nghiệm sƣ phạm............................... Error! Bookmark not defined.
2.5.1. Mục đích và đối tƣợng thực nghiệm ... Error! Bookmark not defined.

dục thế hệ trẻ.Do đó không xác định đƣợc mục đích học tập, không có phƣơng
pháp học tập đúng, từ đó nảy sinh quan niệm sai lầm về vai trò ý nghĩa môn học
này.
Là một giáo viên lịch sử, tôi vẫn luôn trăn trở là làm sao giúp các
em yêu thích môn học này hơn nữa, say mê tìm tòi tri thức lịch sử, từ đó nhận
thức đƣợc rằng đây là một bộ môn vô cùng giá trị không chỉ dạy các em kiến
thức, sự kiện, nhân vật lịch sử…mà còn mang một ý nghĩa, giá trị to lớn hơn là
1


giáo dục đạo đức, giáo dục con ngƣời, hình thành những phẩm chất, nhân cách
tốt đẹp góp phần hoàn thiện bản thân các em. Tác giả Phạm Hồng Quang trong
cuốn Môi trƣờng giáo dục, nhà xuất bản giáo dục (2006) đã viết: “Giáo dục nhân
cách toàn diện là mục tiêu cơ bản của hệ thống giáo dục quốc dân và đang là vấn
đề quan tâm của toàn xã hội. Trong xã hội hiện đại, chất lƣợng con ngƣời với
các tiêu chí về phẩm chất và năng lực đang đòi hỏi toàn xã hội phải dốc sức
trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Ở mỗi giai đoạn lịch sử mô hình nhân cách có
thể có những yêu cầu mới khác nhau, song quy luật về sự phát triển và hình
thành nhân cách con ngƣời vẫn phải là vấn đề cơ bản, cốt lõi của lí luận thực
tiễn và giáo dục…”[ tr.2 ]
Lịch sử lớp 10 trong đó phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn (từ thế kỉ
X – giữa thế kỉ XIX) là một trong nhữngphầnnội dung kiến thức quan trọng của
dân tộc ta, có ý nghĩa giáo dục sâu sắc và nhiều giá trị to lớn về bài học lịch sử,
giá trị nhân sinh quan, giá trị con ngƣời.Từ đó giáo dục những nhân cách
sống,giá trị đạo đức tốt đẹp của một con ngƣời, đặc biệt thấy đƣợc giá trị và vai
trò quan trọng của môn học này.
Đó là lí do chúng tôi chọn vấn đề: “Giáo dục nhân cách cho học sinh
trong dạy học lịch sử Việt Nam (từ thế kỉ X – giữa thế kỉ XIX) - Lớp 10
THPT – Chƣơng trình chuẩn” làm đề tài luận văn Thạc sĩ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

vai trò và ý nghĩa to lớn đối với phát triển tƣ duy học sinh. Ông đã khẳng định “
Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan là phương pháp tốt nhất phát triển khả
năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh”.[17; tr.76].
Theo cách tiếp cận “sƣ phạm tƣơng tác” của Jean Marc Denommé et
Madeleine Roy “ Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác” Nxb Thanh
niên, năm 2000, ngƣời giáo viên cần phải quan tâm đến việc tạo ra cho học sinh
một động lực học tập “ Luôn tìm kiếm lợi ích của việc học, cố gắng cá nhân và
tự chịu trách nhiệm về việc học của mình.” [7;tr.43].
Tác giả Edward Rây Krisnan trong bài viết: “Hãy để sinh viên trong bầu
không khí ồn ào” (Tạp chí giáo dục số 1109, t8/2005) đề cập đến vấn đề tạo ra

3


đƣợc không khí thoải mái trong giờ học để ngƣời học phát huy năng lực, óc sáng
tạo, tƣ duy… về học tập cũng nhƣ mọi vấn đề xã hội.
F.K.Kôrôvkin khi nghiên cứu về “ Phương pháp dạy học ở trường phổ
thông” Nxb Giáo dục, Hà Nội,1998, đã khẳng định: “Học tập lịch sử là một quá
trình nhận thức, mà biểu tƣợng là một cơ sở quan trọng, vì đó là sản phẩm cao
nhất của nhận thức cảm tính” [6;tr.5]
2.2. Công trình nghiên cứu trong nƣớc
Từ điển văn hóa giáo dục Việt Nam, GS Vũ Ngọc Khánh biên soạn, NXB
Văn hóa thông tin, H.2001 đề cập đến nội dung: cung cấp cho ngƣời đọc trong
và ngoài nƣớc một ý niệm tổng quan về bức tranh di sản địa danh - văn hoá lịch
sử Việt Nam và sự phân bố (tự nhiên) của các loại hình di sản văn hoá đó trên
lãnh thổ Việt Nam, hi vọng làm phong phú thêm đời sống tinh thần của con
ngƣời Việt Nam trong xã hội hiện đại.
Huỳnh Khái Vinh (2001), “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức,chuẩn giá
trị xã hội”,NXB chính trị Quốc gia.Cuốn sách đề cập những vấn đề cơ bản của
lối sống, đạo đức với phát triển văn hoá và con ngƣời,quan điểm và giải pháp

7. Vũ Dũng, (2009), Từ điển Tâm lí học, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội.
8.Hồ Ngọc Đại,(1983), Tâm lí học dạy học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
9.Phạm Văn Đồng,Đào tạo thế hệ trẻ của dân tộc thành những chiến sĩ cách
mạng dũng cảm, thông minh, sáng tạo, Nxb Giáo dục Hà Nội, 1989.
10. Gara,Nâng cao hiệu quả bài học lịch sử, Nxb Giáo dục, Matxcơva, 1990,
tiếng Nga.
10.Trần Văn Giàu, (1980), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt
Nam. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.
11. Phạm Văn Hà, (chủ biên), Lịch sử Hà Nội, Nxb Hà Nội, 2012.
12. Phạm Minh Hạc, Góp phần đổi mới tư duy giáo dục, Hà Nội, 1991.
13.Phạm Minh Hạc – Lê Đức Phúc, (chủ biên),(2004),Một số vấn đề nghiên
cứu nhân cách,Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội.
14. Lê Văn Hồng,Lê Ngọc Lan, Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm.
NXB Giáo dục,2000
5


15. Kiều Thế Hƣng, Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học sách Sử ở
trường trung học phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999.
16.La Quốc Kiệt (chủ biên), 2003, Tu dưỡng đạo đức tư tưởng. NXB Chính trị
Quốc Gia, Hà Nội.
17.Lƣơng Quỳnh Khuê, (1995), Văn hóa thẩm mỹ và nhân cách. Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
18.Kharlamop I.F, (1979), Phát huy tính tích cực của học sinh như thế
nào?,tập 1, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
19. Kharlamop I.F, (1979), Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào?,
tập 2, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
20.Phùng Hữu Lan,(2006), Lịch sử triết học Trung Hoa, tập 1, Lê Anh Minh
dịch, Nxb. Khoa học xã hội.
21. P.X Lâybêngrúp, Những yêu cầu đối với một bài học lịch sử về mặt lí luận

Bộ“Định hướng phát triển giáo dục Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc
tế”,nghiệm thu cấp Bộ ngày 12-12-2009 tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
36.Savin N.V, (1983), Giáo dục học, Tập 1, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
34. Sacđacôp M.N, (1970), Tư duy học sinh, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
37. TS.Hoàng Thanh Tú, PGS.TS.Vũ Quang Hiển (đồng chủ biên),Phương
pháp dạy học lịch sử ở trường THPT, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội,2014.
38. Trịnh Đình Tùng, (chủ biên), (2012), Bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử
trung học phổ thông, Nxb Giáo dục Việt Nam.
39.Thái Duy Tuyên, (2008), Phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại,
Nxb Giáo dục, Hà Nội.
40. Nguyễn Văn Tƣờng, Đề cương bài giảng tâm lý học nhân cách, 2010.
41. Trần Trọng Thủy, (1997), Học thuyếtxã hội – lịch sử của L.X.Vuwgotxki về
sự phát triển, Kỉ yếu Hội thảo “L.X.Vƣgôtxki – nhà tâm lí học kiệt xuất thế kỉ
XX”.
42. Trần Trọng Thủy, (2000), Mô hình nhân cách con người Việt Nam trong
thời kì CNH – HĐH đất nước, Báo cáo đề tài KHNC 04 – 04.
43. Nguyễn Xuân Thức (Chủ biên), Giáo trình Tâm lý học đại cương, NXB
Đại học sƣ phạm, 2007.
7


44. Nguyễn Quang Uẩn (Chủ biên), Nguyễn Văn Lũy, Đinh Văn Vang, Giáo
trình Tâm lý học đại cương, NXB Đại học sƣ phạm, 2007.
45. Nguyễn Quang Uẩn, (2010), Tuyển tập nghiên cứu về tâm lí – giáo dục,
Nxb Đại học Sƣ phạm Hà Nội
46.Phạm Viết Vƣợng, (2000), Giáo dục học, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội.
47. Phạm Viết Vƣợng, (2000), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
*Tạp chí, giáo dục:
1.Bộ Giáo dục và Đào tạo(2001), Khoa học môi trường, GS.Lê Văn Khoa chủ