ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ THỊ DUNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT
NAM TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HOÀI ĐỨC B, HÀ NỘI
(CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2014

1


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TẠ THỊ DUNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM TRONG DẠY HỌC

Hà Nội, ngày 29 tháng 5 năm 2014
Tác giả

Tạ Thị Dung

3


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

PPDH

: Phƣơng pháp dạy học

SGK

động nhóm tại lớp............................................................................................ 17
1.2.1. Đặc điểm của tổ chức hoạt động nhóm tại lớp ..................................... 17
1.2.2. Các hình thức tổ chức hoạt động nhóm tại lớp theo bàn ..................... 18
1.2.3. Ƣu và nhƣợc điểm của phƣơng pháp tổ chức hoạt động nhóm tại lớp . 22
1.3. Mục tiêu và đặc trƣng của việc dạy học lịch sử ở trƣờng Trung học phổ
thông ................................................................................................................ 27
1.3.1. Mục tiêu của việc dạy học lịch sử ........................................................ 27
1.3.2. Đặc trƣng của nhận thức lịch sử và yêu cầu cần phát huy tính tích cực của
học sinh ........................................................................................................... 29
1.4. Trực trạng việc tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học lịch sử ở trƣờng
Trung học phổ thông Hoài Đức B .................................................................. 33
1.4.1. Đặc trƣng của trƣờng THPT Hoài Đức B- Hà Nội .............................. 33
1.4.2. Thực trạng việc TCHĐN ở trƣờng THPT Hoài Đức B ....................... 35
1.4.3. Nguyên nhân của thực trạng dạy học Lịch sử ở trƣờng Trung học phổ
thông Hoài Đức B, Hà Nội .............................................................................. 41

5


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
1.4. 4. Những kết luận rút ra từ thực tiễn tổ chức hoạt động nhóm ở trƣờng trung
học phổ thông Hoài Đức B, Hà Nội ............................................................... 43
Chƣơng 2: VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM
TẠI LỚP ĐỂ DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NGUỒN GỐC


68

Bảng 2.2: Bảng phân phối tỉ lệ phần trăm kiểm tra đầu vào theo mức
độ đáng giá ...............................................................................

68

Bảng 2.3: Kết quả thực nghiệm (lần 1) ....................................................

70

Bảng 2.4: Tổng hợp điểm các bài kiểm tra sau khi thực nghiệm (lần 1)

70

Bảng 2.5: Phân phối mức độ kết quả thực nghiệm (lần 1).......................

70

Bảng 2.6: So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp ĐC với lớp TN
(lần 1) .......................................................................................

71

Bảng 2.7: Giá trị P của phép kiểm chứng test .........................................

71

Bảng 2.8: Mức độ ảnh hƣởng của tác động .............................................



Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Trang
Biểu đồ 1.1: Hiệu quả của việc TCHĐN tại lớp ......................................

37

Biểu đồ 1.2: Đánh giá của GV về mức độ cần thiết của TCHĐN tại lớp

37

Biểu đồ 1.3: Thái độ của HS với bộ môn Lịch sử ở Trƣờng THPT ........

39

Biểu đồ 1.4: Nhận thức của HS về vai trò của môn Lịch sử trong
trƣờng THPT ........................................................................

39

Biểu đồ 1.5: Đánh giá của HS về tiết học có TCHĐN tại lớp .................

quan điểm này đƣợc thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005): “Phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động,sáng taọ của
học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương
pháp tự học, kỹ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức
vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
học sinh”
Hiện nay ở Việt Nam, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học là một trong
những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục sau năm 2015 nói chung và
của cải cách bậc THPT nói riêng, những năm gần đây các trƣờng THPT đã có
những cố gắng trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học và đã đạt đƣợc những
tiến bộ trong việc phát huy tính tích cực của học sinh. Tuy nhiên các phƣơng
pháp dạy học truyền thống đặc biệt phƣơng pháp thuyết trình vẫn chiếm một vị
trí chủ đạo trong các phƣơng pháp dạy học ở trƣờng THPT. Định hƣớng cơ bản
của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời
thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng hình thành năng lực tƣ duy và hành
động, phát huy tính chủ động sáng tạo của ngƣời học. Đó cũng là những xu thế
quốc tế trong cải cách phƣơng pháp dạy học ở nhà trƣờng phổ thông hiện nay.
Có nhiều biện pháp để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học
nói chung, dạy học Lịch sử nói riêng. Tục ngữ có câu: “Học thầy không tày học
9


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
bạn”. Một trong những phƣơng pháp đáp ứng đƣợc những yêu cầu trên là hoạt



tích cực tự động của các em”. Còn ở Phƣơng Đông Khổng Tử (511- 479 TCN)
cũng chú ý đến việc giảng dạy nhằm kích thích sự suy nghĩ của học sinh. Ông
nói: “Dạy học mà không khơi lên niềm đam mê muốn học hỏi là đập búa lên sắt
nguội mà thôi”.
Đến thời kỳ văn hóa phục hƣng, nhiều nhà giáo dục tiến bộ Phƣơng Tây
đã nêu lên tƣ tƣởng về việc quan tâm đến học sinh, chú ý phát huy tính tích cực,
độc lập ở các em. Môngtênhơ (1533-1592) ngƣời Pháp, đƣợc coi là ông tổ của
ngành sƣ phạm ở Châu Âu, đã chủ trƣơng “Dạy bằng hoạt động, bằng quan sát
trực tiếp các sự vật trong đời sống hàng ngày”.
Cômenxky (1592-1670), ông tổ của nền giáo dục cận đại yêu cầu ngƣời
thầy phải làm thế nào để học sinh thích thú học tập và bản than các em phải cố
gắng để nắm lấy tri thức. Ông nói: “Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của
mình tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng
vào thực tiễn”.
Trên cơ sở này, việc dạy học theo nhóm đã sớm xuất hiện ở Châu Âu.
Năm 1798, ở Anh hai nhà giáo dục Ben và Lancanxto đã tiến hành kiểu dạy học
kèm cặp. Hình thức này gội là “hệ thống kèm cặp”. Nguồn gốc tên gọi đó xuất
hiện từ thuật ngữ “huấn luyện viên”. Theo đó, những học sinh lớn tuổi có kinh
nghiệm đƣợc thầy dạy trƣớc, sẽ kèm cặp hàng chục học sinh khác ở các góc
trong một phòng lớn, trong lúc đó giáo viên ngồi ở một chỗ dễ bao quát nhất
lớp, để chỉ đạo việc kèm cặp của các học sinh lớn này. Hình thức này bị những
nhà phê bình đƣơng thời chỉ trích là không đảm bảo chất lƣợng dạy học và giáo
dục. Song hệ thống dạy học kiểu “huấn luyện viên” này góp phần giải quyết
ngững khó khăn trong vài giai đoạn của công cuộc cải cách giáo dục, đặc biệt là
tạo nên tình huống hợp tác giữa học sinh với nhau trong học tập.
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, nhờ sự thành công trong dạy học của nhà
trƣờng mà vấn đề dạy học tích cực đã đƣợc nhiều nhà giáo dục và tâm lý học
chú ý nghiên cứu, vận dụng nhƣ: J. Dewy đã thành lập “nhà trường hoạt động”,


tranh chống Mỹ. Phải chăng đó chính là hình thức sơ khai của việc dạy học theo
nhóm ngày nay.
Những năm 80- 90 của thế kỷ XX, ở các trƣờng phổ thông đã tổ chức
phong trào “truy bài” trƣớc giờ học và “sào bài” sau buổi học. Việc “truy bài”
trƣớc giờ học là hình thức thảo luận theo cặp đôi, nghĩa là ngƣời này nêu câu
hỏi, ngƣời kia trả lời, nếu thiếu hay sai thì bổ sung cho nhau nhằm nắm chắc nội
dung bài học.“Sao bài” sau buổi học đƣợc diễn ra ở các nhóm học tập tại các
gia đình. Theo đó, các em ở cùng nhóm sẽ nhớ lại, khắc họa lại những kiến thức
đã học để nắm chắc kiến thức trên lớp.
Vào những năm cuối của thế kỷ XX, tổ chức học tập nhóm đƣợc diễn ra
dƣới nhiều hình thức: Nhóm tự quản, nhóm học tập ở một số môn học thể dục,
thủ công, âm nhạc, ngoại khóa, sinh hoạt câu lạc bộ…

12


Gần đây, trƣớc xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng “tích
cực hóa hoạt động của người học”, nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu vấn đề
học tập nhóm
Các tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ biên), (2003), “phương
pháp dạy học Lịch sử”, Nxb Giáo dục, đề cập một cách đầy đủ những phƣơng
pháp dạy học Lịch sử nhƣ hệ thống các phƣơng pháp dạy học Lịch sử, bài học
lịch sử, hình thành tri thức lịch sử cho học sinh ở trƣờng THPT.Tuy nhiên, trong
từng phƣơng pháp thì chƣa làm rõ một cách cụ thể.Ví dụ nhƣ: Phƣơng pháp dạy
học nêu vấn đề, chƣa đề cập đến phƣơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung
tâm. . .
Tác giả Nguyễn Trọng Tấn (dịch), “Cẩm nang thực hành giảng dạy”,
Nxb, ĐHSP Hà Nội (2005), đề cập đến những kiến thức tổ chức dạy học, học
tập và giảng dạy lợi ích của việc học tập hợp tác, cách thức tổ chức nhóm học

phát triển cao của phương pháp dạy học tích cực, hướng vào học sinh” .
Tác giả Trần Thị Thu Mai, “về phương pháp học theo nhóm”, tạp chí
nghiên cứu giáo dục số 12/2000, tác giả đề cập đến khái niệm, vai trò của học
tập theo nhóm, cách tổ chức và tiến hành, hệ thống các biện pháp tạo nhóm một
cách ngắn gọn, súc tích nhƣng chƣa đi vào vận dụng nên chƣa thấy tính hiệu quả
vẫn còn trên cơ sở lý thuyết…
Bài viết: “Phương pháp tích cực” của GS. Trần Bá Hoành, Tạp chí giáo
dục số 3/1996, đã đề cập tới phƣơng pháp học tập hợp tác hay phƣơng pháp học
tập nhóm, đƣợc xem là một trong những phƣơng pháp “lấy học sinh làm trung
tâm”. Trong bài “Qui trình kiến tạo tình huống trong dạy học theo nhóm nhỏ”
của tác giả Trần Duy Hƣng, Tạp chí giáo dục số 7/2000, đã xem “Phương pháp
dạy học nhóm, thực chất, chỉ là trường hợp đặc biệt và phát triển cao của
phương pháp dạy học tích cực, hướng vào học sinh”.
2.2. Những công trình nghiên cứu về phương pháp tổ chức hợp tác nhóm
trong dạy học Lịch sử
Vấn đề dạy học theo nhóm cũng đƣợc đề cập đến trong nhiều luận án,
luận văn với nhiều cấp độ khác nhau:
Luận văn: “Dạy học lịch sử theo nhóm ở trường THPT hiện nay, thực
trạng, giải pháp và cách tiến hành” của Võ Minh Tập, tác giả nghiên cứu:
- Cơ sở lý luận của PPDH theo nhóm với tƣ tƣởng áp dụng các hình thức dạy
học hợp tác.
- Điều tra thực trạng việc sử dụng PPDH theo nhóm với tƣ tƣởng hợp tác ở
trƣờng THPT.
-Tiến hành thực nghiệm 3 giáo án đã thiết kế để đánh giá hiệu quả của PPDH
theo nhóm.
- Một số giải pháp để việc nghiên cứu và vận dụng dạy học lịch sử theo nhóm
đạt hiệu quả.
14



Tác giả chưa đi sâu vào làm rõ phần khái niệm, những ưu điểm và hạn
chế, các mô hình dạy học hợp tác nhóm, môi trường học tập và nhiệm vụ quản
lý lớp học đặc biệt là quy trình làm việc nhóm.
Phần thực nghiệm sư phạm tác giả đưa ra quy trình và nguyên tắc tổ chức
hoạt động nhóm qua thực tế môn lịch sử lớp 11, kết quả thực nghiệm. Ở phần
thực nghiệm,tác giả chưa đưa ra được mục tiêu, nội dung của chương trình sau
đó mới tiến hành thực nghiệm sư phạm.Trong phần thực nghiệm cũng chưa tập
chung làm rõ mục đích và đối tượng thực nghiệm, mà chỉ tiến trình thực
nghiệm, thiết kế giáo án vận dụng hình thức hợp tác nhóm sau đó cuối cùng
đánh giá kết quả đật được giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để đưa ra kết
luận về vấn đề nghiên cứu.
15


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
2.3. Những vấn đề các công trình nghiên cứu chưa làm sáng tỏ về phương
pháp tổ chức hợp tác theo nhóm tại lớp
Có thể nói rằng, dạy học theo nhóm đƣợc các nhà giáo dục trong và ngoài
nƣớc quan tâm, chúng tôi nhận thấy rằng, tổ chức hoạt động nhóm trong dạy
học lịch sử không còn là một đề tài mới nữa vì đã có một số khóa luận và luận
văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề này nhƣ: cơ sở lý luận, quy trình TCHĐN,
nhiệm vụ của GV và HS... Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đó chƣa thực sự
có tính thuyết phục cao về tính khả thi và chƣa có đề tài nào nghiên cứu về
TCHĐN tại lớp trong dạy học lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ

+ Xác định mục tiêu kiến thức, kỹ năng, phần Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc
đến giữa thế kỷ XIX.
+ Đề xuất một số dạng tổ chức hoạt động nhóm tại lớp trong dạy học Lịch sử
phù hợp với trƣờng THPT Hoài Đức B, Hà Nội.
+ Thiết kế giáo án thực nghiệm và rút ra kết luận sƣ phạm.
+ Đề xuất một số kinh nghiệm TCHĐN tại lớp
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm tại lớp theo bàn trong dạy học
lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX (chƣơng trình chuẩn) ở
trƣờng THPT Hoài Đức B, Hà Nội.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong quá trình dạy học tại trƣờng THPT Hoài Đức B chúng tôi luôn trăn
trở và muốn nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn lịch sử nói riêng. Vì vậy, luận
văn đƣợc nghiên cứu và tiến hành thực nghiệm tại trƣờng THPT Hoài Đức B,
Hà Nội với đối tƣợng học sinh khối 10 gồm các lớp: 10a10, 10a11, 10a
12,10a13, năm học (2013-2014) với nội dung thực nghiệm là: Vận dụng một số
biện pháp tổ chức hoạt động nhóm tại lớp theo bàn trong dạy học lịch sử việt
Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX (chƣơng trình chuẩn). Chúng tôi mong
muốn tìm ra đƣợc giải pháp cho quá trình đổi mới dạy học, lấy học sinh làm
trung tâm.
4. Mục đích và nhiệm vụ đề tài
4.1. Mục đích nghiên cứu
17


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu

Chúng tôi cho rằng, trong quá trình dạy học lịch sử trên lớp, nếu giáo
viên biết vận dụng hình thức hợp tác nhóm theo một trình tự, bao gồm các giai
đoạn, các bƣớc, đƣợc xắp xếp một cách hợp lý phù hợp với hoạt động nhận thức
18


thì sẽ tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, từ đó nâng cao chất lƣợng
dạy học bộ môn.
7. Đóng góp của Luận văn
Việc hoàn thành luận văn sẽ góp phần làm sáng tỏ thực trạng tổ chức
hoạt động dạy học theo nhóm tại lớp trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ thông
Hoài Đức B. Từ đó, chúng tôi đề xuất tổ chức hoạt động nhóm tại lớp theo bàn
trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX (chƣơng
trình chuẩn), góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học bộ môn Lịch sử ở trƣờng
THPT Hoài Đức B nói riêng và dạy học lịch sử hiện nay ở trƣờng THPT nói
chung.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn
8. 1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu đề tài góp phần làm phong phú về mặt lý luận, khẳng
định vai trò của hoạt động nhóm đối với việc phát huy tính tích cực của học
sinh. Từ đó, đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học
Lịch sử Việt Nam nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học Lịch sử.
8. 2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu vận dụng hình thức hợp tác nhóm cho học sinh trong
dạy học lịch sử ở trƣờng THPT đƣợc đƣa ra trong luận văn sẽ giúp chúng tôi và
đồng nghiệp làm tài liệu tham khảo để vận dụng vào quá trình dạy học ở trƣờng
THPT Hoài Đức B, Hà Nội nói riêng nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học bộ
môn.
9. Cấu trúc Luận văn
Ngoài Phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung

những sự liên kết và các mối liên hệ giữa các ý tưởng, biết lắng nghe một cách
tích cực, khả năng tóm tắt ý kiến trong nhóm, phát triển kỹ năng lãnh đạo, kỹ
năng phân tích, tổng hợp và đánh giá, khả năng đạt đến một sự nhất trí trong
thảo luận, khả năng xử trí tranh cãi và những ý kiến khác nhau” [ 11; 47]
Vì vậy, cần làm sáng tỏ những vấn đề của dạy học theo nhóm trong dạy học
lịch sử ở Trƣờng THPT.
1.1.

Một số quan niệm về tổ chức hoạt động nhóm
 Tổ chức quá trình dạy học
Tổ chức dạy học đƣợc hiểu là sự xắp xếp các yếu tố của một phức hợp

trong mối tác động qua lại của chúng, hay là sự xác định trật tự cấu trúc của một
hoạt động , bao gồm cả ý nghĩa chức năng của cấu trúc đó.
Tổ chức ở đây nên hiểu là sự xắp xếp, phối hợp hoạt động dạy của
thầy với hoạt động học của trò, trả lời câu hỏi thầy hay trò khi nào, làm gì, trong
thời gian dự kiến bao lâu. Do đó, theo chúng tôi , tổ chức quá trình dạy học thực
chất là quá trình thực hiện những biện pháp có cơ sở khoa học để tổ chức và
điều khiển các mối quan hệ tƣơng tác giữa ba thành tố cơ bản của quá trình dạy
20


học: Hoạt động dạy, hoạt động học và nội dung dạy học, làm cho chúng vận
động, phát triển theo một trật tự nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy
học.


Quan niệm tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học

Về mặt thuật ngữ, dạy học theo nhóm đƣợc các tác giả nêu ra dƣới những

tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
Theo chúng tôi, nghĩa chung nhất của “tổ chức” đƣợc hiểu là sự sắp xếp
các yếu tố của một phức hợp trong mối tác động qua lại của chúng, hay là sự xác
định trật tự cấu trúc của một hoạt động, bao gồm cả ý nghĩa chức năng của cấu
trúc đó.Tổ chức quá trình dạy học thực chất là quá trình điều khiển các mối quan
hệ tƣơng tác giữa hoạt động dạy của thầy với hoạt động học của trò và nội dung
dạy học, làm cho chúng vận động, phát triển theo một trật tự nhất định nhằm
thực hiện các nhiệm vụ dạy học.
Trong Lý luận dạy học, TCHĐN đƣợc nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ
khác nhau. Có quan nhiệm cho rằng TCHĐN là một hình thức tổ chức dạy học,
quan niệm này coi TCHĐN nhƣ một cách thức tổ chức, tiến hành hoạt động dạy
học cho phù hợp với mục đích, nội dung của bài học. Khác với quan niệm trên,
một số nhà giáo dục lại coi TCHĐN là một phương pháp dạy học,theo họ
TCHĐN là một cách thức, một con đƣờng để đạt đƣợc mục đích của dạy học.
Nhƣng lại có quan niệm cho rằng TCHĐN là sự giao thoa giữa phương pháp
dạy học và hình thức tổ chức dạy học, nó vừa mang những đặc điểm của phƣơng
pháp dạy học,vừ mang những đặc điểm của hình thức tổ chức dạy học. Tuy khác
nhau nhƣng các cách tiếp cận vẫn có một số nét chung nhƣ: TCHĐN là cách tổ
chức để tiến hành hoạt động dạy học và điều khiển HS được chia ra thành nhiều
nhóm nhỏ.
Xuất phát từ nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn, chúng tôi tiếp cận và nghiên
cứu TCHĐN tại lớp dưới góc độ là một dạng tổ chức dạy học. TCHĐN tại lớp
đƣợc tìm hiểu ở các dấu hiệu sau:
-

Là hình thức lao động tập thể, hợp tác giữa các chủ thể: HS- nhóm- GV.


HS luôn là chủ thể tích cực, sáng tạo trong TCHĐN tại lớp, ngƣời học-

đối tƣợng của hoạt động “học” đồng thời là chủ thể của hoạt động “học”. Các
em đƣợc cuốn hút vào TCHĐN tại lớp do GV tổ chức, hƣớng dẫn thông qua bài
tập nhóm, qua đó hợp tác với bạn, khám phá những điều mình chƣa rõ chứ
không phải là sự thụ động tiếp thu những tri thức đã đƣợc GV sắp đặt. Các em
biết trình bày và bảo vệ sản phẩm của mình, tỏ rõ thái độ trƣớc cách cƣ sử của
các bạn, đƣợc giao tiếp, hợp tác với bạn để tìm ra kiến thức mới. Nhờ vậy, từ vị
trí thụ động, HS chuyển dần sang vị trí chủ động, tích cực chiếm lĩnh tri thức.
-

Khi tiến hành TCHĐN tại lớp, GV thƣờng phải trải qua các bƣớc nhƣ:

Thành lập nhóm, xác định kích cỡ và vị trí của từng nhóm. Tiếp đó GV giao
nhiệm vụ cho từng nhóm, trong khi các nhóm hoạt động thực thi nhiệm vụ, GV
cần quan sát, kiểm soát hoạt động nhóm. Cuối cùng, khi thời gian đã hoàn tất
GV yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả và đƣa ra kết luận nhận xét, đánh giá kết
quả làm việc nhóm.
Hoạt động nhóm là phƣơng pháp tổ chức cho học sinh học tập, thảo luận
theo từng nhóm, cùng nhau giải quyết một nhiệm vụ học tập cụ thể nào đó, giúp
học sinh tự chiếm lĩnh đƣợc kiến thức, hiểu thấu đáo vấn đề và phát triển những
kĩ năng trí tuệ cần thiết dƣới sự tổ chức hƣớng dẫn của giáo viên.
Trong quá trình hoạt động nhóm, thảo luận nhóm là khâu cơ bản then
chốt, trong đó học sinh trong nhóm tự giác, tích cực, chủ động nghiên cứu trao
23


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai

Tuy nhiên, cần nhận thức rằng, cũng những phƣơng pháp dạy học khác,
phƣơng pháp tổ chức hoạt động nhóm ngoài những ƣu điểm dẽ nhận thấy nhƣ
trên, còn có những hạn chế riêng của nó. Nếu áp dụng tràn lan mà không tính
đến mục đích, yêu cầu, nội dung và đối tựng học sinh cụ thể, không phối hợp
24


với các phƣơng pháp khác, không coi trọng vai trò của giáo viên, mối quan hệ
thầy trò trong quá trình học tập thì chẳng những không mang lại hiệu quả dạy
học mà còn đƣa đến những tình huống sƣ phạm không tích cực. Nhƣ vậy, vấn đề
là giáo viên phải tổ chức hoạt động nhóm nhƣ thế nào để mang lại hiệu quả giáo
dƣỡng, giáo dục và phát triển thực sự chứ không phải học mang tính hình thức.
1.2. Đặc điểm, hình thức, ƣu và nhƣợc điểm của tổ chức hoạt động nhóm tại
lớp
1.2.1. Đặc điểm của tổ chức hoạt động nhóm tại lớp
Đặc điểm của hoạt động nhóm đƣợc thể hiện ở chỗ, đây là các hoạt động
riêng của từng cá nhân học sinh đƣợc tổ chức lại và liên kết hữu cơ với nhau
trong một hoạt động chung của một tập thể nhỏ, nhằm thực hiện các nhiệm vụ
học tập. Trong quá trình liên kết đó sẽ hình thành và tích hợp các quan hệ có
tác động qua lại: Trò- nhóm- thầy.Vị thế của mỗi nhân tố đó trong các quan hệ
tƣơng tác đƣợc thể hiện nhƣ sau:
Trò là chủ thể tích cực, sáng tạo của hoạt động học tập. Phƣơng pháp tổ
chức hoạt động nhóm, ngƣời học- đối tƣợng của hoạt động “dạy”, đồng thừi là
chủ thể của hoạt động “học”. Các em đƣợc cuốn hút vào hoạt động học tập do
giáo viên tổ chức, hƣớng dẫn thông qua phiếu học tập, qua đó hợp tác với bạn,
khám phá những điều mình chƣa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những
kiến thức đã dƣợc giáo viên sắp đặt. Các em tự đặt mình vào tình huống, cách
xử lí, trao đổi, thảo luận với bạn bè trong nhóm để rút ra những kết luận khoa
học. Các em biết trình bày và bảo vệ sản phẩm nghiên cứu của mình, tỏ rõ thái
độ trƣớc cách ứng xử của bạn, đƣợc giao tiếp, hợp tác với bạn trong quá trình