BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

--------

NGUYỄN NGỌC HIỆP

CHUYỂN ĐỔI BÁO CÁO TÀI CHÍNH TỪ CHUẨN MỰC
KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO
TÀI CHÍNH QUỐC TẾ _ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH
MÃ SỐ

: KẾ TOÁN
: 8340301

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS-TS. HÀ XUÂN THẠCH
PGS-TS. BÙI VĂN DƯƠNG

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


LỜI CẢM ƠN
.
Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn tập thể thầy cô thuộc Đại Học Kinh
Tế TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt là các Thầy Cô Khoa Kế toán- Kiểm toán, đã
tận tình giảng dạy hướng dẫn tôi hoàn thành các học phần trong chương trunh
đào tạo tiến sĩ của nhà trường. Qua đó đã giúp tôi có được những kiến thức,
những kinh nghiệm cần thiết để thực hiện luận án này.
Tôi xin chân thành cảm ơn tới PGS-TS Hà Xuân Thạch, PGS-TS Bùi Văn
Dương, những thầy đã tận tình hướng dẫn khoa học của tôi. Các Thầy đã tận
tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện làm luận án của mình
Tôi xin chân thành cảm ơn đến ban lãnh đạo, ban giám đốc công ty
Dragon Capital Group. Ban lãnh đạo các công ty, giám đốc tài chính, kế toán
trưởng, nhân viên kế toán tại các công ty niêm yết trên Thị trường chứng khoán
Việt Nam tại TPHCM. Giám đốc, trưởng phòng kiểm toán, kiểm toán viên cấp
cao của bốn công ty kiểm toán Quốc tế (KPMG, PWC, DELOITE, E&Y) đã luôn
hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình đã luôn quan tâm ,động viên ,dành thời
gian và luôn tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt luận án.
Thành phố Hồ Chí Minh, 20 tháng 04 năm 2018
Tác giả
Nguyễn Ngọc Hiệp

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


Phương pháp nghiên cứu ............................................................................. iv

6.

Đóng góp mới của luận án ...........................................................................vii

7.

Cấu trúc luận án ......................................................................................... viii

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
1.1.

Các nghiên cứu đã được thực hiện trên thế giới ............................................ 1

1.1.1

Nghiên cứu chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn
mực BCTC quốc tế ........................................................................................ 1

1.1.1.1 Nghiên cứu khác biệt giữa hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia và hệ
thống chuẩn mực BCTC quốc tế .................................................................... 1
1.1.1.2 Nghiên cứu lần đầu vận dụng chuẩn mực BCTC quốc tế và những quy định
của chuẩn mực BCTC quốc tế ...................................................................... 4
1.1.1.3 Nghiên cứu ảnh hưởng đến kết quả BCTC do chuyển đổi và vận dụng
BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế ......................................................... 7

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399

1.2.1.3 Nghiên cứu lợi ích và thách thức của chuyển đổi và vận dụng BCTC theo
chuẩn mực BCTC quốc tế ở Việt Nam ........................................................ 30
1.2.2

Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC
theo chuẩn mực BCTC quốc tế ................................................................

1.3.

31

Kết quả đạt được của những nghiên cứu đã công bố và những khe hổng
nghiên cứu .................................................................................................... 32

1.3.1

Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC
quốc tế ......................................................................................................... 32

1.3.2

Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn
mực BCTC quốc tế ...................................................................................... 34

1.3.3 Những khe hổng và định hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án của tác
giả. .................................................................................................................. 36
1.4

Kết luận chương 1 ........................................................................................ 38



2.2.1.1 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) .......... 43
2.2.1.2 Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế (IFRS) .......... 43
2.2.2

Khuôn khổ chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực
kế toán quốc tế ............................................................................................. 45

2.2.2.1 Khuôn khổ chung ........................................................................................ 45
2.2.2.2 Chuẩn mực trình bày BCTC (IAS 1) ........................................................... 45
2.3

Khác biệt tổng quan giữa hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam / Chế độ
kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế /
chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................................................ 47

2.4

Tổng quan IFRS 1 ........................................................................................ 52

2.4.1

Mục tiêu, nguyên tắc chung và đối tượng lần đầu sử dụng IFRS 1 ............. 52

2.4.2

Những điều chỉnh bắt buộc để chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
quốc gia sang IFRS khi áp dụng lần đầu...................................................... 53

2.4.3

Các lý thuyết nền và vận dụng cho nghiên cứu của luận án ....................... 60

2.6.1

Lý thuyết thông tin hữu ích (Usefulness theory) ......................................... 60

2.6.2

Lý thuyết giá trị văn hoá (Theory of culture’s consequences) ................... 62

2.6.3

Lý thuyết hợp pháp (Theory of legitimacy) ................................................. 64

2.6.4

Lý thuyết cạnh tranh (Theory of Competition) ............................................ 65

2.6.5

Lý thuyết hành vi kế hoạch (Theory of planned behavior).......................... 67

2.7

Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
quốc gia sang chuẩn mực BCTC quốc tế từ cơ sở lý thuyết ....................... 70

2.8

Kết luận chương 2 .................................................................................... …71

Thông tư 49/2014/TT-NHNN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế /

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


chuẩn mực BCTC quốc tế ....................................................................... .78
3.1.4.4 Bàn luận kết quả nghiên cứu so sánh ....................................................... .79
3.2

Phương pháp nghiên cứu tình huống, kết quả và bàn luận ..................... .81

3.2.1

Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu ............................................ .81

3.2.2

Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu................................................ 83

3.2.3

Phân tích kết quả nghiên cứu tình huống và bàn luận ............................. .86

3.2.3.1 Thực trạng chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn
mực BCTC quốc tế tại một số doanh nghiệp Việt Nam .......................... .86
3.2.3.2 Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực
BCTC quốc tế tại Công ty cổ phần chứng khoán ABC ........................... .87
3.2.3.3 Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực

4.1

Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia, kết quả và bàn luận .............. 115

4.1.1

Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu .............................................. 115

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


4.1.2

Mô hình nghiên cứu dự kiến, xây dựng các giả thuyết nghiên cứu .......... 116

4.1.2.1 Mô hình nghiên cứu dự kiến ...................................................................... 116
4.1.2.2 Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu .......................................................... 117
4.1.3

Phỏng vấn sâu chuyên gia, kết quả và bàn luận........................................ 123

4.1.3.1 Quy trình phỏng vấn sâu chuyên gia ......................................................... 123
4.1.3.2 Kết quả phỏng vấn sâu với chuyên gia và bàn luận .................................. 125
4.2

Phương pháp nghiên cứu định lượng, kết quả và bàn luận .................... 126

4.2.1


Kết luận ...................................................................................................... 160

5.1.1.

Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt
Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế ......................................................... 160

5.1.2.

Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế ................................................. 161

5.2

Kiến nghị .................................................................................................... 163

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


5.2.1 Liên quan đến định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực
kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế ................................................. 164
5.2.2 Liên quan đến những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực
kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế ................................................. 165
5.2.2.1 Nhân tố Hội nhập kinh tế ............................................................................ 166
5.2.2.2 Nhân tố Trình độ chuyên môn người làm kế toán ...................................... 166
5.2.2.3 Nhân tố Hệ thống pháp luật ........................................................................ 169
5.2.2.4 Nhân tố Hỗ trợ nhà quản trị ........................................................................ 172

Bảng cân đối kế toán

BCKQHĐKD

:

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

BCLCTT

:

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

BCTĐNVCSH

:

Báo cáo thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu

BCTHTC

:

Báo cáo tình hình tài chính

BTC

:


Hội đồng quản trị

NĐT

:

Nhà đầu tư

QTCT

:

Quản trị công ty

SGDCK

:

Sở giao dịch chứng khoán

TCTD

:

Tổ chức tín dụng

TMBCTC

:


Vốn chủ sở hữu

UBCKNN

:

Ủy ban chứng khoán nhà nước

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


Phần Tiếng Nước Ngoài
ACCA

EU

:

Association of Charter Certified Accountant

:

Kế toán công chứng Anh quốc

:

European Union
Liên minh Châu Âu


:

International Accounting Standard Committee
Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế

IASC Foundation

:

International

Accounting

Standard

Committee

Foundation

Tổ chức ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế
IFAC

:

International Federation of accountant
Liên đoàn kế toán quốc tế

IFRS



SEC

:

Securities and Exchange Commission
Ủy ban chứng khoán của Hoa Kỳ

TPB

:

Theory of planned behavior
Thuyết hành vi dự định

TRA

:

Theory of reasoned action
Thuyết hành động hợp lý

VAS

:

Vietnamese Accounting Standard
Chuẩn mực kế toán Việt nam

WTO

127

lượng
Tổng hợp kết quả hệ số Cronbach Alpha và hệ số tương
quan biến tổng kiểm định độ tin cậy của các biến độc lập

137

Bảng 4.3

Kiểm định KMO và Bartlett

140

Bảng 4.4

Bảng tổng hợp phương sai tích luỹ

141

Bảng 4.5

Bảng ma trận sau khi xoay

145

Bảng 4.6

Ma trận hệ số tương quan giữa các biến


Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Trình
độ chuyên môn người làm kế toán

427

Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Hệ
thống pháp luật

429

Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Hỗ
trợ của nhà quản trị

431

Phân tích giá trị trung bình các yếu tố thuộc biến Môi
trường văn hóa

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399

433


DANH MỤC CÁC HÌNH
HÌNH
Hình 2.1
Hình 2.2
Hình 4.1


Ban quản lý dự án chuyển đổi IFRS –Ngân hàng TMCP

96

XYZ
Sơ đồ 3.2

Lộ trình triển khai dự án IFRS- Ngân hàng TMCP XYZ

97

Sơ đồ 3.3

Tổng quan quy trình chuyển đổi BCTC từ VAS sang

108

IFRS
Sơ đồ 3.4
Sơ đồ 3.5
Sơ đồ 3.6

Tổng quan hệ thống thông tin chuyển đổi BCTC từ VAS

110

sang IFRS
Tổng quan trung tâm dữ liệu kế toán


đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn mực
BCTC quốc tế
Phụ lục 2.1

Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt

223

Nam
Phụ lục 2.2

Yêu cầu các thông tin phải trình bày trên Bảng cân đối kế

225

toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Chuẩn
mực trình bày báo cáo tài chính (VAS 21)
Phụ lục 2.3

Yêu cầu các thông tin phải trình bày trên Bảng cân đối kế

227

toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Chuẩn
mực trình bày báo cáo tài chính (IAS 1)
Phụ lục 3.1

Những điểm mới của Thông tư 200/2014/TT-BTC

229

Khác biệt từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống
chuẩn mực kế toán Việt Nam / Thông tư 200-2014/TTBTC / Thông tư 210/2014/TT-BTC / Thông tư
49/2014/TT-NHNN và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc
tế / chuẩn mực BCTC quốc tế

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399

257


Phụ lục 3.7

Danh sách một số doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi

283

BCTC từ VAS sang IFRS
Phụ lục 3.8

Gộp / Tách các khoản mục trên BCĐKT và
BCKQHĐKD của

284

Công ty cổ phần chứng khoán

TPHCM- ABC
Phụ lục 3.9

Phụ lục 3.13

Chính sách kế toán mới: Lãi suất thực của các tài sản /

308

Nợ phải trả tài chính của Ngân hàng TMCP XYZ
Phụ lục 3.14

Chính sách kế toán mới: Kế toán quỹ khen thưởng phúc

311

lợi của Ngân hàng TMCP XYZ
Phụ lục 3.15

Xây dựng hệ thống tài khoản theo IFRS của Ngân hàng

314

TMCP XYZ
Phụ lục 3.16

Xây dựng biểu mẫu báo cáo tài chính theo IFRS của

317

Ngân Hàng XYZ
Phụ lục 3.17


toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
Phụ lục 3.21

Quy trình chuyển đổi thủ công BCTC từ VAS sang IFRS

352

Phụ lục 4.1

Danh sách các chuyên gia được tác giả phỏng vấn

365

Phụ lục 4.2

Bảng phỏng vấn ý kiến chuyên gia

367

Phụ lục 4.3

Kết quả phỏng vấn sâu với chuyên gia

370

Phụ lục 4.4

Bảng câu hỏi khảo sát nháp và danh sách đối tượng được

371


Tổng hợp kết quả phân tích bằng hệ số Cronbach Alpha

399

với mẫu thử nghiệm (từ kết quả của phụ lục 4.8)
Phụ lục 4.10

Thống kê mô tả tập dữ liệu khảo sát chính thức

405

Phụ lục 4.11

Kết quả kiểm định Cronbach Alpha từ dữ liệu khảo sát

407

chính thức
Phụ lục 4.12

Bảng tính phương sai trích của các nhân tố

410

Phụ lục 4.13

Kết quả phân tích khám phá nhân tố

411


WTO, các hoạt động đầu tư, giao dịch trên thị trường vốn, thị trường chứng khoán
sẽ thu hút ngày càng nhiều các nhà đầu tư nước ngoài. Để thu hút vốn từ các nhà
đầu tư nước ngoài, sẽ có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đăng ký niêm yết cổ phiếu
trên Thị trường chứng khoán quốc tế. Một trong những điều kiện để niêm yết cổ
phiếu trên Thị trường chứng khoán quốc tế đó là phải lập báo cáo tài chính theo
chuẩn mực BCTC quốc tế. Bên cạnh đó, với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, mức
độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng tăng, ngày càng nhiều doanh nghiệp
Việt Nam tìm cách gia tăng xuất khẩu và thiết lập hoạt động của doanh nghiệp ở
nước ngoài, vì vậy những doanh nghiệp này phải chịu sự giám sát chặt chẽ hơn,
BCTC phải được lập theo chuẩn mực BCTC quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu của nhà
đầu tư nước ngoài.
Đi cùng với tiến trình hội tụ kế toán quốc tế năm 2020 và tầm nhìn 2030 ở
Việt Nam, trong tương lai không xa các doanh nghiệp Việt Nam chắc chắn cần phải
chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế
để đáp ứng yêu cầu hội tụ kế toán quốc tế.
Xuất phát từ yêu cầu hội nhập kinh tế, từ xu hướng hội tụ kế toán quốc tế ở
Việt Nam và từ thực trạng khó khăn, thách thức mà các doanh nghiệp Việt Nam
đang gặp phải trong công tác chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam
sang chuẩn mực BCTC quốc tế hiện nay và nhằm giúp các doanh nghiệp Việt
Nam thuận lợi hơn trong công tác chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc
tế. Tác giả chọn nghiên cứu đề tài luận án “Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế
toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế _ Nghiên cứu thực
nghiệm tại các doanh nghiệp Việt Nam”. Đây là vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa
quan trọng và thiết thực nhằm thấy được những khó khăn, thách thức cũng như

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


nhằm giúp các doanh nghiệp thuận lợi hơn trong công tác chuyển đổi BCTC từ
chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế. Để giải
quyết mục tiêu chung, luận án cần phải giải quyết hai mục tiêu chính sau đây:
Một là: Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399


iii

Hai là: Xác lập và đo lường những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển BCTC từ
chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế.
3.

Câu hỏi nghiên cứu
Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu thứ nhất, luận án cần phải trả lời được hai

câu hỏi nghiên cứu sau đây:
Q1: Khác biệt trọng yếu từng khoản mục trên báo cáo tài chính giữa hệ thống
chuẩn mực kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống
chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế?
Q2 : Thực trạng các doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi BCTC từ chuẩn
mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế theo những quy trình
chuyển đổi nào? Các doanh nghiệp đang gặp phải những khó khăn, thách thức gì?
Câu hỏi 3 và 4 sau đây cần phải được trả lời để giải quyết mục tiêu nghiên
cứu thứ hai của luận án:
Q3: Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế


triển khai chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực
BCTC quốc tế. Tuy nhiên hiện nay việc chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực
BCTC quốc tế chỉ được thực hiện ở những tập đoàn lớn, chủ yếu các tập đoàn
niêm yết cổ phiếu tại SGDCK TPHCM, các tập đoàn này chuyển đổi và lập
BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế để đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư nước
ngoài, các khoản vay từ nước ngoài, để thu hút vốn quốc tế thông qua phát
hành trái phiếu, trái phiếu chuyển đổi chiến lược và đang hướng đến niêm yết
cổ phiếu trên TTCK Quốc tế.
Về thời gian: khoảng thời gian để việc thực hiện lấy số liệu là BCTC
trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015 bao gồm cả những BCTC đã được
chuyển đổi từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế.
5.

Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp bao gồm phương pháp

nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng. Trong đó:
Phương pháp nghiên cứu định tính nhằm giải quyết mục tiêu nghiên cứu thứ
nhất của luận án. Phương pháp nghiên cứu định tính bao gồm 3 phương pháp, cụ
thể:
+ Phương pháp nghiên cứu so sánh: đánh giá những khác biệt về nội dung
từng chuẩn mực, khác biệt trọng yếu từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống
kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống kế toán quốc
tế / chuẩn mực BCTC quốc tế.
+ Phương pháp nghiên cứu tình huống: nghiên cứu thực trạng chuyển đổi
BCTC tại hai doanh nghiệp Việt Nam để thấy được những quy trình chuyển đổi
BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc tế, những khó khăn thách thức trong công tác
chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc tế và làm tiền đề kết hợp với lý
thuyết nền để xác lập những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn

Mail : [email protected]
Phone: 0972.162.399