Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
Tuần 1 Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 04/09/2006
Tiết 1+2 Văn bản Tôi đi học
-Thanh tịnh-
I-Mục tiêu: giúp HS:
- Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu
trờng đầu tiên trong đời.
- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh.
II- Chuẩn bị :
Tivi, đầu đĩa, đoạn băng về ngày khai trờng; ảnh chân dung tác giả.
III- Tiến trình lên lớp:
A- ổ n định tổ chức .
B- Kiểm tra : SGK, vở ghi
C- Bài mới:
GTB: Tháng năm trôi đi, con ngời đối mặt với thời gian và càng thêm tuổi tác. Có bao
nhiêu sự việc trên đời làm ta nhớ, ta quên. Nhng quên sao đợc tuổi học trò với ngày tựu tr-
ờng đầu tiên vào lớp Một.
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong
SGK
- HS đọc.
? Trình bày ngắn gọn về tác giả? - Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6
tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh. Mặc dù viết
nhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnh
thành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyện
ngắn. Truyện ngắn Thanh Tịnh đầm thắm,
trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồn
nhạy cảm trớc vẻ đẹp con ngời và quê h-
ơng.
? Trình bày những hiểu biết của mình về

từ riêng?
? Ông đốc là ai?
- Là DT chung.
-
? Lớp 5 ở trong truyện có phải là lớp
năm mà các em đã học cách đây 3 năm
không?
- Không
- Theo dõi văn bản và cho biết:
? Có những nhân vật nào đợc kể lại? - Tôi, mẹ, ông độc, những cậu học trò.
? Trong đó nhân vật chính là ai?
Vì sao đó là nhân vật chính?
- Nhân vật chính là ai.
- Vì nhân vật này đợc kể nhiều nhất. Mọi
sự việc đều đợc kể từ cảm nhận của tôi.
? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể
loại, phơng thức biểu đạt.
* Kiểu văn bản: VB nhật dụng.
* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.
* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC.
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờngcủa
tôi đợc kể theo trình tự không gian và
thời gian nào?
- Theo trình tự:
+ Cảm nhận của tôi trên đờng tới trờng.
+ Cảm nhận của tôi lúc ở sân trờng.
+ Cảm nhận của tôi trong lớp học.
? Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn
văn nào của văn bản?
- Đ1: Buổi mai hôn ấy trên ngọn núi

nh trớc nữa
? Chi tiết tôi không lội qua sông thả
diều nh thằng Quý và không đi ra đồng
nô đùa nh thằng Sơn nữa có ý nghĩa gì?
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản
thân- cậu bé tự thấy mình đã lớn lên.
Điều đó cho thấy nhận thức của cậu bé về
sự nghiêm túc học hành.
? Tìm đoạn văn nói về việc học hành gắn
liền với sách vở, bút thớc bên mình học
trò mà tác giả đã nhớ lại?
- Đoạn văn Trong chiếc áo vải dù đen
lớt ngang trên ngọn núi .
? Qua đoạn văn này ta thấy nhân vật
tôi có cảm giác gì?
- Cảm giác trang trọng và đứng đắn .
? Mặc dù hai quyển sách khá nặng nhng
nhân vật tôi vẫn cố gắng xóc lên và
nắm lại cẩn thận và muốn thử sức mình
tự cầm bút thớc. Em hiểu gì về nhân vật
tôi qua chi tiết trên?
- Nhân vật tôi có ý chí học, tính tự lập
ngay từ đầu, muốn chững chạc nh bạn,
không thua kém bạn
? Trong những nhận thức mới mẻ trên
con đờng làng đến trờng, nhân vật tôi
đã tự bộc lộ đức tính gì của mình?
* Thích học, yêu mến bạn bè và mái tr-
ờng quê hơng.
2.2. Cảm nhận của nhân vật tôi

cúng tế lễ, nơi thiêng liêng, cất giấu những
điều bí ẩn.
- Phép so sánh này diễn tả xúc cảm trang
nghiêm của tác giả về mái trờng, đề cao trí
thức của con ngời trong trờng học.
* Nhìn trờng khác trớc.
? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần
đầu tiên đến trờng học, tác giả dùng hình
ảnh so sánh nào?
- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ,
nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhng còn
ngập ngừng e sợ.
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở
đây?
- Sử dụng biện pháp so sánh.
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng
các em nhỏ lần đầu tới trờng học.
? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn
nói điều gì với chúng ta?
- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng
- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả
đối với trờng học.
- GV yêu cầu HS chú ý doạn tiếp, từ
Ông đốc.đợc nghỉ cả ngày nữa .
? Hình ảnh ông đốc đợc nhân vật tôi nhớ
lại qua những chi tiết nào?
- Ông nói : các em phải cố gắng học để
thầy mẹ đợc vui lòng và để thầy dạy các
em đợc sung sớng
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và

toàn xa lạ.
Khóc một phần vì sung sớng- lần đầu đợc
tự mình học tập.
Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự tr-
ởng thành, những giọt nớc mắt ngoan chứ
không phải là những giọt nớc măt vòi vĩnh
nh trớc nữa
- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi
gọi tên mình vào lớp học. Nhân vật tôi
cũng tránh sao khỏi sự lúng túng, giật
mình. Giọt nớc mắt của tuổi thơ với tiếng
khóc thút thít là dễ hiểu, vì phải rời
bàn tay mẹ để vào lớp với trờng mới, lớp
mới, thầy mới, bạn mới. Đó là cả thế giới
khác và cách xa hơn bao giờ hết.
? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của
mình vào lúc này, trong ngày đầu tiên đi
học nh các bạn nhỏ kia.
- (HS tự bộc lộ)
? Đến đây em hiểu gì về nhân vật tôi ? + Giàu cảm súc với trờng lớp với ngời thân.
Có những dấu hiệu trởng thành trong
nhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầu
tiên đi học.
2.3. Cảm nhận của tôi trong lớp
học.
? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh thể
hiện tâm trạng của nhân vật tôi khi đón
nhận giờ học đầu tiên?
- Nhân vật tôi cảm thấy vừa xa lạ, vừa
gần gũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bên

+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học
một ngôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn.
+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế
và bạn bè, vì bắt đầu ý thức đợc những thứ
đó đã gắn bó thân thiết với mình từ bây giờ
và mãi mãi.
? Những tình cảm đó cho ta thấy tình
cảm nào của nhân vật tôi đối với lớp
học của mình?
* Tình cảm chân thật, trong sáng thiết
tha.
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:
+ Một con chim con liệng đến đứng
bên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao. Tôi đa mắt thèm
thuồng nhìn theo cánh chim.
+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch
mạnh trên bảng đen đã đa tôi về cảnh
thật. Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ
nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần
đọc.
Những chi tiết đó nói thêm điều gì về
nhân vật tôi ?
+ Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ.
- Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và
việc học hành của bản thân.
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhng yêu
cả sự học hành để trởng thành.
III- Tổng kết
? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản

D- Củng cố- luyện tập.
? Trong truyện ngắn Tôi đi học có 12 lần Thanh Tịnh sử dụng biện pháp nghệ thuật tu
từ so sánh. Hãy chỉ ra.
TT Cái so sánh Từ SS Cái đợc so sánh
1
Những cảm giác trong sáng ấy nảy
nở trong lòng tôi
nh
mấy cành hoa tơi mỉm cời giữa
bầu trời quang đãng.
2
Tôi không lội qua sông thả diều
và không đi ra đồng nô đùa
nh
nh
thằng Quý
thằng Sơn nữa.
3
ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi
nhẹ nhàng
nh
một làn mây lớt ngang trên ngọn
núi
4
Nhà trờng cao ráo và sạch sẽ
hơn
các nhà trong làng
5
Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oai
nghiêm

nh
quả tim tôi ngừng đập
12
Tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi
nh
lần này
E- H ớng dẫn về nhà:
Giáo án Ngữ văn 8 7 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
- Đọc kĩ và tóm tắt văn bản.
- Học nội dung bài học.
- Làm bài tập 1, 2 trong SGK.
- Soạn tiết tiếp theo.
* Hớng dẫn làm bài tập:
1. Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn Tôi đi học :
+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trớc sự biến thái của thiên nhiên và cảnh vật:
thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng
bạc.
+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng đầu
tiên trong đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự nhiên thấy lạ, nhân
vật tôi cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trờng hôm nay ai cũng ăn
mặc sạch sẽ, gơng mặt tơi vui và sáng sủa; ngôi trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác
thờng. Nhân vật tôi từ cảm giác thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến gật mình và lúng
túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của
mẹ.
+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ.
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên.
Dòng cảm xúc của nhân vật tôi hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừa
mợt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi.
2. Để viết bài văn ngắn nghi lại ấn tợng của em trong buổi đến trờng khai giảng lần

hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?
Vì sao?
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn
nghĩa của các từ thú, chim, cá.
Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao
hàm nghĩa của các từ thú , chim, cá.
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ voi, hơu?
? Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ tu hú, sáo? Tại sao?
- Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm vi
nghĩa của hai từ này đợc bao hàm trong
phạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của các từ voi,
hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.
- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của các từ
cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn nghĩa của
từ động vật.
GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến
lớn nh vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ
khái quát của nghĩa từ ngữ.
- GV chiếu BT lên bảng:
BT1: a) Cho các từ: cây, cỏ, hoa.
b) Yêu cầu: Tìm các từ có phạm vi
nghĩa của từ hẹp hơn cây, cỏ, hoa và có
nghĩa rộng hơn ba từ đó
- Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây am, cây
dừa; cỏ gà, cỏ chỉ; hoa cúc, hoa lan.
? Vậy các em hiểu nh thế nào là một từ
có nghĩa rộng và một từ có nghĩa hẹp?
- (HS dựa vào SGK trả lời)

*BT bổ sung: Hãy xếp các từ sau đây
thành các nhóm từ ngữ cùng thuộc một
phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có nghĩa
rộng bao hàm các từ còn lại trong nhóm:
văn học, số học, đại số, vui, hí hửng,
toán học, truyện, mừng, hình học, thơ
kịch, phấn khởi.
- Văn học: truyện, thơ, kịch.
- Toán học: số học, đại số, hình học.
- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng.
- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ
trong SGK
- ( Học sinh đọc)
D- H ớng dẫn về nhà:
- Học thuộc nội dung ghi nhớ.
- Làm các bài tập còn lại trong SGK và
BT 6,7 trong Sách bài tập.
- Gợi ý BT 5:
+ Cần đọc kĩ đoạn văn để tìm những từ
ngữ chỉ hoạt động/ trạng thái thuộc một
phạm vi nghĩa.
+ Hãy tìm các từ nghữ chỉ trạng thái
khóc có trong đoạn văn.
Giáo án Ngữ văn 8 10 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
Ngày soạn: 28/08/2006 Ngày dạy: 08/09/2006
Tiết 4 - tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I- Mục tiêu. Giúp HS:
- Nắm đợc chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì

? Những kỉ niệm đó gợi lên cảm giác nh
thế nào trong lòng tác giả?
+ Cảm giác: Thấy mình đã lớn lên thành
ngời lớn, đến trờng lạ, bỡ ngỡ, rụt rè, sợ
hãi, xếp hàng vào lớp cảm thấy xa mẹ nhng
dần dần lại thấy quen với lớp mới, bạn mới,
thầy mới.
? Em hãy thử phát biểu chủ đề của văn
bản ấy trong một câu?
+ Chủ đề: Nhớ và kể lại buổi tựu trờng đầu
tiên trong thời thơ ấu, tác giả nêu lên ý
nghĩa và cảm xúc của mình trong buổi tựu
trờng đó.
? Từ các nhận thức trên, hãy cho biết :
Chủ đề của văn bản là gì?
* Chủ đề của văn bản là đối tợng và vấn
đề chính mà văn bản diễn đạt.
II- Tính thống nhất về chủ đề của văn
Giáo án Ngữ văn 8 11 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
bản .
? căn cứ vào đâu mà em biết văn bản
Tôi đi học nói lên những kỉ niệm của
tác giả về buổi tựu trờng đầu tiên?
- Căn cứ vào nhan đề: Tôi đi học.
- Căn cứ vào các từ ngữ, các câu trong văn
bản viết về buổi tựu trờng đầu tiên.
? Em hãy tìm các câu nhắc đến kỉ niệm
của buổi tựu trờng đầu tiên trong đời của
tác giả ?

các bạn đi vào lớp ?
- Trên đờng đi học:
+ Cảm nhận về con đờng: con đờng quen
bỗng thấy lạ, cảnh vật chung quanh đều
thay đổi.
+ Thay đổi hành vi: không lội qua sông
thả diều, không đi ra đồng nô đùa -> đi
học, cố làm nh một học trò thực sự.
- Trên sân trờng:
+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng cao
ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng ->
xinh xắn, oai nghiêm nh cái đình làng.
+ Cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi xếp
hàng vào lớp: đứng nép bên ngời thân, chỉ
dám nhìn một nửa, chỉ dám đi từng bớc
nhẹ; muốn bay nhng còn ngập ngừng e sợ
Giáo án Ngữ văn 8 12 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ. Trớc đây
có thể đi chơi cả ngày cũng không thấy xa
nhà, xa mẹ chút nào hết / giờ đây, mới bớc
vào lớp đã thấy xa mẹ, nhớ nhà.
- GV: Những điều trên đã làm nên tính
thống nhất về chủ đề của văn bản. Từ
việc phân tích ở trên, hãy cho biết:
? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề
của văn bản ?
* Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
là sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc
của tác giả đợc thể hiện trong văn bản .

+ Giới thiệu rừng cọ (đoạn 1).
+ Tả cây cọ (đoạn 2).
+ Tác dụng của cây cọ (đoạn 3,4).
+ Sự gắn bó giữa con ngời với rừng cọ
(đoạn 5).
? Theo em, có thể thay đổi trật tự sắp xếp
này đợc không ? Vì sao?
- Đó là trình tự hợp lí không thể thay đổi đ-
ợc. Vì phải biết rừng cọ nh thế nào thì mới
thấy đợc sự gắn bó đó.
? Nêu chủ đề của văn bản trên? b- Chủ đề: rừng cọ quê tôi (đối tợng) và sự
gắn bó giữa ngời dân sông Thao với rừng
cọ (vấn đề chính).
Giáo án Ngữ văn 8 13 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
? Chủ đề ấy đợc thể hiện trong toàn văn
bản , từ việc miêu tả rừng cọ, đến cuộc
sống của ngời dân. Hãy chứng minh điều
đó.
c- Điều đó thấy rõ qua cấu trúc văn bản.
- Câu ca dao sau đã trực tiếp nói về tình
cảm gắn bó giữa ngời dân sông Thao với
rừng cọ:
Dù ai đi ngợc về xuôi
Cơm nắm lá cọ là ngời sông Thao.
? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể
hiện chủ đề của văn bản .
d- Các từ ngữ thể hiện chủ đề nh: cọ (đợc
lặp đi lặp lại nhiều lần: rừng cọ, cây cọ,
thân cọ, búp cọ, lá cọ, chổi cọ, nón lá cọ,

- GV khái quát lại bài.
- GV yêu cầu học sinh đọc lại nội dung
Ghi nhớ trong SGK.
- Học sinh đọc.
E. H ờng dẫn về nhà:
- Học thuộc lòng phần Ghi nhớ/ SGK.
- Làm BT 3, 4/ SBT.
- Gợi ý BT3: Để tạo thành một đoạn văn
(văn bản nhỏ) cần đảm bảo tính thống
nhất về chủ đề. Muốn vậy, các câu trong
Giáo án Ngữ văn 8 14 Đỗ Văn Binh
Tr ờng THCS Liêm Hải Năm học 2006-2007
đoạn văn cần tập trung nói về một đối t-
ợng xác định, đợc sắp xếp hợp lí. Cách
làm bài này nh sau:
+ Xếp các câu thành hai nhóm: một nhóm
nói về tinh thần yêu nớc của nhân dân ta,
một nhóm nói về vẻ đẹp của tiếng Việt.
+ Sắp xếp các câu cùng nhóm thành một
đoạn văn.
Tuần 2 Ngày soạn: 30/08/2006 Ngày dạy: 11/09/2006
Tiết 5 + 6 Văn bản trong lòng mẹ
(Trích hồi kí Những ngày thơ ấu )
-Nguyên hồng-
I -Mục tiêu : giúp HS:
- Hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng,
cảm nhận đợc tình thơng yêu mãnh liệt của chú đối với mẹ.
- Bớc đầu hiểu đợc văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng: thấm
đợm chất trữ tình, lời văn tự nhiên chân thành, giàu sức truyền cảm.
II- Chuẩn bị: