i
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
BÙI THỊ DINH
SỬ DỤNG THƠ - CA CÁCH MẠNG ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO
HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1954 -1975) LỚP
12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2015 iiiLỜI CẢM ƠN
Luận văn tốt nghiệp Cao học được hoàn thành tại Trường Đại học Giáo dục
– Đại học Quốc gia Hà Nội. Có được bản luận văn tốt nghiệp này, tác giả xin bày tỏ
lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới:
Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, Phòng đào tạo sau Đại
học, cô giáo chủ nhiệm, đặc biệt là TS. Nguyễn Thị Thế Bình đã trực tiếp hướng
dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá
trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài: Sử dụng thơ - ca cách mạng để
gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954 – 1975) lớp 12
trung học phổ thông – chương trình chuẩn
Xin chân thành cảm ơn các thầy/cô giáo giảng dạy truyền đạt những kiến thức
khoa học chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử cho bản
thân tác giả trong 2 năm qua.
Xin ghi nhận công sức và những đóng góp quý báu và nhiệt tình của các bạn
học viên lớp Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử - K8, bạn bè, đồng
nghiệp, gia đình đã đóng góp ý kiến và giúp đỡ cùng tác giả triển khai và hoàn
thành đề tài.
Do thời gian thực hiện hạn chế và ý kiến chủ quan của tác giả nên đề tài khó
tránh khỏi sai sót về mặt nội dung và hình thức. Kính mong được sự cảm thông và
đóng góp ý kiến của Quý thầy cô và các bạn.
MN
Miền Nam
PPDH Phương pháp dạy học
THPT Trung học phổ thông
SGK Sách giáo khoa
XHCN Xã hội chủ nghĩa
v
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn
i
Danh mục viết tắt
ii
Mục lục
iii
Danh mục các bảng
v
Danh mục các biểu đồ
1.2.3. Cơ sở xuất phát của vấn đề
27
1.2.4. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng thơ - ca cách mạng để gây
hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử 30
1.3. Cơ sở thực tiễn
35
1.3.1. Về phía giáo viên
35
1.3.2.Về phía học sinh
38
1.3.3. Nguyên nhân, thực trạng và định hướng khắc phục
41
Tiểu kết Chương 1
42
Chương 2
:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG THƠ - CA CÁCH
MẠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1954 – 1975)
LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN
ĐỂ GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ CHO HỌC SINH
52
2.3.1. Việc sử dụng thơ - ca cách mạng phải đảm bảo tính Đảng, tính
khoa học 52
2.3.2. Sử dụng thơ - ca cách mạng phải phù hợp với nội dung môn
học, bài học 53
2.3.3. Sử dụng thơ - ca cách mạng phải đảm tuân thủ các nguyên tắc
dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. 54
2.3.4. Đảm bảo tính cụ thể, tính xúc cảm của thơ - ca cách mạng
54
2.3.5. Sử dụng thơ - ca cách mạng trong DHLS phải mang tính điển
hình, kết hợp chặt chẽ với các loại tài liệu tham khảo và các biện
pháp khác để nâng cao hiệu quả bài học.
55
2.4. Một số biện pháp sử dụng thơ - ca cách mạng để để gây hứng thú
cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954 - 1975) lớp 12
83
Tiểu kết Chương 2
83
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
85
1. Kết luận
85
2. Khuyến nghị
86
TÀI LIỆU THAM KHẢO
88
PHỤ LỤC
91 vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Bảng thống kê mức độ hứng thú ở lớp đối chứng và lớp
thực nghiệm 80
Bảng 2.2. Bảng thống kê điểm kiểm tra của học sinh lớp đối chứng và
1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đang tiến nhanh trên con đường đổi
mới, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và hội nhập vào xu thế
phát triển chung của thế giới. Vấn đề đào tạo con người đáp ứng sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc hiện nay đặt ra cấp thiết. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn
dân, trong đó giáo dục và đào tạo giữ vai trò quan trọng. Nghị quyết 29 – NQ/TW
ngày 4/11/2013 - Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương khóa II về đổi mới
căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ
đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm
thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động
quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng,
xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học. Cụ thể: Phát
triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn
diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực
tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.
Đây là phương hướng quan trọng chỉ đạo đổi mới giáo dục, tinh thần của Nghị
quyết đề ra yêu cầu phải đào tạo những con người có đầy đủ trí, lực, có khả năng lao
động sáng tạo, nắm vững khoa học kĩ thuật, tiến kịp sự phát triển của thế giới. Đồng
thời biết vận dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta, thấm nhuần
bản sắc văn hóa dân tộc và biết tiếp thu những tinh hoa nhân loại. Hòa nhập vào sự
xúc của người nghệ sĩ và của nhân dân đối với quê hương đất nước, thời đại. Nhìn từ
phương diện này, không ít các nhà nghiên cứu âm nhạc cho rằng, ca khúc cách mạng
là một pho sử bằng âm thanh phản ánh những diễn biến trong cuộc đấu tranh cách
mạng và hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mĩ của dân tộc ta ở thế kỉ XX…. Thưởng
thức các ca khúc cách mạng những người lính sẽ có cảm nhận về tình yêu quê hương
gia đình, tự hào về tinh thần chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt nam anh hùng để
không ngại hi sinh gian khổ và thấy cần sống sao cho ý nghĩa…” [8]
Tuy nhiên, việc sử dụng thơ - ca cách mạng trong DHLS ở trường phổ thông
hiện nay mới chỉ dừng lại ở một số GV có tâm huyết với nghề và có vốn kiến thức
thơ - ca. Phần lớn GV dạy LS chưa thấy được tầm quan trọng của thơ - ca cách
mạng, có sử dụng nhưng chỉ dừng lại ở việc minh họa, hình thức. 3
Giai đoạn lịch sử Việt Nam 1954 - 1975 là giai đoạn hào hùng nhất của LS
dân tộc Việt Nam. Đây là quá trình nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc kháng chiến
chống Mĩ cứu nước 21 năm, lần lượt đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mĩ.
Một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế và có ý nghĩa thời đại sâu sắc. Chiến thắng
vẻ vang của dân tộc ta trước kẻ thù lớn mạnh nhất trên thế giới lúc bấy giờ và cho
đến tận ngày nay đã nâng cao vị thế của dân tộc ta trên trường quốc tế. Cuộc kháng
chiến chống Mĩ đã chắp cánh cho thơ - ca cách mạng có điều kiện nở rộ, phong phú
về thể loại, nội dung, hình thức. Nó phản ánh và cổ vũ cuộc sống chiến đấu, lao
động gian khổ hi sinh của toàn thể dân tộc Việt Nam. Nó chứa đựng nội dung lịch
sử vô giá. Vì vậy, sử dụng thơ - ca cách mạng khi DHLS giai đoạn này không chỉ
cụ thể hóa, khắc sâu kiến thức, rèn kĩ năng tư duy LS cho HS, mà còn tác động
mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, làm tăng hứng thú học tập bộ môn cho các em, từ
đó góp phần nâng cao hiệu quả bài học. Nhận thức được vai trò của nguồn tài liệu
này, tôi đã tích cực sử dụng trong quá trình DHLS ở trường trung học phổ thông
(THPT) và thấy HS rất hứng thú trong giờ học.
Xuất phát từ thực tế trên và điều kiện nghiên cứu của bản thân, chúng tôi
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn việc sử dụng thơ - ca cách mạng trong
dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 ở trường THPT
- Nghiên cứu, đề xuất các biện pháp sử dụng thơ - ca cách mạng để gây hứng
thú cho học sinh khi học lịch sử Việt nam giai đoạn 1954 – 1975, từ đó góp phần
nâng cao hiệu quả bài học.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu khai thác và vận dụng một cách hợp lý thơ - ca cách mạng DHLS Việt
Nam lớp 12 từ năm 1954 đến năm 1975 theo đề xuất của đề tài sẽ góp phần gây hứng
thú học tập bộ môn. Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả việc DHLS ở trường THPT.
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn: Trong một khoảng thời gian nhất định chúng tôi chỉ nghiên cứu sử
dụng thơ - ca cách mạng để gây hứng thú cho HS khi học lịch sử Việt Nam giai
đoạn 1954 – 1975 lớp 12 – chương trình chuẩn.
- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung vào nghiên cứu các bài thơ, ca khúc
cách mạng liên quan đến phần lịch sử Việt Nam lớp 12 từ năm 1954 đến năm 1975.
- Phạm vi về không gian: Chúng tôi tiến hành điều tra thực tiễn ở 3 trường
THPT: THPT Vạn Xuân – Hà Nội, THPT Văn Lâm – Hưng Yên, THPT Hoàng
Văn Thụ - Hải Dương. 5
- Phạm vi thực nghiệm sư phạm: dạy 2 bài ở trường THPT Văn Lâm –
Hưng Yên, giới hạn trong giờ nội khóa.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
8.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
Khẳng định ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của việc sử dụng thơ - ca cách
mạng trong DHLS ở trường THPT nói chung và DHLS Việt Nam 1954 – 1975 lớp
12 nói riêng.
Sử dụng thơ - ca cách mạng để gây hứng thú cho HS khi học lịch sử Việt
Nam giai đoạn 1954 - 1975 không những giúp HS khắc sâu sự kiện lịch sử, nâng
học tập lịch sử cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954 – 1975) lớp 12
trung học phổ thông – chương trình chuẩn.
7
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG SỬ DỤNG
THƠ - CA CÁCH MẠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Sử dụng tài liệu Văn học trong đó có thơ - ca cách mạng không phải là một đề
tài mới mẻ, mà đã được khá nhiều nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước đề cập
tới. Mặc dù trình bày với mức độ và cách thức khác nhau nhưng các tác giả đều
nhấn mạnh vai trò và đưa ra những biện pháp cụ thể trong việc sử dụng tài liệu văn
học trong đó có thơ - ca vào dạy học Lịch sử.
1.1.1.Tài liệu nước ngoài
Chúng tôi có thể kể đến những tác giả với các tài liệu nghiên cứu về giáo dục
học, tâm lí học và giáo dục lịch sử có liên quan đến sử dụng tài liệu tham khảo nói
chung, tài liệu văn học (thơ ca) nói riêng trong DHLS ở trường phổ thông của các
tác giả: C.A Eedốpva, I.M.Leebedeva, A.V.Đrugiơcôve…
- N.Đ.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào”, NXB Giáo
dục, Hà nội,1973. Tác giả khẳng định, để có một giờ học tốt người GV phải kết hợp
được nhiều khâu khác nhau, trong đó sử dụng tài liệu tham khảo như một nguồn
kiến thức để cụ thể hóa kiến thức trong SGK nhằm gây hứng thú trong giờ học.
- A.A Vaghin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung
học”, NXB Giáo dục Matxcơva, 1978 (tài liệu dịch), cũng đã nêu nên những vấn đề
cơ bản về phương pháp dạy học lịch sử. Trong đó, có phương pháp sử thơ - ca vào
dạy học để khôi phục một cách sinh động nhất toàn bộ đời sống xã hội trong quá
Nội, 1987, đã chỉ ra một trong những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực, độc
lập trong hoạt động nhận thức của HS là việc sử dụng các loại tài liệu tham khảo
vào dạy học. Mục đích là để nâng cao hiệu quả bài học, đáp ứng yêu cầu đào tạo.
- Nguyễn Khắc Viện (Chủ biên), “Từ điển tâm lý”, NXB Văn hóa thông tin,
2001. Tác giả đã đưa ra quan niệm về hứng thú và tác dụng của nó: Hứng thú là
biểu hiện của một nhu cầu, làm cho chủ thể tìm cách thỏa mãn, tạo ra khoái cảm,
thích thú. Vì vậy hứng thú làm tăng hiệu quả hoạt động, là một thành phần trong hệ
thống động cơ của nhân cách.
- Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Côi – Trịnh Đình Tùng trong
cuốn: “Phương pháp dạy học lịch sử”,T2, NXB Đại học sư phạm, 2012 khẳng 9
định: các tác phẩm văn học từ xưa đến nay trong lịch sử dân tộc cũng như lịch sử
thế giới có vai trò to lớn đối với việc DHLS ở trường phổ thông. Tác phẩm văn học
làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của HS. Điều đó
chứng tỏ các tác phẩm văn học thực sự có giá trị đều phản ánh cuộc sống một cách
chân thực, phác họa bức tranh xã hội đương thời của mỗi nước…nên nó rất cần thiết
để làm tư liệu trong DHLS.
- Phạm Ngọc Liên, Nguyễn Quang Minh, Kim Phụng, Kinh nghiệm giảng dạy
theo chủ đề, T1: Gây hứng thú học tập Lịch sử cho học sinh các trường phổ thông
trung học, NXB H: 1983. Các tác giả tổng kết kinh nghiệm giảng dạy môn LS trong
trường THPT của một số GV và đề xuất các phương pháp gây hứng thú học tập như:
sử dụng đồ dùng trực quan, hệ thống câu hỏi gợi trí thông minh, tài lệu văn
học…nhằm phát huy tích tích cực của HS, từ đó nâng cao hiệu quả bài học lịch sử.
- Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (đồng
chủ biên) trong cuốn: “Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử” có
phần“Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử” đề cập đến việc sử dụng
tài liệu thơ ca Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao
hiệu DHLS ở trường phổ thông.
vào DHLS ở trường phổ thông, nhằm cụ thể hóa sự kiện lịch sử, tái hiện lịch sử một
cách chân thực thông qua các tác phẩm của Hồ Chí Minh.
- Lê Thị Bích Hồng với chuyên khảo “Thơ với cuộc kháng chiến chống Mĩ
cứu nước” đã đề cập đến cái tôi sử thi thể hiện trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
cứu nước. Đó là hình ảnh người mẹ, người chị ở hậu phương, thanh niên xung
phong, người chiến sĩ…vượt qua những mất mát, hy sinh, nỗi đau thầm lặng để
chiến thắng kẻ thù xâm lược. Chứng tỏ thơ chống Mĩ – những bài thơ báng súng.
- Phan Ngọc Liên – Nguyễn Thị Côi: “Những vấn đề trong dạy học Lịch sử
ở trường phổ thông hiện nay”, NCLS số 4, 1994 có đề cập đến sử dụng tài liệu văn
học trong đó có thơ ca vào DHLS ở trường phổ thông để cụ thể hóa kiến thức, tạo
xúc cảm lịch sử cho học sinh.
- Vũ Huy Thông trong cuốn: Cái đẹp trong thơ kháng chiến 1945 – 1975,
NXB Giáo dục,1998, đã cung cấp cho người đọc một cái nhìn khái quát về những
biểu hiện của hình tượng đất nước, con người, quê hương… trong thơ kháng chiến.
Đồng thời, tác giả cũng sử dụng những dẫn chứng cụ thể trong một số bài thơ của
các nhà thơ tiêu biểu như: Tố Hữu, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Khoa
Điềm…để dẫn chứng, minh họa cho cả nội dung của dòng thơ kháng chiến. 11
- Nguyễn Duy Bắc: Bản sắc dân tộc trong thơ ca Việt Nam hiện đại ( 1945 –
1975), NXB Văn hóa dân tộc Hà nội – 1998, đã tập trung miêu tả hình tượng Tổ
quốc, nhân dân trong chiều sâu văn hóa dân tộc, vừa có tính truyền thống, vừa có
tính cách tân. Trong đó thơ ca giai đoạn kháng chiến chống Mĩ thực sự là những
bản anh hùng ca hào sảng, thể hiện khí phách của dân tộc.
- Trần Huyền Sâm (1998), “Tố Hữu - một qua niệm cách mạng về thơ”, Tạp
chí Văn nghệ quân đội, thể hiện quan điểm của Tố Hữu – người viết sử bằng thơ:
Làm thơ là làm cách mạng bằng thơ. Vì vậy, có thể nhận thấy bóng dáng lịch sử
một cách cụ thể qua thơ Tố Hữu.
- Trần Quốc Nhạc, Nguyễn Giao Cư, Thơ ca cách mạng Việt Nam giai đoạn
- Luận án Tiến sĩ: “Quan niệm văn học là vũ khí cách mạng và ảnh hưởng
của nó đối với thơ 1945 – 1985” của Trần Thị Minh Giới đã giới thiệu khái quát về
thơ ca cách mạng, quan niệm thơ ca là vũ khí đấu tranh cách mạng và giới thiệu các
tác giả, bài thơ tiêu biểu trong kháng chiến chống Mĩ.
- Khóa luận tốt nghiệp:“Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt
Nam giai đoạn 1919 - 1945 lớp 12 ở trường phổ thông” của Trương Thị Tình, đã
xác định nguồn tài liệu văn học được sử dụng trong DHLS Việt nam giai đoạn 1919 -
1945 và biện pháp sư phạm khi sử dụng tài liệu văn học để nâng cao hiệu quả bài học.
Trên đây là những công trình nghiên cứu chủ yếu có liên quan đến đề tài.
Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy rằng, các tác giả đã đề cập ở khía cạnh nhất định
đến việc sử dụng thơ - ca cách mạng trong DHLS, chỉ ra những định hướng khái
quát, lý luận chung về vai trò của việc sử dụng tài liệu tham khảo, tài liệu Văn học,
tạo hứng thú trong DHLS. Mặt khác, các luận văn Tiến sĩ, Khóa luận tốt nghiệp đi
sâu nghiên cứu sử dụng tài liệu Văn học, tác phẩm của Hồ Chí Minh trong một giai
đoạn LS nhất định. Tuy nhiên, chưa có một Luận án, Luận văn, Khóa luận hay Tạp
chí nào đề cập đến việc sử dụng thơ - ca cách mạng nhằm gây hứng thú cho học
sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954 - 1975) lớp 12 trung học phổ thông –
chương trình chuẩn.Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu trên là nguồn tham
khảo quý giá, là định hướng để chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trong đề tài
của mình.
1.2. Cơ sở lí luận
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản
Thơ - ca cách mạng trong luận văn gồm 2 khái niệm: thơ cách mạng và ca khúc
cách mạng. 13
1.2.1.1. Thơ cách mạng
Quan niệm về thơ, Sóng Hồng nhận định: Thơ là sự thể hiện con người và thời
14
thống nhất và bao trùm là tình yêu nước, nghĩa tình hậu phương với tiền tuyến, ca
ngợi Tổ quốc, người chiến sĩ, nhân dân anh hùng, lòng kính yêu lãnh tụ…và đặc
biệt tố cáo tội ác của kẻ thù. Những bài hát cách mạng tự nó có sức sống mãnh liệt
đời đời trong tâm hồn người dân đất Việt.
Nhạc sĩ Mác Tuyên từng ghi nhận: Bài ca cách mạng có ưu thế và khả năng
khắc sâu sự kiện, giáo dục truyền thống dân tộc, lòng yêu nước được biểu hiện ở
nhiều nội dung tư tưởng của bài hát chính là niềm tự hào, tự tôn dân tộc, thái độ
căm ghét áp bức bóc lột và tinh thần quyết chiến, quyết thắng bảo vệ và giữ vững
độc lập của dân tộc.
Âm nhạc là con đường gần nhất để đến với tâm hồn con người, âm nhạc sẽ
góp phần mềm hóa, sinh động những sự kiện LS khô khan vốn ám ảnh HS. Việc
lồng ghép những bài hát cách mạng vào DHLS Việt Nam nói chung, cuộc kháng
chiến chống Mĩ cứu nước 1954 – 1975 nói riêng, sẽ tạo không khí vui tươi, thoải
mái cho HS tiếp thu tri thức lịch sử, đồng thời có tác động mạnh mẽ trong tâm hồn
các em, vừa giáo dục trực tiếp về đạo đức qua lời bài hát, vừa kích thích hứng thú
học tập cho HS…
1.2.1.3. Khái niệm hứng thú và hứng thú học tập lịch sử
Thực tế dạy học ở trường phổ thông cho thấy, HS muốn học tốt môn học nào
trước hết, phải có hứng thú với môn học đó. Hứng thú có vai trò quan trọng trong
học tập của HS ở trường phổ thông nói chung, học LS nói riêng. Hứng thú càng sâu
sắc bao nhiêu, việc thì học tập của HS càng có hiệu quả bấy nhiêu.
Quan niệm về hứng thú, L.F.Kharlamop định nghĩa:“Hứng thú! Đó là nhu cầu
nhuốm màu sắc của cảm xúc, đi trước giai đoạn gây động cơ và làm cho hoạt động
của con người có tính hấp dẫn” [12, tr.28]
Nghiên cứu về hứng thú, các nhà tâm lí học cho rằng:“hứng thú là thái độ đặc
biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống vừa có
khả năng mang lại khoái cảm cá nhân trong quá trình hoạt động. Nó được biểu
hiện trước hết ở sự tập trung chú ý cao độ sự say mê hấp dẫn bởi nội dung hoạt
động. Mặt khác, hứng thú bao giờ cũng dẫn đến một đối tượng cụ thể hấp dẫn, nó
hiện. Vì vậy, trong DHLS giáo viên cần vận dụng đa dạng, hiệu quả các PPDH để
gây hứng thú học tập cho học sinh.
1.2.1.4. Sử dụng thơ - ca cách mạng để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh
Sử dụng thơ - ca cách mạng trong DHLS là cách thức GV sử dụng những bài
thơ, bài hát cách mạng mang nội dung LS vào bài học giúp các em tiếp thu tri thức
LS nhẹ nhàng, để cụ thể hóa và khắc sâu kiến thức, phát triển tư duy và giáo dục tư 16
tưởng, tình cảm cho HS. Trên cơ sở đó hình thành khái niệm, biểu tượng, quy luật
và bài học LS, và điều quan trọng hơn cả là tăng hứng thú học tập bộ môn cho HS,
góp phần nâng cao hiệu quả DHLS ở trường phổ thông.
Nội dung của thơ - ca cách mạng là phản ánh cuộc sống và con người kháng
chiến. Có thể là ca ngợi những tấm gương anh hùng, hoặc tố cáo tội ác của kẻ thù…
Vì vậy, nó tác động trực tiếp đến tình cảm, tâm hồn HS. Trong đầu các em sẽ xuất
hiện xúc cảm LS, đó là biểu hiện của hứng thú học tập bộ môn. Từ đó, HS có thái
độ, động cơ học tập đúng đắn, việc tiếp thu bài giảng sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn, hiểu
bài hơn.
Ví dụ, khi dạy bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa
tháng Tám (1939 – 1945). Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, mục III.1.
Khởi nghĩa từng phần (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945). Chỉ thị “Nhật Pháp bắn
nhau hành động của chúng ta”, GV có thể hát cho HS nghe một đoạn trong bài hát
“Diệt phát xít” của Nguyễn Đình Thi:
“Việt Nam bao năm ròng rên xiết lầm than
Dưới ách quân tham tàn đế quốc sài lang
Loài phát-xít cướp thóc lúa cướp đời sống dân mình
Nào nhà tù, nào trại giam biết bao nhiêu nhục hình.
Đồng bào tuốt gươm vùng lên
Đã đến ngày trả mối thù chung
Diệt phát - xít giết bầy chó đê hèn của chúng…”
Nó vừa là phương tiện để cụ thể hóa nội dung bài học, vừa rèn kĩ năng tư duy LS,
giáo dục tư tưởng và tạo hứng thú học tập cho HS. Vì vậy, chúng ta cần có phương
pháp sử dụng đúng đắn đối với tài liệu quý giá này.
1.2.2. Phân loại thơ - ca cách mạng
Nhà thơ Chế Lan Viên viết:
“ Mỗi chú bé đều nằm mơ ngựa sắt
Mỗi con sông đều muốn hóa Bạch Đằng”
(Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng)
Với tinh thần đó “thơ - ca cách mạng 1954 – 1975 tự biến mình thành một thứ vũ
khí đánh giặc, là những bài ca, tiếng hát nhưng là “tiếng hát át tiếng bom”. Thậm chí để
át được tiếng bom, các nhà thơ phải hô lên, gào lên đến mức “rồ giọng”
[39, tr.146]
Copyright: Tài liệu đại học ©