LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới cô giáo
TS. Nguyễn Thị Bích – người đã giành cho em sự quan tâm chu
đáo, sự hướng dẫn tận tình và những gợi ý quí báu trong quá
trình em thực hiện khóa luận.
Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy - cô trong tổ bộ
môn Phương pháp dạy học lịch sử, các thầy - cô trong khoa Lịch
Sử đã quan tâm và tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình học
tập và nghiên cứu.
Xin gửi tới gia đình, người thân, bạn bè - những người luôn
bên tôi những tình cảm yêu thương nhất!
Hà nội, Tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Vương Thị Ly
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DHLS
PPDH
QTDH
THPT
SGK
: Dạy học lịch sử
: Phương pháp dạy học
: Quá trình dạy học
: Trung học phổ thông
: Sách giáo khoa
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nếu sản phẩm của các ngành công nghiệp, nông nghiệp là hàng hóa thì
sản phẩm của giáo dục lại là con người - những chủ nhân tương lai của đất
nước. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào công cuộc công nghiệp hóa
khan. Tuy nhiên, sử dụng nguồn tài liệu về nhân vật như thế nào cho có hiệu
quả trong từng bài học thì vai trò quan trọng lại thuộc về giáo viên. Sử liệu là
không khí của sử học, còn nhân vật lịch sử là người làm nên sự kiện. Sử dụng
tài liệu về nhân vật vừa giúp học sinh hiểu rõ bản chất sự kiện, nắm vững kiến
thức đồng thời qua đó giáo dục truyền thống cho các em.
Hiện nay với tác động của nền kinh tế thị trường các môn thuộc khoa
học tự nhiên được xã hội, gia đình và nhà trường, bản thân các em chú trọng
vì đây là các môn học để thi vào các ngành dễ xin việc và thu nhập cao.
Ngược lại là “số phận” của các môn học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội nhân
văn, đặc biệt là môn Sử. Thực tế dạy học lịch sử ở trường THPT hiện nay cho
thấy, giáo viên có rất ít thời gian để giúp học sinh hiểu rõ về các nhân vật, cho
nên việc sử dụng nguồn tư liệu về nhân vật để giáo dục học sinh cũng chưa
được chú trọng. Rất ít học sinh sau khi học xong bài học lịch sử mà biết và
hiểu rõ về các nhân vật lịch sử tiêu biểu của dân tộc, nhầm lẫn nhân vật này
với nhân vật khác là chuyện không hiếm. Nguyên nhân thì có nhiều và một
trong những nguyên nhân cơ bản là do giáo viên chưa chú ý đến việc giúp học
sinh hiểu rõ về các nhân vật lịch sử trong QTDH các sự kiện thông qua các tài
liệu về nhân vật lịch sử. Trong dạy học, giáo viên luôn chú ý đến các nhân vật
lịch sử, song bản thân họ thường hay mắc phải sai lầm là thần thánh hoá các
nhân vật hoặc sa đà vào chi tiết li kỳ hoang đường về đời tư các nhân vật để
tạo sự chú ý cho học sinh dẫn đến không đánh giá đúng vai trò của các nhân
vật. Điều này cho thấy giáo viên chưa thật sự hiểu được tầm quan trọng của
việc dạy học về các nhân vật, làm cho nhận thức lịch sử của học sinh không
2
toàn diện, thậm chí còn sai lệch, ảnh hưởng đến thái độ, tình cảm, hành động
của các em trong cuộc sống.
Lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) là thời kì đất nước bị thực dân Pháp
xâm lược, bị biến thành nước thuộc địa nửa phong kiến, gắn liền với tên tuổi
của nhiều nhân vật lịch sử tiêu biểu. Do thời gian của một tiết học có hạn,
giáo viên chưa thể giúp học sinh hiểu rõ về các nhân vật. Vì vậy, sử dụng
A.A Vaghin trong cuốn Phương pháp DHLS ở trường THPT trình bày
các biện pháp nâng cao chất lượng DHLS trong đó có ý nghĩa của việc sử
dụng SGK và tài liệu lịch sử.
Trong cuốn giáo trình Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học
do Vũ Hữu Tây chủ biên, Nxb Giáo dục Bắc Kinh năm 1992, các nhà lí luận
DHLS Trung Quốc cũng đã đề ra cách thức để giảng dạy về nhân vật lịch sử.
Chủ yếu là áp dụng hai phương pháp đó là “Lấy việc để nói người (Dĩ sự đối
nhân)” và “Lấy người nói việc (dĩ nhân đối sự)”.
I.F. Khalamop trong cuốn Phát huy tính tích cực học tập của học giảng
dạy lịch sử ở trường phổ thông đã đưa ra một số biện pháp nhằm phát huy
tính tích cực, độc lập của học sinh trong DHLS nói chung. Khi giảng dạy về
các nhân vật lịch sử giáo viên nên đưa hình ảnh của từng nhân vật cụ thể thì
học sinh sẽ dễ dàng hơn trong việc tìm hiểu về nhân vật trong sự kiện đồng
thời hiểu bài học cụ thể và sinh động.
Tập san Giáo dục lịch sử của Hội giáo dục lịch sử quốc tế, số 3 năm
2002 có bài về “Nhân vật lịch sử trong nhà trường” (bản tiếng Anh) đã khẳng
định sự cần thiết phải học tập các nhân vật lịch sử nhằm giáo dục cho hế hệ
trẻ lòng biết ơn với ông cha.
Như vậy, các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã đề
cập đến vấn đề về giảng dạy và giáo dục nhân vật lịch sử ở trường phổ thông
nhưng chưa đi sâu vào vấn đề làm sao để sử dụng nguồn tài liệu về nhân vật
lịch sử Phần 2, lớp 11 ở trường phổ thông để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh được hiệu quả.
4
2.2. Tài liệu trong nước
Các nhà giáo dục họa và giáo dục lịch sử trong nước đã có nhiều công
trình nghiên cứu về DHLS và dạy học các nhân vật lịch sử nói chung. Đặng
Thành Hưng trong tác phẩm Dạy học hiện đại lí luận - biện pháp - kĩ thuật cũng
đã nêu lên cách sử dụng các phương tiện dạy học trong đó có tài liệu học tập.
Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn trong cuốn Quá trình dạy và tự học đã cho
viết về các chủ đề cụ thể. Trong đó có các bài của Đặng Văn Hồ “tạo biểu
tượng về nhân vật lich sử để giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh” và
Đặng Thanh Toán “Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh trong
giáo dục lịch sử để giáo dục cho học sinh tinh thần quốc tế chân chính”. Hai
bài viết của tác giả đã nêu lên những cơ sở lí luận quan trọng về việc tạo biểu
tượng về nhân vật, nguyên tắc của tạo biểu tượng về nhân vật trong dạy học
lịch sử, vai trò của nó và lấy ví dụ về việc tạo biểu tượng một nhân vật tiêu
biểu đó là Hồ Chí Minh để giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh. Tuy vấn
đề hai tác giả khai thác và tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử để giáo dục học
sinh nhưng qua bài viết, với lí luận chặt chẽ và biện pháp cụ thể khi tiến hành
tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử đã giúp người viết có cơ sở thuận lợi khi
tiến hành đề tài này.
Trong cuốn Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông
(một số chuyên đề) của Hội giáo dục lịch sử Trường Đại học Sư phạm Hà
Nội do Phan Ngọc Liên (chủ biên), có bài : “Sử dụng tài liệu trong dạy học
lịch sử ở trường phổ thông” đề cập tới vấn đề sử dụng tài liệu trong dạy học
lịch sử.
Đặc biệt cuốn Bài học lịch sử trường phổ thông trung học của cô
Nguyễn Thị Côi chủ biên đã hướng dẫn cụ thể bài giảng về cuộc đời, sự
nghiệp của một nhân vật lịch sử đó là Nguyễn Ái Quốc có thể tham khảo.
Trong một công trình nghiên cứu khác Kênh hình trong dạy học lịch sử ở
trường THPT tập 1 phần lịch sử Việt Nam SGK, tác giả kể ra chi tiết các loại
6
kênh hình và biện pháp sử dụng từng loại kênh hình. Chân dung các nhân vật
lịch sử là một trong những loại kênh hình mà tác giả nói tới trong công trình
nghiên cứu của mình. Đây là một cuốn sách rất cần thiết và quan trọng đối với
giáo viên trong DHLS. Với sự hướng dẫn về nội dung lịch sử sinh động, biện
pháp sư phạm hợp lí giúp cho giáo viên tạo biểu tương lịch sử khi sử dụng hệ
thống kênh hình một cách dễ dàng. Giai đoạn lịch sử Việt Nam từ 1858-1918,
hệ thống các nhân vật cũng được trình bày một cách sinh động về tiểu sử, sự
nghiệp chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn lịch sử đã có
nhiều đề tài nghiên cứu về nhân vật và phương pháp giảng dạy các nhân vật.
Các luận văn của sinh viên Trần Anh Cơ với đề tài “Sử dụng tài liệu nhân vật
lịch sử của Nam Định để dạy học chương II: Khái quát tiến trình lịch sử Việt
Nam từ giữa thế kỷ XIX đến hết chiến tranh thế giới thứ nhất cho học sinh lớp
11 THPT ở địa phương”, hay của sinh viên Lê Thị Luyến với đề tài “Sử dụng
tài liệu về tiểu sử một số nhân vật trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn
1919-1945 ở lớp 12 THPT”… đã nêu lên được cơ sở lí luận, vai trò của giảng
dạy nhân vật trong dạy học lịch sử ở trường THPT và đi sâu tìm hiểu biện
pháp tạo biểu tượng về nhân vật thông qua sử dụng tài liệu tiểu sử của họ.
Đây cũng là một biện pháp tương đối hiệu quả trong việc tạo biểu tượng về
nhân vật lịch sử. Đặc biệt là luận văn của sinh viên Trần Vân Anh với đề tài
“một số biện pháp giảng dạy về nhân vật trong bộ môn lịch sử ở lớp 10 THPT
(phần lịch sử thế giới cận đại)”, trên cơ sở lí luận và thực tiễn giảng dạy nhân
vật ở trường THPT, tác giả nêu lên được một hệ thống các phương pháp giảng
dạy nhân vật lịch sử và áp dụng vào phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 10
THPT. Đây là cơ sở tốt cho chúng tôi tham khảo, phát triển khi thực hiện đề
tài của mình.
Thông qua các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước chúng
tôi nhận thấy hầu hết đều đề cập đế vấn đề dạy học lịch sử về nhân vật, nhưng
vấn đề sử dụng tài liệu về nhân vật để giáo dục truyền thống yêu nước cho
8
học sinh lớp 11 phần Lịch sử Việt Nam (1858-1918) lại chưa được đề cập,
nghiên cứu một cách cụ thể, chi tiết. Song các công trình nghiên cứu của các
tác giả trong nước cũng như các tác giả nước ngoài là nguồn tài liệu quí báu
về cơ sở lí luận để chúng tôi nghiên cứu và giải quyết những vấn đề mà đề tài
đặt ra.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: của đề tài là sử dụng nguồn tài liệu về
nhân vật để giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh.
pháp nghiên cứu sau:
- Nghiên cứu các tài liệu kinh điển, Giáo dục học, Tâm lý giáo dục,
Giáo dục lịch sử, và các tài liệu lịch sử liên quan đến đề tài.
- Nghiên cứu chương trình, SGK Lịch sử lớp 11, THPT - Chương trình
chuẩn phần lịch sử Việt Nam (1858-1918) để xác định những nguồn tài liệu
về nhân vật cần khai thác để đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu trong dạy
học lịch sử.
- Điều tra thực tiễn việc sử dụng tài liệu về nhân vật để giáo dục truyền
thống yêu nước trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11, THPT – Chương trình
chuẩn thông qua phiếu điều tra, dự giờ thăm lớp, phỏng vấn…
- Soạn bài và tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Ngọc Tảo
– Hà Nội để khẳng định tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
- Sử dụng toán học thống kê để xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng tốt các biện pháp sử dụng tài liệu về nhân vật như khóa
luận đề xuất sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nhân vật lịch sử, bồi dưỡng
truyền thống yêu nước cho các em góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch
sử ở trường phổ thông.
10
7. Đóng góp của đề tài
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu tham
khảo nói chung, tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng trong dạy học lịch sử ở
trường phổ thông.
- Phản ánh đúng thực trạng việc sử dụng tài liệu nhân vật lịch sử trong
dạy học lịch sử ở trường phổ thông.
- Đề xuất được các biện pháp sử dụng có hiệu quả tài liệu về nhân vật
để giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trong dạy học lịch sử ở
trường THPT.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài mở đầu, kết luận, phụ lục, và tài liệu tham khảo, khóa luận gồm
nhân vật như sau: 1. Đối tượng (thường là con người) được miêu tả, thể hiện
trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật… 2. Người có vai trò nhất định trong
xã hội. [1; tr7].
Trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt” của Nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội
cũng định nghĩa tương tự: Nhân vật: 1. người có tiếng tăm, có một địa vị
hoặc một vị trí quan trọng. 2. Vai trò trong truyện, người trong vở kịch thể
hiện trên sân khấu bằng một diễn viên [1; tr8]. Theo cách giải thích này, nhân
12
vật không chỉ là về con người mà là con người trung tâm, có tiếng tăm, địa vị
trong xã hội, có nghĩa là hoạt động của con người đó có đóng góp cho lĩnh
vực họ tham gia ở một mức độ nhất định. Quan niệm về nhân vật nói chung
cho phép chúng ta rút ra kết luận: nói đến nhân vật là nói đến vai trò trung
tâm của chủ thể, của con người trong từng lĩnh vực nhất định. Từ quan niệm
đó, ta có quan niệm về nhân vật trong lịch sử.
Nhân vật lịch sử là những con người có thật, tham gia vào quá trình
sáng tạo ra lịch sử, là những cá nhân có vai trò quan trọng đối với tiến trình
lịch sử. Lịch sử là quá khứ đã qua của con người, là lịch sử của xã hội loài
người. Con người là chủ thể hoạt động của lịch sử, làm nên lịch sử, hoạt động
với tính mục đích và tư tưởng cao tạo nên các cốt lõi vận động và phát triển
đầy mâu thuẫn nhưng hợp quy luật của lịch sử. Đây cũng là điểm khác căn
bản giữa lịch sử của xã hội loài người với lịch sử của tự nhiên chỉ vận động
theo quy luật của tự nhiên. Do vậy, nói đến lịch sử là nói đến sự tác động của
yếu tố con người, không có con người thì sẽ không có lịch sử và ngược lại,
nói đến lịch sử thì không thể tách rời yếu tố con người. Nhân vật lịch sử
chính là con người lịch sử, có nghĩa là con người là một sản phẩm của một
hoàn cảnh lịch sử cụ thể nhất định và hoạt động của họ là tác động lớn đến
hoàn cảnh lịch sử đó. Trong cuốn “Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông” do
GS. Phan Ngọc Liên chủ biên đã định nghĩa về nhân vật lịch sử như sau:
“Nhân vật lịch sử là người có một vai trò nhất định trong một sự kiện lịch sử,
trong một thời kì lịch sử” [14; tr226].
+ Anh dũng trong chiến đấu, cần củ, bền bỉ trong lao động.
+ Sống giản dị, yêu thương đùm bọc lẫn nhau.
Như vậy, truyền thống yêu nước là nét nổi bật trong đời sống văn hoá tinh
thần của người Việt, là di sản quý báu của dân tộc được hình thành từ rất sớm,
được củng cố và phát huy qua hàng ngàn năm lịch sử của dân tộc Việt Nam.
14
1.1.2. Yêu cầu sử dụng tài liệu để tìm hiểu về nhân vật trong dạy học lịch
sử ở trường phổ thông
Do đặc trưng riêng biệt của nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử phải
dựa trên cơ sở nắm bắt các sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử. Vì vậy, trong
DHLS việc giáo dục học sinh có vai trò rất quan trọng. Đặc biệt là khắc họa
về nhân vật, vì sự kiện là cơ sở của tri thức lịch sử mà nhân vật là những con
người làm nên sự kiện đó. Tuy nhiên, trong DHLS một bộ phận giáo viên
chưa gắn liền sự kiện với nhân vật lịch sử, chưa khắc họa sinh động về chân
dung nhân vật. Vì vậy, thực tế cho thấy hiện tượng học sinh nhầm lẫn hoặc
không hiểu biết về nhân vật trở nên phổ biến.
Nhân vật lịch sử có vai trò quan trọng trong DHLS. Khắc sâu biểu
tượng nhân vật lịch sử không những giúp học sinh ghi nhớ đến các anh hùng,
danh nhân của dân tộc mà còn giáo dục các em học tập, noi gương những đức
tính tốt đẹp của thế hệ cha anh đi trước trong công cuộc xây dựng và gìn giữ
đất nước. Do đó, việc khắc sâu biểu tượng nhân vật lịch sử cho học sinh là
một nội dung không thể thiếu trong dạy - học Lịch sử. Hiện nay, vốn hiểu
biết của người dân nói chung và giới trẻ nói riêng về lịch sử dân tộc rất đáng
lo ngại. Học sinh học lịch sử một cách thụ động, đối phó chứ không thực sự
mong muốn tìm hiểu lịch sử nước nhà.
Lịch sử không đặt ra cho mình những vấn đề không thể giải quyết
được, có nghĩa là bất kỳ một vấn đề nào của lịch sử cũng xuất hiện con người
hành động để đáp ứng yêu cầu đó. Tác động của họ có thể là thúc đẩy lịch sử
tiến lên (nhân vật chính diện) nếu như hành động của họ phù hợp với nguyện
vọng của quần chúng nhân dân như Mác – Angghen trong lịch sử thế giới hay
thiết với nhau, mặt này nhiều lúc là cơ sở, là nền tảng phát triển cho lĩnh vực
khác chính vì vậy mà cũng có những trường hợp con người không chỉ thể
hiện vai trò của mình trên một lĩnh vực mà trên cả nhiều lĩnh vực khác nhau.
Ví dụ như Phan Bội Châu trong giai đoạn lịch sử này, hoạt động của ông rất
đa dạng. Phan Bội Châu vừa là một nhà chí sĩ cách mạng lỗi lạc vừa là “ngôi
16
sao sáng trên bầu trời” của nước ta lúc bấy giờ, và trong lĩnh vực văn học đã
để lại một khối lượng các tác phẩm văn thơ dồi dào. Tính phong phú, đa dạng
của nhân vật lịch sử giúp cho người giáo viên nhận thức đúng vai trò của họ
trên từng lĩnh vực hoạt động cụ thể, từ đó biết phân loại nhân vật và giảng dạy
có hiệu quả, tránh tình trạng còn phân biệt nhân vật lịch sử ở những lĩnh vực
khác nhau có vai trò khác nhau. Như thế, việc giảng dạy nhân vật lịch sử trên
lĩnh vực nào là do nội dung kiến thức của bài học đó quy định. Việc đổi mới
chương trình nội dung hiện nay đang theo tinh thần tăng lịch sử kinh tế, văn
hóa, do vậy nhận thức đúng vai trò của nhân vật trong DHLS là một yếu tố
thành công của giáo viên.
Nhận thức, quan niệm đúng về yêu cầu sử dụng tài liệu về nhân vật
trong DHLS sẽ giúp cho giáo viên biết lựa chọn nhân vật hợp lí để tạo biểu
tượng cho học sinh, không đi sa đà vào dạy chỉ về cá nhân mà bỏ qua quần
chúng nhân dân. Không những vậy, còn góp phần định hướng cho giáo viên
biết cách phân loại, chọn lọc các nhân vật. Từ đó sẽ giáo dục cho học sinh
truyền thống yêu nước của dân tộc một cách cụ thể, sinh động hơn. Tuy
nhiên, với phạm vi trong một khóa luận, chúng tôi xin phép được đi sâu tập
trung vào việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử để giáo dục truyền thống
yêu nước với tư cách là những cá nhân trong lịch sử.
1.1.3. Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu về nhân vật để giáo dục truyền
thống yêu nước cho học sinh
Việc sử dụng tài liệu về nhân vật lịch sử nói riêng có tầm quan trọng và
ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của bài học lịch sử ở trường phổ thông. Để đem
đến được hiệu quả trong mỗi bài học giáo viên cần phải khắc họa được hình
yêu cầu giáo dục thế hệ trẻ nêu trên hoàn toàn phù hợp với chức năng của
khoa học lịch sử, với nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng và phát triển của bộ môn
Lịch sử ở trường THPT. Giáo viên có thể lấy ví dụ về Nguyễn Tri Phương -
Tổng đốc thành Hà Nội khi Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất. Nguyễn Tri
Phương đã chỉ huy quân sĩ chiến đấu dũng cảm tới hơi thở cuối cùng. Khi bị
18
giặc bắt, ông đã khước từ mọi sự dụ dỗ của giặc và đã tuyệt thực cho đến
chết. Việc làm đó đã khiến cho nhân dân ta vô cùng biết ơn và tôn vinh một vị
quan chính trực trong triều đình. Sự dũng cảm, hi sinh xả thân vì nước của
ông là những biểu hiện rõ nét của truyền thống của dân tộc. Qua những việc
thật và con người thật của Nguyễn Tri Phương học sinh đã thấy được sự cụ
thể về biểu hiện của lòng yêu nước, từ đó có những xúc cảm nhất định.
Trong thực tiễn DHLS ở trường THPT chúng ta thường gặp phải những
sai lầm, cần khắc phục. Một là coi nhẹ việc giáo dục tư tưởng trong bộ môn.
Hai là không xuất phát từ sự thực lịch sử mà giải thích dài dòng, công thức,
áp đặt. Một số người cho rằng giáo viên chỉ cần trình bày sự kiện khách quan
là đủ hoặc là hướng dẫn học sinh nhận thức theo một phương hướng đã định
mà không khai thác nhiều nội dung khóa trình. Làm như vậy là hạ thấp chức
năng giáo dục của môn học, hạ thấp vai trò giáo dục. Phải trên cơ sở nhận
thức đúng hiện thực lịch sử khách quan để đánh giá, rút ra bài học chứ không
dừng lại ở việc biết lịch sử, hoặc không biết mà suy diễn. Việc sử dụng tài
liệu về nhân vật lịch sử trong quá trình giảng dạy không chỉ giúp cho bài học
lịch sử thêm sống động cụ thể và chân thực mà còn nâng cao chất lượng
giảng dạy và giáo dục tình cảm, tư tưởng cho học sinh. Đối với học sinh việc
sử dụng tài liệu về nhân vật có ý nghĩa đối với học sinh trên cả ba mặt:
Về cung cấp kiến thức: Tài liệu về nhân vật lịch sử nói chung và nhân
vật lịch sử giai đoạn 1858-1918 nói riêng góp phần làm cụ thể hơn, phong
phú hơn và sinh động hơn các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử đang học. Giúp
học sinh hiểu sâu sắc hơn về nhân vật lịch sử thông qua “người thật, việc
thật”. Làm cho học sinh được “trực quan sinh động” quá khứ của dân tộc,
nhân vật lịch sử trong DHLS còn là một biện pháp cần thiết để thực hiện
nguyên lí “học đi đôi với hành” như chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy. Khi dạy
bài 20 lớp 11 chương trình chuẩn: “Chiến sự lan rộng ra cả nước. Cuộc kháng
chiến của nhân dân ta từ năm 1873 đến năm 1884. Nhà Nguyễn đầu hàng”
giáo viên trình bày những nét cơ bản về cuộc kháng chiến chống Pháp xâm
20
lược do Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu… lãnh đạo, giáo viên gợi mở cho
học sinh liên hệ với kiến thức bài trước có sự so sánh, đối chiếu giữa các nhân
vật lịch sử với những vai trò khác nhau. Thông qua các nhân vật lịch sử cụ thể
và chính xác, giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét về tinh thần yêu nước
chống Pháp của các nhân vật tiêu biểu đại diện cho quần chúng nhân dân ta.
Hình thành kĩ năng phân tích, đánh giá nhân vật lịch sử nói chung và vấn đề
lịch sử nói riêng.
Về giáo dục: Giáo dục thế hệ trẻ bao giờ cũng là mối quan tâm đặc biệt
to lớn của mỗi dân tộc, mỗi giai cấp. Đảng cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ
Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời
sau. Nhà trường phổ thông chịu trách nhiệm quan trọng cùng với xã hội hoàn
thành tốt nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong điều kiện hiện nay. Môn lịch sử
với chức năng và nhiệm vụ của mình góp phần tích cực vào công việc này.
Trong đời sống xã hội, lịch sử có tác dụng quan trọng không chỉ về mặt
trí tuệ mà cả về thái độ, tình cảm, tư tưởng. Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc
giáo dục tình cảm, tư tưởng, thái độ, thẩm mĩ… Những con người và những
việc thực trong quá khứ có sức thuyết phục, có sự rung cảm mạnh mẽ với các
thế hệ trẻ. Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông không chỉ có khả năng cung
cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng mà còn có khả năng giáo dục học sinh truyền
thống tốt đẹp về lòng yêu nước, thương yêu đồng bào, trọng nhân nghĩa, quý
lao động, anh hùng, dũng cảm… và có nhiều kinh nghiệm quý báu về giáo
dục cho thế hệ trẻ truyền thống dân tộc, tinh hoa của nhân loại. Khai thác nội
dung khóa trình lịch sử ở trường THPT, chúng ta có thể giáo dục cho học sinh
nhiều truyền thống dân tộc, nổi bật là giáo dục truyền thống yêu nước. Đây là
Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin việc tìm
kiếm tài liệu về một nhân vật lịch sử bất kỳ là điều vô cùng dễ dàng. Bởi vậy,
giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trước hết phải đảm bảo được sự
chính xác về tài liệu mà giáo viên sử dụng.
22
Copyright: Tài liệu đại học ©