Chương 7*Chẩn đoán trạng thái kỹ thuật ô tô
-
Biên soạn- Trần Thanh Hải Tùng, Nguyễn Lê Châu ThànhCHƯƠNG 7
THÁO VÀ LẮP, CHẠY RÀ, THỬ XE
7.1. KHÁI NIỆM VỀ THÁO VÀ LẮP XE
7.1.1. Yêu cầu tháo và lắp
a. Tháo
- Quy trình tháo xe, tháo cụm phải hợp lý nhất nhằm đảm bảo năng suất và chất lượng
tháo;
- Phải đảm bảo an toàn cho chi tiết tháo, tăng tính kinh tế sửa chữa;
- Phải cơ giới hoá, tự động hoá, cải tiến dụng cụ tháo để giải phóng lao động nặng
nhọc và để tăng năng suất lao động.
b. Lắp
Quy trình lắp chặt chẽ hơn quy trình tháo.
- Là khâu quyết định chất lượ
ng cụm máy, xe vì nó phải đảm bảo độ chính xác lắp
ghép, vị trí tương quan giữa các bề mặt lắp ghép (khe hở, độ dôi, độ song song, độ
vuông góc...);
- Phải đảm bảo quy trình lắp hợp lý, để đạt độ chính xác cao, năng suất cao.
- Phải có các nguyên công kiểm tra chặt chẽ ở từng công đoạn lắp, sử dụng nhiều dụng
cụ kiểm tra;
- Khối lượng lao động nhiều hơn khi tháo, với trình độ
tay nghề, kinh nghiệm cao hơn;
- Sử dụng nhiều dụng cụ, thiết bị, đồ gá...
Nếu lắp không tốt chất lượng của cụm máy, xe sẽ thấp, tăng hao mòn. Thậm chí có
trường hợp phải tháo ra lắp lại.
7.1.2. Công việc tháo và lắp
a. Tháo

Nguyên tắc lắp:
- Lắp từ trong ra ngoài (ngược với quy trình tháo);
- Qui định dụng cụ lắp, dụng cụ kiểm tra và kiểm tra cho mỗi bước lắp. Ví dụ:
các khe hở ghép nối, khe hở xu páp, khe hở cụm truyền động, khe hở bạc trục...
- Theo đúng mômen siết bu lông đã
được qui định. Ví dụ: bu lông thanh truyền,
ổ trục chính, nắp máy, trục khuỷu - bánh đà...
- Kiểm tra độ kín khít các mối ghép (xu páp - đế), độ trơn tru của các mối ghép
(piston- xi lanh...).
- Theo đúng qui định các biện pháp an toàn mối ghép: đệm vênh, chốt chẻ, dây
buộc...
- Phải đảm bảo vệ sinh sạch sẽ trước mỗi công đoạn lắp ráp: rửa, xì nước, xì khí
nén;
Các bước công nghệ trong dây chuyền lắp:
+ Chuẩn bị-sắp bộ: lự
a sẵn những chi tiết sẽ lắp cho cụm máy đó;
+ Cân bằng tĩnh, động các chi tiết quay: trục khuỷu, bánh đà, quạt gió, puli...
+ Cân bằng khối lượng nhóm piston.
+ Chọn lắp: lựa chọn những chi tiết được sử dụng lại mà khe hở nhỏ
+ Chuẩn bị dụng cụ lắp và dụng cụ kiểm tra
+ Những nhóm chi tiết có thể lắp trước thì lắp trước, ví dụ: nhóm piston- séc
măng- thanh truy
ền.
7.2. LẮP ĐỘNG CƠ
7.2.1. Công việc chuẩn bị
Các công việc chuẩn bị lắp phụ thuộc vào phương pháp sửa chữa riêng xe hay
đổi lẫn, cách tổ chức sản xuất theo vị trí cố định hay theo dây chuyền...Những nội
dung chính của công việc chuẩn bị gồm:
- Sắp bộ chi tiết;
- Kiểm tra điều chỉnh khối lượng và cân bằng tĩnh, động các chi tiết;

phải mài cổ trục nên cần được kiểm tra cân bằng tĩnh và cân bằng động trong trạng
thái lắp ghép chúng. Độ không cân bằng động cho phép tuỳ thuộc vào kết cấu và kích
thước của trục đã được nhà chế tạo qui định cụ thể. Đối với động cơ nhiều xi lanh,
nhóm các chi tiết piston - sécmăng - thanh truyền cần phải được cân bằng khối lượng.
Khi có sự chênh lệch vượ
t quá giới hạn cho phép có thể lấy bớt kim loại bằng cách
khoan hay phay ở những vùng không quan trọng (như phần chân piston...)
c. Lắp trước một số nhóm chi tiết có yêu cầu lắp riêng.
Một số chi tiết đòi hỏi có xử lý đặc biệt trước khi lắp như luộc, dùng máy ép...
được lắp trước tại khâu chuẩn bị. Công việc này thường là: lắp chốt piston - thanh
truyền, lắp xu páp vào nắp máy, ép bánh răng trục khuỷu, lắp b
ộ ly hợp.
Cần lưu ý trong khi gia công cơ các chi tiết này được lấy kích thước theo từng
xi lanh hoặc cổ trục hay được rà thành bộ nên phải chọn lắp đúng theo dấu.
7.2.2. Trang thiết bị tháo-lắp
Trang thiết bị dùng cho lắp ráp có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất
lượng của việc lắp. Những thiết bị này bao gồm:
- Các giá lắp động cơ;
- Bàn hoặc giá để chi tiết lắp;
- Các loại vam hoặc dụng cụ chuyên dùng để tháo lắp những mối ghép dôi;
- Các dụng cụ kiểm tra khi lắp;
- Các loại dụng cụ lắp vạn năng và đặc biệt những d
ụng cụ dành cho những vị trí lắp
khó...
a. Giá lắp động cơ.
Do yêu cầu phải xoay trở được động cơ ở các tư thế bất kỳ (lật nghiêng trái,
nghiêng phải, lật ngửa...) tạo thuận tiện cho việc lắp, các giá lắp đều được thiết kế theo
nguyên tắc động. Với các động cơ có khối lượng lớn (động cơ diesel lắp trên xe tải),
giá lắp động cơ
có kết cấu rất đơn giản song rất hiệu quả, hình 7.1. Giá lắp gồm hai

Hình 7.3. Vam ép xi lanh ướt
1-Bích ép; 2-tay đòn ép; 3-đầu lắp bích ép; 4-vít bắt
đồ gá ép lên thân

Hình 7.2. Giá lắp động cơ nhẹ
1-bánh xe; 2-hộp trục vít; 3-tay quay;
4-bích lắp động cơ; 5-tay hãm động cơ
Hình 7.1. Giá lắp động cơ có khối lượng nặng
1-Đế khung; 2-nửa khung dưới; 3-bu lông kẹp; 4-nửa khung trên; 5-giá di động kẹp động cơ;
6-vít kẹp; 7-chốt hãm trục con lăn; 9-con lăn tì; 10-thanh ngang.
Bích ép 1 của vam được chế tạo với nhiều kích thước khác nhau để thay đổi
phù hợp với xi lanh các động cơ. Trước khi ép lót cần kiểm tra độ dôi của gioăng nước
so với rãnh lắp gioăng (khoảng 0,5mm là vừa đủ) đồng thời bôi một lớp mỡ lên bề mặt
gioăng cho an toàn và dễ ép.
2. Dụng cụ kiểm tra độ dôi lót xi lanh
Sau khi ép xong các lót xi lanh, cần kiểm tra độ dôi và độ song song của mặt
đầu lót xi lanh với mặt phẳng thân máy. Đồ gá kiểm tra được giới thiệu trên hình 7.4.


rồi mới lắp bánh đà lên trục.
Để bảo đảm an toàn và thuận
tiện khi lắp nhóm trụ
c khuỷu-bánh đà,
nên sử dụng giá lắp như hình 7.6. Bộ
phận gá trục của giá có thể xoay để
trục có thể ở vị trí thẳng đứng hoặc ở
vị trí nằm ngang, điều này rất cần khi
tháo lắp các nút bịt trên đường dầu ở
chốt khuỷu. Trục khuỷu được định vị
và kẹp chặt trên giá bằng khối V 1 và 4
ở trên cổ chính hai đầu. Ngoài ra có cơ
c
ấu tỳ 2 được điều chỉnh bằng tay quay
10 tì sát vào một chốt khuỷu để chống
xoay cho trục. Giá lắp có hệ thống
chân đế 9 cho phép lắp cố định trên
sàn xưởng bằng bu lông chôn chìm.

Hình 7.6 Gá lắp trục khuỷu và bánh đà
1,4-các khối V định vị và kẹp trục; 2-cơ cấu tỳ chống
xoay; 3-ổ tỳ mặt đầu; 5-dầm xoay; 6-thanh đỡ dầm; 7-bu
lông hãm dầm ở vị trí thẳng đứng; 8-ổ tỳ cao su; 9-chân
đế; 10-tay quay điều chỉnh cơ cấu chống xoay; chốt hãm
dầm ở vị trí nằm ngang.
Sau khi lắp hoàn chỉnh, trục khuỷu bánh đà được đưa lên lắp với thân máy. Để
phát hiện độ nặng nhẹ của các cổ trục, lần lượt lắp từ cổ giữa ra và siết chặt từng cổ,

79
Chương 7*Chẩn đoán trạng thái kỹ thuật ô tô

với ổ 7, trên giá lắp vít tháo 1 cùng với ốc tháo
4 có tay quay 2, tấm chặn 3 giữ cho ốc tháo chỉ
xoay ch
ứ không tuột ra khỏi giá. Khi tháo đặt
đầu vặn 1 vào rãnh xẻ trên nút dầu và quay tay
quay 2 cho đầu 1 tiến vào ép chặt với nút dầu,
dùng cờ lê vặn vít tháo 1 theo chiều ra hoặc
vào, vít tháo sẽ xoay nút dầu ra theo. Hình 7.7 Dụng cụ tháo lắp nút dầu trên trục
khuỷu
1-vít tháo; 2-tay văn ốc tháo; 3-tấm hãm ốc
tháo; 4-ốc tháo; 5-giá tháo; 6,7-hai nữa ổ kẹp.

5. Dụng cụ ép chốt piston

Khi lắp chốt piston vào thanh truyền và bệ
chốt theo kiểu lắp bơi, một biện pháp phổ biến là
luộc piston trong nước sôi để cho bệ chốt giãn nở,
sau đó dùng tay đẩy chốt xuyên qua lỗ. Làm cách
này khá mất thời gian đun nấu. Kiểu dụng cụ
chuyên dùng giới thiệu trên hình 7.8 cho phép ép
chốt nhanh hơn.
Dụng cụ gồm một ống bao có đế cong để ôm lấy
bệ chốt. Trong ống lồng trụ
c rút 2 có đường kính
đủ để xuyên qua lỗ chốt piston. Một đầu trục rút
có ren lắp với vít 3 không cho chốt tuột ra. Phần
đầu xuyên qua ống bao có ren lắp với đai ốc 1 có

đồ gá có thể kiểm tra trực tiếp bằng cách lắp
piston thanh truyền (không có séc măng) vào
xi lanh và trục khuỷu. Siết chặt nắp ổ thanh
truyền với mô men qui định, sau đó dùng
căn lá kiểm tra khe hở hai bên của piston với
xi lanh theo ph
ương dọc trục khuỷu. Yêu cầu
khe hở hai phía của piston và xi lanh chênh
lệch nhau không quá 20%.

Hình 7.9
Đồ gá kiểm tra độ thẳng nhóm piston-
thanh truyền

1-đồng hồ so; 2-khối V di động; 3-khối V cố
định; 4-chốt đinh vị và kẹp chặt đầu to thanh
truyền
7. Dụng cụ lắp séc măng lên piston
Trong bộ đồ nghề tháo lắp ô tô, thường có trang bị
một kìm lắp séc măng để nong từng séc măng đặt vào rãnh
piston. Nhiều khi thợ chỉ cần 4-5 lá căn mỏng cài quanh
chu vi séc măng hay dùng tay banh miệng séc măng cũng
lắp được. Tuy nhiên các phương pháp này có năng suất
thấp hoặc dễ dẫn đến sự cố gãy séc măng (khi lắp bằng
tay). Dưới đây giới thiệu một kiểu chụp lắp đơn gi
ản cho
phép lắp nhanh và an toàn hơn, hình 7.10
Chụm có dạng như một chiếc cốc, phần đầu chụp
được làm côn để lồng séc măng một cách dễ dàng, phần
dưới chụp được tiện vừa khít với đường kính đầu piston.