TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ
KHOA DƯỢC – ĐIỀU DƯỠNG
  

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC
MÃ SỐ: 52720401

PHÂN TÍCH SƠ BỘ THÀNH PHẦN HÓA
HỌC VÀ CHIẾT PHÂN ĐOẠN RỄ
CÂY ĐINH LĂNG
(Polyscias fruticosa (L.) Harms)
TRỒNG TẠI AN GIANG

Cán bộ hướng dẫn:
PGS.TS. TRẦN CÔNG LUẬN
ThS. ĐỖ VĂN MÃI

Cần Thơ, năm 2017

Sinh viên thực hiện:
TRẦN THỊ KIM TUYỀN
MSSV: 12D720401259
LỚP: ĐH DƯỢC 7C


i

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu để hoàn thành khoá luận tại bộ môn dược liệu trường Đại


iii
TÓM TẮT
Khóa luận tốt nghiệp đại học - Khóa học: 2012 – 2017
Chuyên ngành Dược học - Mã số: 52720401
Phân tích sơ bộ thành phần hóa học và chiết phân đoạn của rễ cây Đinh lăng
(Polyscias fruticosa (L.) Harms) trồng tại An Giang
Sinh viên: Trần Thị Kim Tuyền
Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS. Trần Công Luận
ThS. Đỗ Văn Mãi
Mở đầu
Trong y học cổ truyền, cây Đinh lăng từ lâu đã được sử dụng như một vị thuốc thông
huyết mạch. Những nghiên cứu trước đây đã chỉ ra Đinh lăng có các tác dụng dược lý
tương tự như Nhân sâm nhưng giá thành lại rẻ hơn và dễ trồng hơn Nhân sâm nên
chúng đã đang được quan tâm nghiên cứu. Ở Việt Nam, nguồn dược liệu Đinh lăng
dồi dào, hứa hẹn là một nguồn khai thác các thành phần hóa học của chúng đầy tiềm
năng. Đề tài này hướng tới việc khảo sát các thành phần hóa học trong cây Đinh lăng
để cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Nguyên liệu là cây Đinh lăng, được thu hái tại Tri Tôn – An Giang. Sau khi qua quá
trình sơ chế ban đầu thì đối tượng được khảo sát các đặc điểm về vi học, thử độ tinh
khiết, nghiên cứu về thành phần hóa học của rễ cây Đinh lăng với phương pháp chiết
lỏng – lỏng. Sau khi phơi khô 9,3 kg rễ Đinh lăng, ngấm kiệt với cồn 96 %. Tiến hành
cô thu hồi cồn, thu được 1,75 kg cao rễ tiến hành lắc phân bố với các dung môi có độ
phân cực tăng dần. Cô thu hồi dung môi, thu được các cao tương ứng.
Kết quả và bàn luận
Từ 9,3 kg rễ Đinh lăng, bằng kỹ thuật ngấm kiệt với cồn 96 %, sau đó lắc phân bố tuần
tự với diethyl ether, ethyl acetat, n-butanol, đã thu được 300 g cao Et2O, 30 g cao
EtOAc, 405 g cao n-BuOH và 800 g cao nước cuối cùng. Song song đó, cũng thu được
kết quả của các đặc điểm về vi học, thử độ tinh khiết và khảo sát sơ bộ thành phần hóa

2.1.3.7.Đinh lăng đĩa ........................................................................................... 5
2.1.4.Đặc điểm thực vật Đinh lăng .......................................................................... 5
2.1.4.1.Mô tả........................................................................................................ 5
2.1.4.2.Sinh thái ................................................................................................... 6
2.1.5.Thu hái chế biến .............................................................................................. 6
2.1.6.Phân bố thu hái ............................................................................................... 6
2.1.7.Trồng trọt ........................................................................................................ 7
2.1.8.Thành phần hóa học ........................................................................................ 8
2.1.9.Tác dụng dược lý ........................................................................................... 20


v
2.1.10.Công dụng và liều dùng ............................................................................... 23
2.1.10.1.Công dụng ............................................................................................ 23
2.1.10.2.Liều dùng .............................................................................................. 23
2.1.11.Sản phẩm Đinh lăng có mặt trên thị trường................................................. 25
2.2.TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHẦN HÓA THỰC VẬT ................................... 27
2.3.MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP CHIẾT TÁCH...................................................... 30
2.3.1.Kỹ thuật chiết lỏng - lỏng .............................................................................. 31
2.3.2. Kỹ thuật chiết rắn - lỏng........................................................................... 33

CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................ 38
3.1.ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ............................................................................ 38
3.1.1.Nguyên liệu .................................................................................................... 38
3.1.2.Hóa chất và dung môi .................................................................................... 38
3.1.3.Trang thiết bị .................................................................................................. 38
3.2.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................................... 39
3.2.1.Thu hái xử lý và bảo quản Đinh lăng............................................................. 39
3.2.1.1.Thu hái .................................................................................................... 39
3.2.1.2.Xử lý và bảo quản ................................................................................... 39

4.3.4.Tách phân đoạn bằng kỹ thuật chiết lỏng - lỏng............................................ 79
4.4.THĂM DÒ HỆ DUNG MÔI .............................................................................. 80
4.4.1.Sắc ký lớp mỏng cao diethyl ether................................................................. 80
4.4.2.Sắc ký lớp mỏng cao ethyl acetat .................................................................. 82
4.4.3.Sắc ký lớp mỏng cao n-butanol ..................................................................... 84

CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ..................................................87
5.1. KẾT LUẬN ......................................................................................................... 87
5.1.1. Nghiên cứu về đặc điểm vi học .................................................................... 87
5.1.2. Thử tinh khiết................................................................................................ 87
5.1.3. Nghiên cứu về hóa học ................................................................................. 87
5.2. ĐỀ XUẤT ............................................................................................................ 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................................................89


vii

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 2.1. Sơ đồ vị trí và phân loại của loài Polyscias fruticosa (L.) Harms ............... 2
Hình 2.2. Toàn cây và lá Đinh lăng .. ........................................................................... 4
Hình 2.3. Toàn cây và hoa Đinh lăng . ......................................................................... 6
Hình 2.4. Một số acid amin có trong Đinh lăng .......................................................... 8
Hình 2.5. Một số vitamin có trong Đinh lăng . ............................................................ 9
Hình 2.6. Một số hợp chất chính có trong tinh dầu ..................................................... 16
Hình 2.7. Một số flavonoid từ lá Đinh lăng .. .............................................................. 16
Hình 2.8. Công thức falcarindiol của cây Đinh lăng .. ................................................. 18
Hình 2.9. Công thức chung saponin triterpenoid của cây Đinh lăng ........................... 18
Hình 2.10. Sản phẩm Đinh lăng .................................................................................. 27
Hình 3.1. Sơ đồ chuẩn bị các dịch chiết . ..................................................................... 43

Hình 4.22. Định tính cao rễ bằng hệ n-butanol - acid acetic - nước (4 : 1 : 5)............. 72
Hình 4.23. Định tính cao rễ bằng hệ Toluen - ethyl acetat (7 : 3) ................................ 73
Hình 4.24. Định tính saponin bằng sắc kí lớp mỏng ................................................... 74
Hình 4.25. Định tính saponin thân Đinh lăng bằng SKLM . ........................................ 75
Hình 4.26.Sơ đồ chiết xuất rễ Đinh lăng ..................................................................... 77
Hình 4.27. Sơ đồ tách phân đoạn. ................................................................................ 79
Hình 4.28. Sắc kí lớp mỏng cao diethyl ether hệ S1 ................................................... 80
Hình 4.29. Sắc kí lớp mỏng cao diethyl ether hệ S2 ................................................... 80
Hình 4.30. Sắc kí lớp mỏng cao diethyl ether hệ S3 ................................................... 81
Hình 4.31. Sắc kí lớp mỏng cao ethyl acetat hệ S1 ..................................................... 82
Hình 4.32. Sắc kí lớp mỏng cao ethyl acetat hệ S2 ..................................................... 83
Hình 4.33. Sắc kí lớp mỏng cao ethyl acetat hệ S3 ..................................................... 83
Hình 4.34. Sắc kí lớp mỏng cao n-butanol hệ S1 ... ..................................................... 84
Hình 4.35. Sắc kí lớp mỏng cao n-butanol hệ S2 ......................................................... 84
Hình 4.36. Sắc kí lớp mỏng cao n-butanol hệ S3 ......................................................... 85


ix

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Tóm tắt các saponin triterpen trong cây Đinh lăng ... ................................ 19
Bảng 4.1. Độ ẩm bột dược liệu Đinh lăng ... .............................................................. 69
Bảng 4.2. Độ ẩm cao toàn phần Đinh lăng .. .............................................................. 69
Bảng 4.3. Tiêu chuẩn độ tro của dược liệu .. .............................................................. 70
Bảng 4.4. Chất chiết được trong dược liệu ................................................................ 70
Bảng 4.5. Định tính sơ bộ các nhóm chất chính trong thân và rễ Đinh lăng ............ 76
Bảng 4.6. Khối lượng và độ ẩm các cao phân đoạn trong cao rễ ... ........................... 78



Methanol

MS

Mass Spectotrocopy - Phổ khối

n-BuOH

n-butanol

SKLM

Sắc ký lớp mỏng

TLTK

Tài liệu tham khảo

TP

Toàn phần

TT

Thuốc thử

UV

Ultraviolet -Tử ngoại


liệu như tổng quan về thực vật học, tác dụng dược lý, công dụng và một số bài thuốc
có chứa Đinh lăng.

1


Khóa luận đủ ở file: Khóa luận full